-
-
Ενας απλΟς οδηγΟς για να καταλΑβεις πΩς λειτουργεΙ το χρηματιστΗριο
Αν ακούς λέξεις όπως «μετοχή», «ETF», «S&P 500», «μέρισμα», «P/E» και «portfolio» και νιώθεις ότι όλοι μιλάνε μια διαφορετική γλώσσα, βρίσκεσαι στο σωστό σημείο.
Σε αυτόν τον οδηγό θα ξεκινήσουμε πραγματικά από το μηδέν.
Δεν χρειάζεται να έχεις σπουδάσει οικονομικά.
Δεν χρειάζεται να ξέρεις μαθηματικά πέρα από απλές πράξεις.
Και κυρίως, δεν χρειάζεται να γνωρίζεις τίποτα για το χρηματιστήριο πριν ξεκινήσεις.
Ο στόχος δεν είναι να σου πω ποια μετοχή να αγοράσεις.
Ο στόχος είναι, όταν τελειώσεις αυτά τα μαθήματα, να καταλαβαίνεις τι είναι αυτό που αγοράζεις, πώς λειτουργεί, πώς μπορεί να σου αποφέρει χρήματα και — εξίσου σημαντικό — πώς μπορεί να σου προκαλέσει ζημιά.
-
Τι εΙναι μια μετοχΗ και τι εΙναι το χρηματιστΗριο;
Ας ξεχάσουμε για λίγο Wall Street, γραφήματα, εφαρμογές και αριθμούς.
Φαντάσου μια επιχείρηση.
Ο Γιώργος έχει μια εταιρεία που φτιάχνει παπούτσια.
Η εταιρεία μεγαλώνει και ο Γιώργος θέλει να ανοίξει νέο εργοστάσιο.
Για να το κάνει χρειάζεται χρήματα.
Μία από τις δυνατότητες μιας εταιρείας είναι να αντλήσει κεφάλαια προσφέροντας μέρος της ιδιοκτησίας της σε επενδυτές.
Εδώ εμφανίζονται οι μετοχές.
Τι είναι λοιπόν μια μετοχή;
Με πολύ απλά λόγια:
Μια μετοχή αντιπροσωπεύει ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας μιας εταιρείας.
Όταν αγοράζεις μετοχές μιας εταιρείας, γίνεσαι μέτοχος (shareholder).
Δεν σημαίνει φυσικά ότι μπορείς να μπεις αύριο στα γραφεία της Apple και να απαιτήσεις δικό σου γραφείο επειδή αγόρασες μία μετοχή.
Σημαίνει όμως ότι έχεις οικονομική συμμετοχή στην εταιρεία και τα σχετικά δικαιώματα που συνοδεύουν τις συγκεκριμένες μετοχές.
Ένα πολύ απλό παράδειγμα
Φαντάσου μια εταιρεία που έχει συνολικά: 1.000 μετοχές.
Εσύ έχεις: 10 μετοχές.
Έχεις λοιπόν: 10 / 1.000 = 1% της εταιρείας.
Στις πραγματικές μεγάλες εισηγμένες εταιρείες υπάρχουν συνήθως εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια μετοχές, επομένως ένας μικρός επενδυτής κατέχει ένα απειροελάχιστο ποσοστό.
Η λογική όμως παραμένει ίδια.
Τι είναι το χρηματιστήριο;
Το χρηματιστήριο είναι μια οργανωμένη αγορά όπου μπορούν να αγοράζονται και να πωλούνται, μεταξύ άλλων, μετοχές εισηγμένων εταιρειών.
Μπορείς να το φανταστείς σαν μια τεράστια αγορά.
Μόνο που αντί για φρούτα, ρούχα ή αυτοκίνητα, οι επενδυτές αγοράζουν και πουλάνε χρηματοοικονομικούς τίτλους.
Παραδείγματα γνωστών χρηματιστηρίων είναι το New York Stock Exchange και το Nasdaq.
Ποιος καθορίζει την τιμή μιας μετοχής;
Δεν υπάρχει κάποιος άνθρωπος που ξυπνάει κάθε πρωί και αποφασίζει:
«Σήμερα αυτή η μετοχή θα κάνει 150€.»
Στην αγορά, η τιμή διαμορφώνεται από την προσφορά και τη ζήτηση μέσω των εντολών αγοράς και πώλησης.
Αν πολλοί θέλουν να αγοράσουν και λίγοι θέλουν να πουλήσουν στις υπάρχουσες τιμές, υπάρχει ανοδική πίεση.
Αντίθετα, όταν η πίεση πώλησης είναι μεγαλύτερη, η τιμή μπορεί να πέσει.
Οι λόγοι που αλλάζει η προσφορά και η ζήτηση είναι αμέτρητοι: τα κέρδη μιας εταιρείας, οι προσδοκίες για το μέλλον, η οικονομία, τα επιτόκια, ο ανταγωνισμός, ειδήσεις, φόβος, αισιοδοξία, και πολλά άλλα.
Να θυμΑσαι:
Μετοχή = ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας μιας εταιρείας.
-
ΠΩς μπορεΙ κΑποιος να βγΑλει χρΗματα απΟ τις μετοχΕς;
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι.
1. Αύξηση της τιμής
Αγοράζεις μία μετοχή στα 100€.
Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα η τιμή της γίνεται 130€.
Αν την πουλήσεις: 130€ – 100€ = 30€ κέρδος, πριν λάβουμε υπόψη φόρους, προμήθειες και άλλα πιθανά κόστη.
Αυτό ονομάζεται capital gain. Προσοχή όμως. Μπορεί να συμβεί και το αντίθετο.
Αγοράζεις στα 100€.
Η μετοχή πέφτει στα 70€.
Αν πουλήσεις στα 70€, η ζημιά σου είναι 30€.
Η αγορά μιας μετοχής δεν εγγυάται κέρδος.
2. Μερίσματα
Ορισμένες εταιρείες διανέμουν ένα μέρος των χρημάτων τους στους μετόχους μέσω μερισμάτων.
Αυτό λέγεται dividend.
Παράδειγμα:
Έχεις 100 μετοχές.
Η εταιρεία πληρώνει μέρισμα 1€ ανά μετοχή.
100 × 1€ = 100€.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το μέρισμα είναι «δωρεάν χρήμα».
Η πληρωμή μερισμάτων επηρεάζει την οικονομική αξία της εταιρείας και ένα μέρισμα μπορεί να μειωθεί ή να διακοπεί.
Τι είναι το compounding;
Ας πούμε ότι επενδύεις 1.000€.
Αν υποθέσουμε καθαρά για εκπαιδευτικούς σκοπούς απόδοση 10%, μετά από έναν χρόνο έχεις: 1.100€.
Αν τον επόμενο χρόνο υπάρξει ξανά 10%, δεν κερδίζεις 10% μόνο πάνω στα αρχικά 1.000€.
Κερδίζεις πάνω στα 1.100€.
Άρα: 1.100€ × 1,10 = 1.210€.
Αυτό είναι η λογική του ανατοκισμού/compounding.
Στην πραγματική αγορά φυσικά δεν υπάρχει σταθερό 10% κάθε χρόνο.
Μπορεί μία χρονιά να υπάρχει άνοδος, την επόμενη πτώση και την επόμενη διαφορετική απόδοση.
Να θυμΑσαι:
Οι αποδόσεις δεν είναι εγγυημένες και η μεγάλη δύναμη του μακροπρόθεσμου investing είναι ο χρόνος.
-
Investing και Trading δεν εΙναι το Ιδιο πρΑγμα
Αυτές οι δύο έννοιες συχνά μπερδεύονται.
Investing
Ο επενδυτής συνήθως αγοράζει ένα περιουσιακό στοιχείο έχοντας μακροπρόθεσμη λογική.
Μπορεί να σκέφτεται:
«Πιστεύω ότι αυτή η επιχείρηση μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε 10 χρόνια.»
Δεν τον ενδιαφέρει απαραίτητα τι θα κάνει η τιμή αύριο το πρωί.
Trading
Ο trader προσπαθεί συνήθως να εκμεταλλευτεί κινήσεις της τιμής σε μικρότερο χρονικό διάστημα.
Αυτό μπορεί να σημαίνει μήνες, εβδομάδες, ημέρες ή ακόμη μικρότερα χρονικά διαστήματα, ανάλογα με τη στρατηγική.
ΠαρΑδειγμα
Investor:
«Μελέτησα την εταιρεία, πιστεύω στο business της και σκοπεύω να την κρατήσω μακροπρόθεσμα.»
Trader:
«Πιστεύω ότι η τιμή θα κινηθεί από τα 50€ στα 55€ και θέλω να εκμεταλλευτώ αυτή την κίνηση.»
Κανένα από τα δύο δεν σημαίνει αυτόματα εύκολο κέρδος.
Και ειδικά το βραχυπρόθεσμο trading μπορεί να έχει πολύ υψηλό κίνδυνο.
Να θυμάσαι:
Άλλο αγοράζω μια επιχείρηση με μακροπρόθεσμη λογική και άλλο προσπαθώ να προβλέψω τις βραχυπρόθεσμες κινήσεις της τιμής.
-
Τι εΙναι το ρΙσκο;
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα ολόκληρου του οδηγού.
Όταν επενδύεις, μπορείς να χάσεις χρήματα.
Τόσο απλά.
Δεν υπάρχει μετοχή που να είναι εγγυημένο ότι θα ανεβαίνει για πάντα.
ΠαρΑδειγμα
Έχεις 10.000€.
Βάζεις και τα 10.000€ σε μία εταιρεία.
Αν η επένδυσή σου χάσει 50%, αυτό σημαίνει ότι σου μένουν 5.000€ σε αξία.
Για να επιστρέψεις από 5.000€ στα 10.000€, χρειάζεσαι πλέον άνοδο 100%.
Αυτό μας δείχνει γιατί η προστασία από μεγάλες ζημιές είναι σημαντική.
Volatility
Volatility ονομάζουμε, απλουστευμένα, το πόσο έντονα μεταβάλλεται η τιμή ενός περιουσιακού στοιχείου.
Μια μετοχή μπορεί να είναι:
100€
95€
105€
90€
110€
μέσα σε σχετικά μικρό διάστημα.
Αυτές οι διακυμάνσεις είναι μέρος των αγορών.
Risk tolerance
Πρέπει επίσης να γνωρίζεις πόσο ρίσκο μπορείς πραγματικά να αντέξεις.
Είναι πολύ εύκολο να λες:
«Δεν με νοιάζει αν πέσει.» όταν η αγορά ανεβαίνει.
Είναι διαφορετικό να βλέπεις 10.000€ να γίνονται 7.000€.
Χρονικός ορiζοντας
Τα χρήματα που μπορεί να χρειαστείς σύντομα έχουν διαφορετικές ανάγκες από χρήματα που προορίζονται για έναν στόχο δεκαετιών.
Γι’ αυτό πριν από οποιαδήποτε επένδυση πρέπει να εξετάζονται: ο στόχος, ο χρονικός ορίζοντας, η οικονομική κατάσταση, η δυνατότητα απορρόφησης ζημιών και η ανοχή στο ρίσκο.
Να θυμaσαι:
Πριν σκεφτείς πόσα μπορείς να κερδίσεις, σκέψου πόσα μπορείς να χάσεις.
-
Πως αγοραζεται μια μετοχη;
Για να αγοράσεις εισηγμένες μετοχές ως ιδιώτης, συνήθως χρησιμοποιείς έναν broker.
Ο broker είναι η χρηματιστηριακή/επενδυτική υπηρεσία μέσω της οποίας αποκτάς πρόσβαση στην αγορά.
Σήμερα αυτό γίνεται συχνά μέσω εφαρμογής ή ιστοσελίδας.
Η γενική διαδικασία
Ανοίγεις λογαριασμό σε broker.
Ολοκληρώνεις τις απαιτούμενες διαδικασίες ταυτοποίησης.
Καταθέτεις χρήματα.
Βρίσκεις το χρηματοοικονομικό προϊόν που θέλεις.
Ελέγχεις ότι είναι πράγματι το σωστό προϊόν.
Επιλέγεις ποσότητα και τύπο εντολής.
Υποβάλλεις την εντολή.
Τι είναι ticker;
Οι εισηγμένες εταιρείες χρησιμοποιούν σύμβολα.
Για παράδειγμα, μια εταιρεία μπορεί να έχει ticker: XYZ.
Το ticker βοηθάει στην αναγνώριση του τίτλου, αλλά δεν πρέπει να βασίζεσαι μόνο σε αυτό. Είναι σημαντικό να ελέγχεις χρηματιστήριο, νόμισμα, ISIN όπου χρειάζεται και ακριβώς ποιο προϊόν αγοράζεις.
Market Order
Με μια market order ζητάς ουσιαστικά να πραγματοποιηθεί η αγορά ή πώληση στις καλύτερες διαθέσιμες τιμές της αγοράς.
Η τελική τιμή εκτέλεσης δεν είναι απαραίτητα ακριβώς η τιμή που είδες ένα δευτερόλεπτο πριν.
Limit Order
Με limit order ορίζεις ένα όριο τιμής.
Για παράδειγμα:
«Θέλω να αγοράσω, αλλά όχι πάνω από 95€.»
Αυτό σου δίνει μεγαλύτερο έλεγχο στην τιμή, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι η εντολή θα εκτελεστεί.
Προσοχή στις προμήθειες και στο νόμισμα
Έλεγξε: προμήθειες συναλλαγών, spread, χρεώσεις συναλλάγματος, χρεώσεις λογαριασμού, φορολογικές συνέπειες, και άλλες πιθανές επιβαρύνσεις.
Μια πλατφόρμα που γράφει «0€ commission» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε πτυχή της συναλλαγής είναι δωρεάν.
Να θυμάσαι:
Το κουμπί BUY είναι το τελευταίο βήμα. Η κατανόηση του τι αγοράζεις πρέπει να προηγείται.
-
Τι ειναι ενα ETF;
Ας πούμε ότι έχεις 1.000€.
Θα μπορούσες να αγοράσεις μετοχές μίας εταιρείας.
Αλλά τότε η επένδυσή σου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μία συγκεκριμένη επιχείρηση.
Εδώ εμφανίζονται τα ETFs.
Τι είναι ETF;
ETF σημαίνει Exchange-Traded Fund.
Είναι ένα επενδυτικό fund του οποίου οι μετοχές/μερίδια διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο.
Ένα ETF μπορεί να περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές επενδύσεις.
Υπάρχουν ETFs που ακολουθούν χρηματιστηριακούς δείκτες, συγκεκριμένους κλάδους, ομόλογα και πολλές άλλες κατηγορίες.
Παραδειγμα
Αντί να προσπαθείς να επιλέξεις μία μόνο εταιρεία, ένα ευρέως διαφοροποιημένο ETF μπορεί να σου δώσει έκθεση σε πολλές εταιρείες μέσα από ένα προϊόν.
Αυτό μπορεί να κάνει τη διαφοροποίηση ευκολότερη.
Δεν σημαίνει όμως: ETF = χωρίς κίνδυνο.
Ένα ETF μπορεί επίσης να χάσει σημαντική αξία.
Επιπλέον, δεν είναι όλα τα ETFs ίδια.
Κάποια είναι ευρέως διαφοροποιημένα.
Άλλα μπορεί να επικεντρώνονται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο, χώρα ή πολύ συγκεκριμένη στρατηγική.
Άρα πρέπει πάντα να καταλαβαίνεις τι ακριβώς περιέχει το ETF.
Να θυμάσαι:
ETF δεν σημαίνει αυτόματα ασφαλές. Σημαίνει fund που διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο και πρέπει να εξετάσεις τι βρίσκεται μέσα του.
-
Diversification – Γιατι δεν βαζουμε ολα τα αυγα σε ενα καλαθι;
Φαντάσου δύο ανθρώπους.
Ο Α έχει όλα του τα χρήματα σε μία εταιρεία.
Ο Β έχει επενδύσεις σε πολλές διαφορετικές εταιρείες και ενδεχομένως διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Αν η μία εταιρεία του Α αντιμετωπίσει καταστροφικό πρόβλημα, ολόκληρο το portfolio του επηρεάζεται.
Ο Β δεν είναι προστατευμένος από κάθε πτώση, αλλά ένα πρόβλημα σε μία μόνο εταιρεία μπορεί να έχει μικρότερη επίδραση στο συνολικό του χαρτοφυλάκιο.
Αυτή είναι η βασική ιδέα της διαφοροποίησης.
Αλλά πρόσεξε κάτι
Το να αγοράσεις:
10 τράπεζες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις εξαιρετική διαφοροποίηση. Όλες επηρεάζονται από αρκετούς κοινούς παράγοντες.
Η διαφοροποίηση μπορεί να εξετάζεται μεταξύ: εταιρειών, κλάδων, χωρών, γεωγραφικών περιοχών και διαφορετικών κατηγοριών assets.
Diversification – δεν χάνω ποτέ
Αυτό είναι τεράστια παρεξήγηση.
Σε μια μεγάλη πτώση της αγοράς, πολλές διαφορετικές επενδύσεις μπορούν να πέσουν ταυτόχρονα.
Η διαφοροποίηση διαχειρίζεται συγκεκριμένους κινδύνους. Δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο.
Να θυμασαι:
Μην αφήνεις το οικονομικό σου μέλλον να εξαρτάται χωρίς λόγο από μία μόνο εταιρεία.
-
Πως καταλαβαινω αν μια εταιρεια ειναι καλη;
Τώρα αρχίζουμε το Fundamental Analysis.
Μέχρι εδώ μάθαμε πώς λειτουργεί η αγορά. Τώρα θα αρχίσουμε να κοιτάμε την πραγματική επιχείρηση πίσω από το ticker.
Revenue — έσοδα
Revenue είναι, απλουστευμένα, τα έσοδα που δημιουργεί η επιχείρηση από τις δραστηριότητές της πριν αφαιρεθούν τα σχετικά έξοδα.
Παράδειγμα:
Μια επιχείρηση πουλάει προϊόντα αξίας 1.000.000€.
Αυτό μπορεί να αποτελεί 1 εκατ. ευρώ revenue.
Δεν σημαίνει ότι κέρδισε 1 εκατ. ευρώ.
Profit — Κέρδος
Από τα έσοδα πρέπει να αφαιρεθούν τα έξοδα.
Αν έχει 1.000.000€ έσοδα και 800.000€ συνολικά έξοδα, τότε σε ένα υπεραπλουστευμένο παράδειγμα απομένουν 200.000€ κέρδη.
Στις πραγματικές οικονομικές καταστάσεις τα πράγματα είναι φυσικά πιο σύνθετα.
Margin
Το περιθώριο κέρδους μας βοηθάει να δούμε πόσο κέρδος παράγεται σε σχέση με τις πωλήσεις. Αν δύο εταιρείες έχουν τα ίδια έσοδα αλλά η μία κρατάει πολύ μεγαλύτερο κέρδος, αυτό είναι σημαντική πληροφορία.
Debt — Χρεος
Το χρέος δεν είναι αυτόματα κακό. Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν δανεισμό για πολλούς λόγους.
Το ερώτημα είναι:
Μπορεί η εταιρεία να διαχειριστεί άνετα το χρέος της;
Μια εταιρεία με υπερβολικό χρέος και αδύναμες ταμειακές ροές μπορεί να είναι πολύ πιο ευάλωτη όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Cash Flow
Τα λογιστικά κέρδη και τα πραγματικά χρήματα που μπαίνουν και βγαίνουν από μια επιχείρηση δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.
Γι’ αυτό οι επενδυτές κοιτούν και την κατάσταση ταμειακών ροών (EPS).
EPS σημαίνει Earnings Per Share (κέρδη ανά μετοχή).
Αν μια εταιρεία έχει: 10 εκατ. € καθαρά κέρδη και, σε ένα απλοποιημένο παράδειγμα, 1 εκατ. μετοχές, τότε:
EPS = 10€ ανά μετοχή.
Στην πράξη ο υπολογισμός μπορεί να χρησιμοποιεί σταθμισμένο μέσο αριθμό μετοχών και diluted EPS, οπότε μην αντιμετωπίζεις το παραπάνω σαν πλήρη λογιστικό ορισμό.
Market Cap
Market capitalization είναι η χρηματιστηριακή αξία των μετοχών μιας εταιρείας.
Απλουστευμένα:
Τιμή μετοχής × αριθμός μετοχών σε κυκλοφορία.
Αν η τιμή είναι 50€ και υπάρχουν 100 εκατ. μετοχές, market cap ≈ 5 δισ. €.
Να θυμασαι:
Μην κοιτάς μόνο τη μετοχή. Κοίτα την επιχείρηση που υπάρχει πίσω από τη μετοχή.
-
Ποτε μια μετοχη ειναι «ακριβη» ή «φθηνη»;
Εδώ γίνεται ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των αρχάριων.
Μετοχή Α:
10€.
Μετοχή Β:
500€.
Ποια είναι φθηνότερη; Η απάντηση είναι:
Δεν μπορούμε να ξέρουμε μόνο από την τιμή της μίας μετοχής.
Μια μετοχή των 500€ μπορεί να αντιπροσωπεύει ελκυστικότερη αποτίμηση από μία των 10€.
Πρέπει να εξετάσουμε την αξία ολόκληρης της εταιρείας και τα οικονομικά της.
P/E Ratio
Ένας από τους γνωστότερους δείκτες αποτίμησης είναι το:
Price-to-Earnings ratio.
Σε απλουστευμένη μορφή:
P/E = Τιμή Μετοχής / Κέρδη ανά Μετοχή.
Αν:
τιμή = 100€
EPS = 5€
τότε:
P/E = 20.
Πολύ απλοποιημένα, η αγορά αποτιμά τη μετοχή στις 20 φορές τα ετήσια κέρδη ανά μετοχή που χρησιμοποιήσαμε στον υπολογισμό.
Χαμηλό P/E = καλή αγορά;
Όχι απαραίτητα.
Μια εταιρεία μπορεί να έχει χαμηλό P/E επειδή η αγορά περιμένει ότι τα κέρδη της θα πέσουν.
Υψηλό P/E = κακή αγορά;
Επίσης όχι απαραίτητα.
Η αγορά μπορεί να περιμένει μεγάλη ανάπτυξη στο μέλλον.
Αλλά όσο περισσότερα πληρώνεις για μεγάλες μελλοντικές προσδοκίες, τόσο περισσότερο μπορεί να πληγεί η επένδυση αν αυτές δεν πραγματοποιηθούν.
Το σημαντικότερο μάθημα
Υπάρχουν δύο διαφορετικές ερωτήσεις:
1. Είναι καλή επιχείρηση;
και
2. Είναι ελκυστική επένδυση στη σημερινή αποτίμηση;
Δεν είναι η ίδια ερώτηση.
Μπορεί να υπάρχει εκπληκτική εταιρεία που διαπραγματεύεται σε τιμή που θεωρείς υπερβολική.
Και μπορεί να υπάρχει φθηνή εταιρεία που είναι φθηνή για πολύ καλό λόγο.
Να θυμασαι:
Η τιμή μιας μετοχής από μόνη της δεν σου λέει αν η εταιρεία είναι φθηνή ή ακριβή.
-
Πως χτιζεται ενα επενδυτικο portfolio;
Φτάσαμε στο σημείο όπου μπορείς να ενώσεις όλα όσα μάθαμε.
Portfolio σημαίνει ουσιαστικά το σύνολο των επενδύσεών σου.
Πριν αγοράσεις οτιδήποτε, υπάρχουν μερικές βασικές ερωτήσεις.
1. Γιατι επενδυω;
Για σύνταξη;
Για οικονομική ανεξαρτησία;
Για κάποιον μακροπρόθεσμο στόχο;
Το «θέλω να βγάλω λεφτά» δεν είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένο επενδυτικό πλάνο.
2. Πότε θα χρειαστώ τα χρήματα;
Άλλο:
«Μπορεί να τα χρειαστώ σε έναν χρόνο.»
και άλλο:
«Επενδύω για τις επόμενες δεκαετίες.»
Ο χρονικός ορίζοντας αλλάζει δραματικά τον κίνδυνο που μπορεί να είναι λογικό να αναλάβει κάποιος.
3. Πόσο ρίσκο αντέχω;
Όχι πόσο ρίσκο νομίζεις ότι αντέχεις όταν όλα ανεβαίνουν.
Πόσο αντέχεις όταν το portfolio γράφει:
-10%
-20%
ή περισσότερο;
4. Asset Allocation
Asset allocation σημαίνει πώς μοιράζεις το portfolio σου ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες επενδύσεων.
Για παράδειγμα: μετοχές, ομόλογα, μετρητά, και άλλες κατηγορίες, ανάλογα με την περίπτωση.
Δεν υπάρχει μία κατανομή που να είναι κατάλληλη για όλους.
5. Diversification
Μετά αποφασίζεις πόσο συγκεντρωμένες ή διαφοροποιημένες θα είναι οι επενδύσεις σου.
Αν μία μόνο θέση αποτελεί τεράστιο ποσοστό του portfolio, πρέπει να καταλαβαίνεις τον πρόσθετο κίνδυνο που αναλαμβάνεις.
6. Μην επενδύεις σε κάτι που δεν καταλαβαίνεις
Αυτός είναι ίσως ο καλύτερος απλός κανόνας για έναν αρχάριο.
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις με απλά λόγια: τι αγόρασες, πώς λειτουργεί, πώς μπορεί να σου αποφέρει χρήματα, πώς μπορεί να χάσει αξία, και ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι, τότε πιθανότατα χρειάζεσαι περισσότερη έρευνα πριν βάλεις χρήματα.
7. Μην κυνηγάς ό,τι ανεβαίνει
Μια μετοχή ανεβαίνει 100%.
Ξαφνικά όλοι μιλάνε γι’ αυτή. TikTok, YouTube, X, Reddit, Φίλοι και εμφανίζεται το:
FOMO — Fear Of Missing Out.
«Αν δεν αγοράσω τώρα, θα χάσω την ευκαιρία της ζωής μου.»
Αυτό είναι συναίσθημα. Όχι επενδυτική ανάλυση.
8. Μην πανικοβάλλεσαι χωρίς λόγο όταν πέφτει η αγορά
Οι αγορές δεν κινούνται μόνο προς τα πάνω. Θα υπάρξουν πτώσεις. Το ότι μια επένδυση έπεσε δεν σημαίνει αυτόματα ότι πρέπει να πουλήσεις. Αλλά ούτε σημαίνει ότι πρέπει πάντα να την κρατήσεις.
Η σωστή ερώτηση είναι:
Έχει αλλάξει ο λόγος για τον οποίο έκανα αυτή την επένδυση;
9. Κράτα αρχείο
Πριν αγοράσεις μια επένδυση, γράψε:
– Τι αγοράζω;
– Γιατί το αγοράζω;
– Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
– Ποια στοιχεία θα έδειχναν ότι η αρχική μου σκέψη ήταν λάθος;
– Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
Έτσι, μήνες αργότερα, μπορείς να συγκρίνεις τι πραγματικά πίστευες με αυτό που συνέβη.
10. Μην περιμένεις να γίνεις πλούσιος σε μία εβδομάδα
Οι αγορές μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικό πλούτο σε μεγάλους χρονικούς ορίζοντες.
Μπορούν επίσης να καταστρέψουν κεφάλαιο όταν κάποιος αναλαμβάνει κινδύνους που δεν καταλαβαίνει.
Το investing δεν χρειάζεται να είναι καζίνο.
Και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιο.
-
10 πραγματα που θελω να θυμασαι απο ολοκληρο τον οδηγο
1. Μια μετοχή είναι συμμετοχή ιδιοκτησίας σε μια εταιρεία.
2. Δεν υπάρχει εγγυημένο κέρδος.
3. Μεγαλύτερη πιθανή απόδοση συνήθως συνοδεύεται από μεγαλύτερο κίνδυνο.
4. Investing και trading είναι διαφορετικές προσεγγίσεις.
5. Η διαφοροποίηση μειώνει συγκεκριμένους κινδύνους, αλλά δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο.
6. ETF δεν σημαίνει αυτόματα «ασφαλές».
7. Καλή εταιρεία δεν σημαίνει απαραίτητα καλή αγορά σε οποιαδήποτε τιμή.
8. Η τιμή μιας μετοχής από μόνη της δεν σου λέει αν είναι φθηνή.
9. Μην αγοράζεις κάτι μόνο επειδή το αγοράζουν όλοι οι άλλοι.
10. Πριν πατήσεις BUY, πρέπει να μπορείς να εξηγήσεις στον εαυτό σου τι αγοράζεις και γιατί.
-
-
-
ΜαθαΙνω να ΑναλΥω μια ΜετοχΗ
Αφού ολοκλήρωσες το Level 1, ξέρεις πλέον τι είναι μια μετοχή, πώς λειτουργεί το χρηματιστήριο, τι είναι ETF, diversification, risk και portfolio.
Τώρα πάμε ένα βήμα παρακάτω.
Στο Level 2 δεν θα μάθεις απλώς τι είναι μια μετοχή.
Θα μάθεις να κοιτάζεις μια εταιρεία και να αρχίζεις να απαντάς:
-
Τι κάνει αυτή η εταιρεία;
-
Βγάζει χρήματα;
-
Μεγαλώνει;
-
Έχει πολύ χρέος;
-
Έχει δυνατό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
-
Είναι η μετοχή ακριβή ή φθηνή;
-
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
-
Αξίζει να τη μελετήσω περισσότερο;
Ο στόχος δεν είναι να γίνεις επαγγελματίας αναλυτής.
Ο στόχος είναι να σταματήσεις να αγοράζεις κάτι επειδή απλώς «ανεβαίνει» ή επειδή το ανέφερε κάποιος στο internet.
-
-
Πρωτα καταλαβαινω την επιχειρηση
Πριν κοιτάξεις P/E, γραφήματα ή τιμή μετοχής, πρέπει να καταλάβεις κάτι πολύ πιο βασικό:
Τι ακριβώς κάνει η εταιρεία;
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις την επιχείρηση με απλά λόγια, τότε πιθανότατα δεν την καταλαβαίνεις αρκετά καλά.
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι εξετάζεις μια εταιρεία που φτιάχνει αθλητικά παπούτσια.
Οι πρώτες σου ερωτήσεις πρέπει να είναι:
– Τι πουλάει;
– Σε ποιους το πουλάει;
– Σε ποιες χώρες δραστηριοποιείται;
– Πώς βγάζει χρήματα;
– Ποιοι είναι οι βασικοί πελάτες της;
– Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές της;
Το business model
Business model σημαίνει, πολύ απλά: Με ποιον τρόπο η εταιρεία βγάζει χρήματα;
Παράδειγμα:
Ένα supermarket βγάζει χρήματα αγοράζοντας προϊόντα σε μια τιμή και πουλώντας τα ακριβότερα.
Μια εταιρεία software μπορεί να χρεώνει μηνιαία συνδρομή.
Μια τράπεζα βγάζει χρήματα με διαφορετικό τρόπο.
Μια διαφημιστική πλατφόρμα μπορεί να παρέχει δωρεάν υπηρεσίες στους χρήστες αλλά να κερδίζει από διαφημίσεις.
Άρα δύο εταιρείες μπορεί να έχουν την ίδια χρηματιστηριακή αξία αλλά τελείως διαφορετικό τρόπο λειτουργίας.
Γιατί έχει σημασία;
Γιατί αν δεν καταλαβαίνεις από πού προέρχονται τα χρήματα της εταιρείας, δεν μπορείς να αξιολογήσεις σωστά αν μπορεί να συνεχίσει να τα βγάζει.
Οι 5 βασικές ερωτήσεις
Πριν συνεχίσεις οποιαδήποτε ανάλυση, προσπάθησε να απαντήσεις:
-
Τι πουλάει η εταιρεία;
-
Ποιος πληρώνει την εταιρεία;
-
Γιατί ο πελάτης την προτιμά;
-
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές της;
-
Τι θα μπορούσε να καταστρέψει το business της;
Να θυμάσαι:
Δεν αγοράζεις ένα ticker. Αγοράζεις συμμετοχή σε μια πραγματική επιχείρηση.
-
-
Revenue — Πως καταλαβαινουμε αν μια εταιρεια μεγαλωνει;
Το Revenue είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που κοιτάζει ένας επενδυτής.
Revenue σημαίνει τα έσοδα μιας εταιρείας.
Παράδειγμα
Μια εταιρεία είχε:
2024: 1 δισ. € revenue
2025: 1,2 δισ. €
2026: 1,5 δισ. €
Βλέπουμε ότι οι πωλήσεις της αυξάνονται.
Αυτό είναι συνήθως θετικό.
Αλλά δεν αρκεί.
Revenue Growth
Revenue growth σημαίνει:
Πόσο γρήγορα αυξάνονται τα έσοδα;
Αν μια εταιρεία είχε: 100 εκατ. €
και την επόμενη χρονιά: 120 εκατ. €
τότε η αύξηση είναι: 20%.
Αυξηση εσοδων δεν σημαινει απαραίτητα καλη εταιρεια
Μια εταιρεία μπορεί να αυξάνει τα έσοδά της αλλά να χάνει χρήματα.
Παράδειγμα:
Έσοδα: 100 εκατ. €
Έξοδα: 150 εκατ. €
Άρα: Ζημιά 50 εκατ. €
Αυτό μπορεί να είναι φυσιολογικό για κάποια νέα αναπτυσσόμενη επιχείρηση.
Μπορεί όμως και να είναι ένδειξη ενός προβληματικού business model.
Πρέπει να κοιτάμε τη συνολική εικόνα.
Organic Growth
Μερικές φορές μια εταιρεία μεγαλώνει επειδή πραγματικά πουλάει περισσότερο.
Άλλες φορές μεγαλώνει επειδή αγοράζει άλλες εταιρείες.
Αυτό είναι σημαντικό να το ξεχωρίζουμε.
Να θυμάσαι:
Το revenue σου δείχνει πόσα χρήματα μπαίνουν στην κορυφή. Δεν σου δείχνει πόσα τελικά μένουν στην τσέπη της εταιρείας.
-
Profit και Margins — Η εταιρεια πραγματικα βγαζει χρηματα;
Τώρα πάμε κάτω από το revenue.
Ας πούμε ότι δύο εταιρείες έχουν ακριβώς τις ίδιες πωλήσεις: 1 δισ. €.
Η πρώτη βγάζει: 200 εκατ. € καθαρό κέρδος.
Η δεύτερη: 20 εκατ. €.
Παρότι έχουν ίδια έσοδα, η πρώτη κρατάει πολύ μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεών της ως κέρδος.
Εδώ μπαίνουν τα margins.
Gross Margin
Το gross margin δείχνει πόσο μένει αφού αφαιρεθεί το άμεσο κόστος παραγωγής των προϊόντων ή υπηρεσιών.
Παράδειγμα:
Πουλάω κάτι για: 100€.
Μου κοστίζει: 40€ να το παράγω.
Μου μένουν: 60€ gross profit.
Gross margin: 60%.
Operating Margin
Μετά υπάρχουν λειτουργικά έξοδα.
Μισθοί.
Marketing.
Γραφεία.
Research & Development.
Και πολλά άλλα.
Το operating margin μας δείχνει πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί η βασική επιχείρηση.
Net Margin
Στο τέλος φτάνουμε στο καθαρό κέρδος.
Αν η εταιρεία έχει: 1.000€ πωλήσεις και 100€ καθαρό κέρδος,
net margin: 10%.
Γιατι μας ενδιαφερουν τα margins;
Γιατί δύο επιχειρήσεις με τα ίδια έσοδα μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική ποιότητα.
Επίσης εξετάζουμε:
– Τα margins ανεβαίνουν;
– Παραμένουν σταθερά;
– Πέφτουν;
Αν πέφτουν συνεχώς, πρέπει να ψάξουμε γιατί.
Να θυμάσαι:
Δεν έχει σημασία μόνο πόσα πουλάει μια εταιρεία. Έχει σημασία και πόσα χρήματα καταφέρνει να κρατήσει.
-
Balance Sheet — Τι εχει και τι χρωσταει η εταιρεια;
Το Balance Sheet είναι σαν μια φωτογραφία της οικονομικής κατάστασης της εταιρείας σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
Έχει δύο βασικές πλευρές.
Assets
Assets είναι αυτά που διαθέτει η εταιρεία.
Παραδείγματα:
Μετρητά.
Κτίρια.
Εργοστάσια.
Εξοπλισμός.
Αποθέματα.
Απαιτήσεις από πελάτες.
Liabilities
Liabilities είναι οι υποχρεώσεις της.
Παραδείγματα:
Δάνεια.
Υποχρεώσεις προς προμηθευτές.
Ομόλογα.
Άλλες υποχρεώσεις.
Το πολύ απλό παράδειγμα
Φαντάσου έναν άνθρωπο που έχει:
Σπίτι αξίας 300.000€ και Μετρητά 50.000€
Άρα assets: 350.000€.
Αλλά χρωστάει: 200.000€ στεγαστικό.
Η καθαρή του θέση είναι περίπου: 150.000€.
Παρόμοια λογική υπάρχει και στις επιχειρήσεις, αν και οι λογιστικές καταστάσεις είναι πολύ πιο σύνθετες.
Γιατί μας ενδιαφέρει;
Γιατί μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται κερδοφόρα αλλά να είναι υπερβολικά φορτωμένη με χρέος.
Όταν τα πράγματα πάνε καλά μπορεί να μην υπάρχει πρόβλημα.
Όταν όμως έρθει ύφεση ή αυξηθούν τα επιτόκια, το χρέος μπορεί να γίνει σοβαρό βάρος.
Να θυμάσαι:
Δεν κοιτάμε μόνο τι κερδίζει η εταιρεία. Κοιτάμε και τι έχει και τι χρωστάει.
-
Debt — Ποτε το χρεος γινεται επικινδυνο;
Το χρέος δεν είναι από μόνο του κακό.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Πολλές εξαιρετικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν χρέος.
Το πρόβλημα είναι το υπερβολικό ή μη διαχειρίσιμο χρέος.
Παράδειγμα
Εταιρεία Α: Κέρδη 1 δισ.
Χρέος 500 εκατ. Εταιρεία Β:
Κέρδη 100 εκατ. Χρέος 5 δισ.
Προφανώς η δεύτερη περίπτωση χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Interest Expense
Όταν μια εταιρεία δανείζεται, πρέπει να πληρώνει τόκους.
Αν οι τόκοι γίνουν υπερβολικά μεγάλοι σε σχέση με τα κέρδη της, τότε μπορεί να αρχίσουν τα προβλήματα.
Net Debt
Ένας απλός τρόπος που κοιτούν πολλοί επενδυτές την κατάσταση είναι:
Χρέος – Μετρητά.
Αν μια εταιρεία έχει: 10 δισ. χρέος και 8 δισ. cash,
η κατάσταση είναι διαφορετική από μια εταιρεία που έχει: 10 δισ. χρέος και 500 εκατ. cash.
Debt-to-Equity
Υπάρχουν πολλοί αριθμοδείκτες που χρησιμοποιούνται για το χρέος.
Ένας είναι το Debt-to-Equity.
Δεν υπάρχει όμως ένας «μαγικός αριθμός» που να λειτουργεί για όλες τις επιχειρήσεις.
Διαφορετικοί κλάδοι μπορούν να έχουν πολύ διαφορετικές φυσιολογικές δομές χρέους.
Να θυμάσαι:
Το σωστό ερώτημα δεν είναι “έχει χρέος;”. Το σωστό ερώτημα είναι “μπορεί να το εξυπηρετήσει άνετα;”.
-
Cash Flow — Το χρημα που πραγματικα μπαινει και βγαινει
Εδώ αρχίζουν πολλοί αρχάριοι να μπερδεύονται.
Μια εταιρεία μπορεί να παρουσιάζει λογιστικό κέρδος αλλά ταυτόχρονα η πραγματική κίνηση μετρητών να είναι διαφορετική.
Γι’ αυτό υπάρχει το Cash Flow Statement.
Operating Cash Flow
Μας δείχνει περίπου πόσα μετρητά δημιουργεί η βασική δραστηριότητα της εταιρείας.
Capital Expenditures
Οι εταιρείες πρέπει συχνά να ξοδεύουν χρήματα για:
εργοστάσια, μηχανήματα, servers, καταστήματα, υποδομές.
Αυτές οι επενδύσεις ονομάζονται συχνά CapEx.
Free Cash Flow
Ένας πολύ σημαντικός δείκτης είναι το Free Cash Flow.
Απλουστευμένα: Operating Cash Flow – Capital Expenditures.
Παράδειγμα:
Operating Cash Flow: 1 δισ. €
CapEx: 300 εκατ. €
Free Cash Flow: 700 εκατ. €
Γιατί έχει σημασία;
Με το cash που παράγει μια επιχείρηση μπορεί να:
αποπληρώσει χρέος, επενδύσει στην ανάπτυξη, αγοράσει άλλες εταιρείες, επαναγοράσει μετοχές, πληρώσει μέρισμα ή κρατήσει cash για το μέλλον.
Να θυμάσαι:
Τα λογιστικά κέρδη είναι σημαντικά. Το πραγματικό cash που παράγει μια εταιρεία είναι εξίσου σημαντικό.
-
Moat — Γιατι να επιβιωσει αυτη η εταιρεια απεναντι στον ανταγωνισμο;
Φαντάσου ότι ανοίγεις μια επιχείρηση και βγάζεις τεράστια κέρδη.
Τι θα συμβεί;
Άλλοι θα προσπαθήσουν να σε αντιγράψουν.
Εδώ εμφανίζεται η έννοια του:
Economic Moat.
Moat σημαίνει, μεταφορικά, η τάφρος γύρω από ένα κάστρο.
Στις επιχειρήσεις είναι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που κάνει δύσκολο για άλλους να πάρουν τους πελάτες σου.
Παραδειγματα Moat
Brand
Ο πελάτης εμπιστεύεται ή επιθυμεί έντονα ένα συγκεκριμένο brand.
Network Effect
Όσο περισσότεροι χρησιμοποιούν ένα προϊόν, τόσο πιο χρήσιμο γίνεται.
Switching Costs
Ο πελάτης δυσκολεύεται ή έχει μεγάλο κόστος να φύγει από το προϊόν.
Cost Advantage
Η εταιρεία μπορεί να παράγει φθηνότερα από τους ανταγωνιστές.
Intellectual Property
Πατέντες, τεχνολογία ή άλλες μορφές πνευματικής ιδιοκτησίας.
Γιατι μας ενδιαφερει;
Γιατί μια εταιρεία μπορεί να είναι σήμερα εξαιρετική.
Αν όμως ο ανταγωνισμός μπορεί εύκολα να αντιγράψει το προϊόν της, τα υψηλά κέρδη μπορεί να μην κρατήσουν.
Να θυμάσαι:
Μην κοιτάς μόνο πόσο καλή είναι μια εταιρεία σήμερα. Ρώτα γιατί θα συνεχίσει να είναι καλή και στο μέλλον.
-
Management — Ποιος διοικει την εταιρεια;
Μια εταιρεία μπορεί να έχει:
εξαιρετικό προϊόν, πολλά χρήματα, δυνατό brand και παρ’ όλα αυτά να καταστραφεί από κακή διοίκηση.
Γι’ αυτό εξετάζουμε και το management.
Τι κοιτάμε;
Ποιος είναι ο CEO;
Πόσο καιρό βρίσκεται στην εταιρεία;
Ποια είναι η προηγούμενη πορεία του;
Τηρεί όσα υπόσχεται;
Χρησιμοποιεί σωστά τα χρήματα των μετόχων;
Capital Allocation
Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα της διοίκησης είναι να αποφασίσει τι θα κάνει με τα χρήματα της εταιρείας.
Μπορεί να:
επενδύσει στο business,
κάνει acquisition,
εξαγοράσει ίδιες μετοχές,
δώσει dividend,
μειώσει χρέος.
Η σωστή απόφαση εξαρτάται από την κατάσταση.
Red Flags
Πρόσεχε όταν βλέπεις:
υπερβολικές υποσχέσεις,
συνεχείς δικαιολογίες,
πολύ επιθετικές προβλέψεις,
συχνές τεράστιες εξαγορές χωρίς αποτέλεσμα,
υπερβολική έκδοση νέων μετοχών,
ή συμπεριφορές που δεν φαίνεται να υπηρετούν τους μετόχους.
Να θυμάσαι:
Δεν επενδύεις μόνο σε ένα προϊόν. Εμπιστεύεσαι και ανθρώπους να διαχειριστούν το κεφάλαιο της εταιρείας.
-
Valuation — Καλη εταιρεια, αλλα σε ποια τιμη;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα του Level 2.
Ας πούμε ότι βρίσκεις την καλύτερη εταιρεία στον κόσμο.
Βγάζει πολλά χρήματα.
Μεγαλώνει.
Έχει δυνατό brand.
Χαμηλό χρέος.
Εξαιρετικό management.
Σημαίνει ότι πρέπει να αγοράσεις τη μετοχή σε οποιαδήποτε τιμή;
Όχι.
Η τιμή που πληρώνεις έχει σημασία.
P/E Ratio
Αν η μετοχή κοστίζει: 100€
και έχει EPS: 5€,
τότε: P/E = 20.
Αν μια άλλη εταιρεία έχει P/E: 50, σημαίνει ότι η αγορά πληρώνει πολύ μεγαλύτερο πολλαπλάσιο των σημερινών κερδών.
Δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι ακριβή.
Ίσως η αγορά περιμένει πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη.
Price-to-Sales
Για εταιρείες όπου τα κέρδη είναι χαμηλά ή ανύπαρκτα, μερικοί επενδυτές εξετάζουν και Price-to-Sales.
Αλλά και αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του.
Free Cash Flow Yield
Άλλοι επενδυτές εξετάζουν το cash flow σε σχέση με την αξία της εταιρείας.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι valuation.
Το σημαντικό σε αυτό το στάδιο είναι να καταλάβεις:
Η αποτίμηση πρέπει να συγκρίνεται με την ποιότητα και τις προοπτικές της επιχείρησης.
Η παγιδα της «φθηνηης» μετοχης
Μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται φθηνή επειδή:
τα κέρδη της πρόκειται να πέσουν,
χάνει πελάτες,
έχει τεράστιο χρέος,
ο κλάδος της καταρρέει.
Αυτό ονομάζεται πολλές φορές:
Value Trap.
Να θυμάσαι:
Το καλύτερο business στον κόσμο μπορεί να γίνει κακή επένδυση αν πληρώσεις υπερβολικά υψηλή τιμή.
-
Πως κανω μια πρωτη ολοκληρωμενη αναλυση μιας μετοχης;
Τώρα θα ενώσουμε όλα όσα μάθαμε.
Ας πούμε ότι βρίσκεις μια εταιρεία που σε ενδιαφέρει.
Μην ξεκινήσεις με:
«Πόσο μπορεί να ανέβει;»
Ξεκίνα με μια διαδικασία.
Βημα 1 — Καταλαβαινω την εταιρεια
Τι πουλάει;
Σε ποιον;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
Βημα 2 — Κοιταζω αναπτυξη
Αυξάνεται το revenue;
Αυξάνονται τα κέρδη;
Η ανάπτυξη επιταχύνεται ή επιβραδύνεται;
Βημα 3 — Κοιταζω profitability
Έχει κέρδη;
Τι margins έχει;
Τα margins βελτιώνονται;
Βημα 4 — Κοιταζω balance sheet
Πόσο cash έχει;
Πόσο debt;
Μπορεί να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της;
Βημα 5 — Κοιταζω cash flow
Παράγει πραγματικό cash;
Το Free Cash Flow είναι θετικό;
Αυξάνεται;
Βημα 6 — Κοιταζω το moat
Γιατί οι πελάτες την προτιμούν;
Μπορεί κάποιος να αντιγράψει εύκολα το προϊόν;
Βημα 7 — Κοιταζω management
Ποιοι διοικούν;
Πώς χρησιμοποιούν το κεφάλαιο;
Έχουν ιστορικό καλών αποφάσεων;
Βημα 8 — Κοιταζω valuation
Πόσο πληρώνω για τα σημερινά κέρδη;
Πόσο growth περιλαμβάνει ήδη η τιμή;
Πώς συγκρίνεται με ανταγωνιστές;
Βημα 9 — Γραφω τους κινδυνους
Κάνε αυτή την ερώτηση:
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Παράδειγμα:
Νέος ανταγωνιστής.
Πτώση ζήτησης.
Ρυθμιστικά προβλήματα.
Χρέος.
Νέα τεχνολογία.
Αποτυχία management.
Βημα 10 — Γραφω το investment thesis
Μπορείς να γράψεις σε λίγες προτάσεις:
«Ενδιαφέρομαι για αυτή την εταιρεία επειδή…»
και μετά:
«Η άποψή μου θα αποδειχθεί λανθασμένη αν…»
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Δεν αγοράζουμε πρώτα και ψάχνουμε μετά λόγους να δικαιολογήσουμε την απόφαση.
-
Πριν πεις ότι έχεις αναλύσει μια μετοχή, προσπάθησε να απαντήσεις:
Η εταιρεια
Τι κάνει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιοι είναι οι πελάτες;
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές;
Οικονομικα
Το revenue αυξάνεται;
Έχει κέρδη;
Τι margins έχει;
Παράγει cash flow;
Έχει πολύ debt;
Ποιοτητα
Έχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
Έχει καλό management;
Ο κλάδος έχει μέλλον;
Τιμη
Ποιο είναι το valuation;
Ποιες προσδοκίες έχει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
Ρισκο
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Πόσο μπορεί να επηρεαστεί η εταιρεία;
Έχω καταλάβει τους σημαντικότερους κινδύνους;
Τι πρεπει να ξερεις μετα το Level 2
Αν έχεις καταλάβει πραγματικά αυτά τα 10 μαθήματα, θα πρέπει να μπορείς να κοιτάξεις μια εταιρεία και να πεις:
«Ξέρω τι κάνει.»
«Ξέρω πώς βγάζει λεφτά.»
«Ξέρω αν μεγαλώνει.»
«Ξέρω αν έχει πολλά χρέη.»
«Ξέρω αν παράγει cash.»
«Ξέρω ποιο μπορεί να είναι το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.»
«Ξέρω περίπου τι valuation έχει.»
«Ξέρω ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να προβλέψεις το μέλλον.
Κανείς δεν μπορεί.
Σημαίνει ότι αρχίζεις πλέον να σκέφτεσαι σαν επενδυτής και όχι σαν κάποιος που αγοράζει απλώς επειδή είδε μια μετοχή να ανεβαίνει.
-
Αν έχεις καταλάβει πραγματικά αυτά τα 10 μαθήματα, θα πρέπει να μπορείς να κοιτάξεις μια εταιρεία και να πεις:
«Ξέρω τι κάνει.»
«Ξέρω πώς βγάζει λεφτά.»
«Ξέρω αν μεγαλώνει.»
«Ξέρω αν έχει πολλά χρέη.»
«Ξέρω αν παράγει cash.»
«Ξέρω ποιο μπορεί να είναι το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.»
«Ξέρω περίπου τι valuation έχει.»
«Ξέρω ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να προβλέψεις το μέλλον.
Κανείς δεν μπορεί.
Σημαίνει ότι αρχίζεις πλέον να σκέφτεσαι σαν επενδυτής και όχι σαν κάποιος που αγοράζει απλώς επειδή είδε μια μετοχή να ανεβαίνει.
-
-
-
Απο το «καταλαβαινω την εταιρεια» στο «μπορω να την αναλυσω σε βαθος»
Στο Level 1 έμαθες πώς λειτουργούν οι μετοχές και το χρηματιστήριο.
Στο Level 2 έμαθες να κοιτάζεις την πραγματική επιχείρηση πίσω από τη μετοχή: revenue, profits, margins, debt, cash flow, management, moat και basic valuation.
Τώρα ανεβαίνουμε επίπεδο.
Στο Level 3 θα μάθουμε να απαντάμε δυσκολότερες ερωτήσεις:
Πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί η εταιρεία τα χρήματά της;
Αυξάνονται πραγματικά τα κέρδη ανά μετοχή ή απλώς μεγαλώνει η εταιρεία;
Η διοίκηση δημιουργεί αξία για τους μετόχους ή τους κάνει dilution;
Τι σημαίνουν τα Forward P/E, PEG και EV/EBITDA;
Πού βρίσκουμε τις πραγματικές πληροφορίες για μια εταιρεία;
Πώς διαβάζουμε ένα earnings report;
Και τελικά: πώς μπορούμε να εκτιμήσουμε πόσο μπορεί να αξίζει μια επιχείρηση;
Εδώ αρχίζει η πραγματικά σοβαρή Fundamental Analysis.
-
ROE & ROIC — Ποσο καλα χρησιμοποιει η εταιρεια τα χρηματά της;
Στο Level 2 μάθαμε να κοιτάζουμε τα κέρδη.
Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το να γνωρίζουμε απλώς ότι μια εταιρεία βγάζει 1 δισ. ευρώ δεν μας λέει όλη την ιστορία.
Γιατί;
Επειδή πρέπει να γνωρίζουμε πόσα χρήματα χρειάστηκε για να δημιουργήσει αυτό το κέρδος.
Ας δούμε δύο επιχειρήσεις.
Εταιρεία Α
Χρειάζεται κεφάλαιο: 10 δισ. €
για να δημιουργήσει: 1 δισ. € κέρδος.
Εταιρεία Β
Χρειάζεται κεφάλαιο: 2 δισ. €
για να δημιουργήσει: 1 δισ. € κέρδος.
Και οι δύο παράγουν το ίδιο κέρδος.
Όμως η Β φαίνεται πολύ πιο αποτελεσματική στη χρήση του κεφαλαίου.
Εδώ εμφανίζονται δείκτες όπως ROE και ROIC.
Τι ειναι ROE;
ROE σημαίνει:
Return on Equity.
Με απλά λόγια:
Μας βοηθάει να δούμε πόσο κέρδος δημιουργεί μια εταιρεία σε σχέση με τα ίδια κεφάλαια των μετόχων.
Μια απλοποιημένη μορφή είναι:
ROE = Net Income ÷ Shareholders’ Equity × 100
Παράδειγμα:
Καθαρό κέρδος: 20 εκατ. €
Equity: 100 εκατ. €
ROE: 20%.
Πολύ απλοποιημένα, η εταιρεία δημιούργησε 20€ καθαρού κέρδους για κάθε 100€ λογιστικής καθαρής θέσης που χρησιμοποιήσαμε στον υπολογισμό.
Ειναι παντα καλο το υψηλο ROE;
Όχι.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Το ROE μπορεί να φαίνεται υψηλό επειδή η εταιρεία έχει πολύ μικρό equity, για παράδειγμα λόγω σημαντικού δανεισμού, επαναγορών ή άλλων λογιστικών παραγόντων.
Άρα δεν βλέπουμε:
ROE = 40% → Τέλεια εταιρεία!
Πρέπει να καταλάβουμε γιατί είναι 40%.
Τι ειναι ROIC;
ROIC σημαίνει:
Return on Invested Capital.
Προσπαθεί να μετρήσει πόσο αποτελεσματικά η επιχείρηση χρησιμοποιεί το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί στις δραστηριότητές της.
Υπάρχουν διαφορετικές λεπτομέρειες στον ακριβή υπολογισμό, αλλά η βασική ιδέα είναι:
Πόσο λειτουργικό κέρδος μετά φόρων δημιουργεί η επιχείρηση σε σχέση με το κεφάλαιο που χρειάζεται για να λειτουργήσει;
Φαντάσου δύο εργοστάσια.
Το πρώτο χρειάζεται: 100 εκατ. €
για να δημιουργήσει: 5 εκατ. € λειτουργικό κέρδος μετά φόρων.
Το δεύτερο χρειάζεται: 100 εκατ. €
και δημιουργεί: 20 εκατ. €.
Ποιο θα προτιμούσες να κατέχεις;
Πιθανότατα το δεύτερο.
Γιατι το ROIC ειναι τοσο σημαντικο;
Επειδή οι εξαιρετικές επιχειρήσεις δεν χρειάζεται απλώς να μεγαλώνουν.
Ιδανικά θέλουμε να μπορούν να επανεπενδύουν κεφάλαιο σε ελκυστικές αποδόσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αν μια εταιρεία μπορεί να παίρνει τα κέρδη της, να τα επανεπενδύει και να δημιουργεί υψηλές αποδόσεις πάνω στο νέο κεφάλαιο, μπορεί να δημιουργηθεί ένας πολύ ισχυρός μηχανισμός compounding.
Να θυμάσαι:
Δεν μας ενδιαφέρει μόνο πόσα χρήματα βγάζει μια εταιρεία. Μας ενδιαφέρει πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί τα χρήματα που χρειάζεται για να τα βγάλει.
-
EPS Growth — Μεγαλωνει η εταιρεια ή μεγαλωνει και το δικο σου κομματι;
Στο Level 2 μάθαμε τι είναι EPS.
Earnings Per Share = Κέρδη ανά Μετοχή.
Τώρα θα καταλάβουμε γιατί είναι τόσο σημαντικό.
Φαντάσου μια εταιρεία με: 100 εκατ. € κέρδη και 100 εκατ. μετοχές.
Απλοποιημένα: EPS = 1€.
Την επόμενη χρονιά τα κέρδη γίνονται: 120 εκατ. €.
Αν οι μετοχές παραμείνουν 100 εκατ.: EPS = 1,20€.
Άρα τα συνολικά κέρδη αυξήθηκαν 20% και το κέρδος ανά μετοχή επίσης αυξήθηκε 20%.
Ωραία.
Τώρα όμως ας αλλάξουμε κάτι.
Η εταιρεία βγάζει πάλι: 120 εκατ. €.
Αλλά πλέον υπάρχουν: 120 εκατ. μετοχές.
Τότε: EPS = 1€.
Η εταιρεία μεγάλωσε.
Αλλά το κέρδος που αντιστοιχεί σε κάθε μετοχή δεν μεγάλωσε.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον μέτοχο.
Γιατι κοιταμε EPS Growth;
Επειδή ως μέτοχος δεν σε ενδιαφέρει μόνο αν μεγαλώνει ολόκληρη η πίτα.
Σε ενδιαφέρει και:
πόσο μεγάλο είναι το δικό σου κομμάτι της πίτας.
Γι’ αυτό κοιτάζουμε μαζί:
Revenue growth
Net income growth
EPS growth
και
Shares outstanding.
Να θυμάσαι:
Μην κοιτάς μόνο αν μεγαλώνει η εταιρεία. Κοίτα αν μεγαλώνει και η οικονομική αξία που αντιστοιχεί σε κάθε μετοχή.
-
Dilution, Stock-Based Compensation & Buybacks
Αυτό είναι ένα θέμα που πολλοί αρχάριοι αγνοούν εντελώς.
Τι είναι Dilution;
Ας επιστρέψουμε στην πίτσα.
Υπάρχουν: 100 κομμάτια.
Εσύ έχεις: 10
Άρα έχεις: 10% της πίτσας.
Τώρα δημιουργούνται άλλα 100 κομμάτια και μοιράζονται σε άλλους.
Υπάρχουν πλέον: 200 κομμάτια.
Εσύ εξακολουθείς να έχεις 10.
Άρα: 10 / 200 = 5%.
Το ποσοστό σου μειώθηκε.
Αυτή είναι η βασική ιδέα του dilution.
Γιατι μια εταιρεια εκδιδει νεες μετοχες;
Υπάρχουν πολλοί λόγοι.
Μπορεί να χρειάζεται κεφάλαιο.
Μπορεί να χρηματοδοτεί μια εξαγορά.
Μπορεί να πληρώνει εργαζομένους με μετοχές.
Μπορεί να έχει άλλες εταιρικές ανάγκες.
Η έκδοση μετοχών δεν είναι αυτόματα κακή.
Αλλά πρέπει να εξετάζουμε αν η αξία που δημιουργείται δικαιολογεί το dilution των υφιστάμενων μετόχων.
Stock-Based Compensation
Πολλές εταιρείες — ιδιαίτερα στον χώρο της τεχνολογίας — δίνουν μέρος της αμοιβής εργαζομένων και στελεχών σε μετοχές ή δικαιώματα πάνω σε μετοχές.
Αυτό ονομάζεται:
Stock-Based Compensation — SBC.
Μπορεί να βοηθάει μια εταιρεία να προσελκύει και να κρατάει εργαζομένους.
Αλλά μπορεί επίσης να οδηγήσει σε dilution.
Γι’ αυτό ένας επενδυτής δεν πρέπει να αγνοεί το SBC.
Τι ειναι Buyback;
Το αντίθετο μπορεί να συμβεί όταν μια εταιρεία χρησιμοποιεί χρήματα για να επαναγοράσει δικές της μετοχές.
Αυτό λέγεται:
Share Buyback.
Αν υπήρχαν:
100 εκατ. μετοχές
και η εταιρεία επαναγοράσει και αποσύρει 10 εκατ.,
μπορεί να μείνουν:
90 εκατ.
Αν τα κέρδη παραμείνουν ίδια, τότε τα κέρδη ανά εναπομένουσα μετοχή μπορούν να αυξηθούν.
Buyback = παντα καλο;
Όχι.
Φαντάσου ότι μια μετοχή αξίζει λογικά περίπου 50€ σύμφωνα με την ανάλυσή σου.
Η διοίκηση χρησιμοποιεί δισεκατομμύρια για buybacks στα:
150€.
Μπορεί να καταστρέφει αξία αντί να δημιουργεί.
Τα buybacks έχουν περισσότερο νόημα όταν γίνονται με σωστή διαχείριση κεφαλαίου και σε λογικές αποτιμήσεις.
Να θυμάσαι:
Παρακολούθησε τον αριθμό των μετοχών. Η εταιρεία μπορεί να μεγαλώνει, αλλά το δικό σου ποσοστό μπορεί να μικραίνει.
-
Advanced Valuation — P/E, Forward P/E, PEG & EV/EBITDA
Στο Level 2 μάθαμε το P/E.
Τώρα θα πάμε ένα βήμα βαθύτερα.
Trailing P/E
Συνήθως όταν χρησιμοποιούμε trailing P/E, συγκρίνουμε τη σημερινή τιμή με κέρδη που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε μια προηγούμενη περίοδο, συχνά τους τελευταίους 12 μήνες.
Παράδειγμα:
Τιμή: 100€
EPS τελευταίων 12 μηνών: 5€
P/E: 20.
Forward P/E
Το Forward P/E χρησιμοποιεί εκτιμώμενα μελλοντικά κέρδη.
Αν η μετοχή κάνει: 100€
και οι αναλυτές περιμένουν EPS την επόμενη περίοδο: 10€,
Forward P/E: 10.
Ακούγεται καλύτερο.
Υπάρχει όμως ένα τεράστιο πρόβλημα:
Τα 10€ EPS δεν έχουν συμβεί ακόμα.
Είναι εκτίμηση.
Αν τελικά το EPS γίνει 5€, η εικόνα αλλάζει δραματικά.
αρα:
Forward numbers = προσδοκίες, όχι γεγονότα.
PEG Ratio
Το PEG προσπαθεί να συνδυάσει:
P/E και Growth.
Σε μια συνηθισμένη απλοποιημένη μορφή:
PEG = P/E ÷ αναμενόμενος ρυθμός αύξησης κερδών
Παράδειγμα:
P/E = 30
Expected EPS Growth = 15%
PEG ≈ 2.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα ακόμη εργαλείο σύγκρισης.
Αλλά δεν είναι μαγικός αριθμός.
Η μελλοντική ανάπτυξη είναι αβέβαιη.
EV/EBITDA
Τώρα πάμε σε κάτι πιο advanced.
Enterprise Value
Το Market Cap κοιτάζει την αξία των μετοχών.
Το Enterprise Value προσπαθεί να δώσει μια ευρύτερη εικόνα της αξίας της επιχείρησης λαμβάνοντας υπόψη και στοιχεία όπως το χρέος και τα διαθέσιμα.
Σε πολύ απλοποιημένη μορφή:
EV ≈ Market Cap + Debt – Cash
Υπάρχουν επιπλέον προσαρμογές που μπορεί να χρειάζονται σε πραγματική ανάλυση.
EBITDA
EBITDA σημαίνει:
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
Δηλαδή κέρδη πριν από τόκους, φόρους, αποσβέσεις και amortization.
EV/EBITDA
Συγκρίνουμε λοιπόν την enterprise value με το EBITDA.
Μπορεί να είναι χρήσιμο για συγκρίσεις μεταξύ ορισμένων εταιρειών.
Αλλά έχει επίσης αδυναμίες.
Για παράδειγμα, το EBITDA μπορεί να κάνει μια επιχείρηση με μεγάλες πραγματικές κεφαλαιουχικές ανάγκες να φαίνεται καλύτερη απ’ ό,τι αν κοιτούσαμε το πραγματικό cash που απομένει.
Να θυμάσαι:
Κανένα valuation multiple δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του.
-
10-K, 10-Q & Annual Reports — Σταματα να βασιζεσαι μονο σε τριτους
Όσο προχωράς σαν επενδυτής, πρέπει να μάθεις κάτι σημαντικό:
Πήγαινε όσο γίνεται στην αρχική πηγή.
Δεν θέλουμε να μαθαίνουμε για μια εταιρεία μόνο από:
TikTok,
YouTube,
άρθρα,
social media,
ή έναν influencer.
Θέλουμε να δούμε και τι δημοσιεύει η ίδια η εταιρεία και οι επίσημες καταθέσεις της.
Τι ειναι 10-K;
Για τις αμερικανικές δημόσιες εταιρείες, το Form 10-K είναι μια ετήσια αναφορά που κατατίθεται στην SEC και περιλαμβάνει εκτεταμένες πληροφορίες για την επιχείρηση και τα οικονομικά της.
Μέσα μπορείς να βρεις:
Business description
Risk factors
Financial statements
Management discussion
Debt information
Legal proceedings
και πολλά άλλα.
Τι ειναι 10-Q;
Το 10-Q είναι τριμηνιαία αναφορά που υποβάλλεται για συγκεκριμένα τρίμηνα από πολλές αμερικανικές δημόσιες εταιρείες.
Μας βοηθάει να βλέπουμε τι έχει αλλάξει μέσα στη χρονιά.
Τι ειναι Annual Report;
Οι εταιρείες μπορεί επίσης να δημοσιεύουν annual reports προς τους μετόχους.
Εκεί μπορεί να υπάρχουν:
γράμμα από τον CEO,
στρατηγική,
οικονομικά αποτελέσματα,
περιγραφή του business,
στόχοι,
κίνδυνοι.
Που ξεκιναω;
Αν ανοίξεις ένα τεράστιο filing εκατοντάδων σελίδων, μην τρομάξεις.
Στην αρχή ψάξε:
Business
Τι ακριβώς κάνει;
Risk Factors
Τι λέει η ίδια η εταιρεία ότι μπορεί να πάει στραβά;
Financial Statements
Revenue, profits, balance sheet, cash flow.
Management’s Discussion
Πώς εξηγεί η διοίκηση τα αποτελέσματα;
Πολυ σημαντικο
Το ότι κάτι το γράφει η εταιρεία δεν σημαίνει ότι πρέπει να το δεχτείς χωρίς κριτική σκέψη.
Η διοίκηση έχει φυσικά λόγο να παρουσιάζει θετικά την επιχείρηση.
Διάβαζε τα γεγονότα.
Και μετά βγάλε τη δική σου άποψη.
Να θυμάσαι:
Ο σοβαρός επενδυτής προσπαθεί να φτάσει στην πρωτογενή πληροφορία.
-
Earnings Reports, Earnings Calls & Guidance
Κάθε λίγους μήνες οι εισηγμένες εταιρείες δημοσιεύουν οικονομικά αποτελέσματα σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που ισχύουν γι’ αυτές.
Αυτές οι περίοδοι είναι σημαντικές για τους επενδυτές.
Τι κοιταμε στα αποτελεσματα;
Revenue
Πόσα έσοδα είχε;
Growth
Πόσο αυξήθηκαν ή μειώθηκαν;
EPS
Τι κέρδη ανά μετοχή παρουσίασε;
Margins
Βελτιώθηκαν ή χειροτέρεψαν;
Cash Flow
Πόσο cash παράγει;
Guidance
Τι περιμένει η διοίκηση για το μέλλον;
Τι ειναι Guidance;
Guidance είναι οι προβλέψεις ή οι κατευθύνσεις που δίνει η διοίκηση σχετικά με μελλοντικά αποτελέσματα.
Για παράδειγμα:
«Περιμένουμε revenue μεταξύ 10 και 11 δισ.»
Αυτό δεν είναι υπόσχεση.
Είναι εκτίμηση.
Γιατι πεφτει μια μετοχη ενω ειχε καλα αποτελεσματα;
Αυτό μπερδεύει πάρα πολλούς αρχάριους.
Μια εταιρεία ανακοινώνει:
+20% revenue.
+30% profits.
Και η μετοχή πέφτει 10%.
«Μα γιατί;»
Επειδή η αγορά δεν κοιτάζει μόνο:
Τι συνέβη;
Κοιτάζει και:
Τι περίμενε ότι θα συμβεί;
Αν η αγορά περίμενε +40% ανάπτυξη και ήρθε +20%, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι καλά από μόνα τους αλλά χειρότερα από τις προσδοκίες.
Earnings Call
Μετά από αποτελέσματα, πολλές εταιρείες πραγματοποιούν conference call.
Η διοίκηση συζητά τα αποτελέσματα και συνήθως απαντά σε ερωτήσεις αναλυτών.
Μπορεί να μάθεις:
Γιατί έπεσαν τα margins;
Πού επενδύει η εταιρεία;
Τι συμβαίνει με τη ζήτηση;
Τι φοβάται η διοίκηση;
Ποια είναι η στρατηγική;
ενα πολυ καλο trick
Μην ακούς μόνο τι λέει το management.
Σύγκρινε με το τι έλεγε:
πριν 3 μήνες,
πριν 1 χρόνο,
πριν 3 χρόνια.
Έλεγε ότι θα πετύχει κάτι;
Το πέτυχε;
Να θυμάσαι:
Τα αποτελέσματα έχουν σημασία σε σχέση με τις προσδοκίες και τη μακροπρόθεσμη πορεία της επιχείρησης.
-
DCF — Ποσο αξιζει πραγματικα μια εταιρεια;
Καλωσήρθες σε ένα από τα σημαντικότερα concepts του valuation:
Discounted Cash Flow — DCF.
Μην τρομάξεις από το όνομα.
Θα το κάνουμε πολύ απλό.
Η βασικη ιδεα
Αν σου έλεγα:
Θέλεις 1.000€ σήμερα
ή
1.000€ σε 10 χρόνια;
Πιθανότατα θα προτιμούσες:
1.000€ σήμερα.
Γιατί;
Επειδή τα σημερινά χρήματα μπορούν να επενδυθούν.
Υπάρχει πληθωρισμός.
Υπάρχει αβεβαιότητα.
Υπάρχει κίνδυνος.
Άρα:
1.000€ στο μέλλον δεν έχουν απαραίτητα την ίδια οικονομική αξία με 1.000€ σήμερα.
Αυτό είναι η βάση του DCF.
Πως συνδεεται με μια εταιρεια;
Μια επιχείρηση έχει αξία επειδή μπορεί να παράγει cash στο μέλλον.
Άρα προσπαθούμε να εκτιμήσουμε:
Πόσο cash θα δημιουργήσει;
Για πόσα χρόνια;
Πόσο αξίζει σήμερα αυτό το μελλοντικό cash;
Πολυ απλοποιημενο παραδειγμα
Πιστεύουμε ότι μια επιχείρηση θα δημιουργήσει:
Έτος 1 → 100€
Έτος 2 → 110€
Έτος 3 → 120€
Έτος 4 → 130€
Έτος 5 → 140€
Δεν μπορούμε απλώς να τα προσθέσουμε και να πούμε:
600€.
Πρέπει να μειώσουμε την αξία των μελλοντικών ποσών ώστε να εκφράζονται σε σημερινή αξία.
Αυτό λέγεται:
Discounting.
Γιατι το DCF ειναι δυσκολο;
Επειδή πρέπει να κάνουμε προβλέψεις.
Τι growth θα έχει;
Τι margins;
Τι cash flow;
Τι discount rate;
Τι θα συμβεί σε 5 ή 10 χρόνια;
Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα.
Γι’ αυτό ένα DCF δεν σου αποκαλύπτει τη μία και μοναδική “σωστή” τιμή μιας μετοχής.
Είναι μοντέλο βασισμένο σε υποθέσεις.
Αν αλλάξεις τις υποθέσεις, αλλάζει η αποτίμηση.
Να θυμάσαι:
Το DCF δεν προβλέπει το μέλλον. Σε αναγκάζει να κάνεις ξεκάθαρες τις υποθέσεις σου για το μέλλον.
-
Discount Rate, WACC & Terminal Value — Τα δyσκολα του DCF με απλa λoγια
Τώρα πάμε λίγο βαθύτερα.
Discount Rate
Είπαμε ότι:
100€ σήμερα
έχουν διαφορετική αξία από:
100€ σε πολλά χρόνια.
Χρειαζόμαστε λοιπόν έναν τρόπο να «φέρουμε» τα μελλοντικά χρήματα στη σημερινή αξία.
Χρησιμοποιούμε ένα:
discount rate.
Όσο μεγαλύτερο το discount rate, τόσο μικρότερη είναι η σημερινή αξία των μελλοντικών cash flows.
Παρaδειγμα
Αν πιστεύεις ότι θα πάρεις:
100€
σε έναν χρόνο και χρησιμοποιήσεις discount rate 10%, η σημερινή αξία είναι περίπου:
100 / 1,10 = 90,91€.
Αν το discount rate ήταν μεγαλύτερο, η σημερινή αξία θα ήταν χαμηλότερη.
Τι ειναι WACC;
WACC σημαίνει:
Weighted Average Cost of Capital.
Προσπαθεί να εκτιμήσει το συνολικό κόστος κεφαλαίου μιας επιχείρησης λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης, όπως equity και debt.
Σε ένα πλήρες DCF, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως discount rate ανάλογα με το είδος των cash flows που αποτιμούμε.
Δεν χρειάζεται στο Level 3 να απομνημονεύσεις ολόκληρο τον τύπο.
Πρέπει να καταλάβεις τη λογική:
Όσο μεγαλύτερο θεωρούμε το απαιτούμενο return/κόστος κεφαλαίου, τόσο λιγότερο αξίζουν σήμερα τα μελλοντικά cash flows.
Terminal Value
Εδώ υπάρχει άλλο πρόβλημα.
Μια εταιρεία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα μετά το πέμπτο ή δέκατο έτος της πρόβλεψής μας.
Άρα τι κάνουμε;
Υπολογίζουμε μια:
Terminal Value.
Δηλαδή μια εκτίμηση της αξίας των cash flows πέρα από την περίοδο της αναλυτικής μας πρόβλεψης.
Γιατι θελει τεραστια προσοχη;
Σε πολλά DCFs η Terminal Value αποτελεί μεγάλο μέρος της συνολικής εκτιμώμενης αξίας.
Άρα μια μικρή αλλαγή στις assumptions μπορεί να αλλάξει σημαντικά το αποτέλεσμα.
Αυτός είναι ένας λόγος που δεν πρέπει να βλέπεις ένα DCF που γράφει:
Fair Value = 87,43€
και να πιστεύεις ότι η εταιρεία «αξίζει ακριβώς 87,43€».
Αυτό είναι ψεύτικη ακρίβεια.
Πιο λογικό είναι να δουλεύεις με:
διαφορετικά scenarios,
εύρος πιθανών αξιών,
και συντηρητικές υποθέσεις.
Να θυμάσαι:
Το valuation είναι εκτίμηση, όχι φυσικός νόμος.
-
Margin of Safety & Scenario Analysis
Ας πούμε ότι μετά την ανάλυσή σου εκτιμάς ότι μια εταιρεία μπορεί να αξίζει περίπου:
100€ ανά μετοχή.
Η αγορά την πουλάει:
99€.
Έχεις μεγάλο περιθώριο λάθους;
Όχι.
Αν οι υποθέσεις σου είναι λίγο λάθος, μπορεί να έχεις υπερτιμήσει την εταιρεία.
Εδώ εμφανίζεται το:
Margin of Safety.
Τι σημαινει;
Η βασική λογική είναι να μην απαιτείς οι προβλέψεις σου να είναι τέλειες για να έχει νόημα η επένδυση.
Αν η εκτίμησή σου είναι 100€
και η αγορά προσφέρει σημαντικά χαμηλότερη τιμή,
έχεις μεγαλύτερο περιθώριο για λάθη στις υποθέσεις σου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι προστατευμένος από ζημιά.
Γιατί μπορεί η εκτίμησή σου για τα 100€ να είναι εντελώς λάθος.
Scenario Analysis
Αντί να κάνουμε μόνο μία πρόβλεψη, μπορούμε να δημιουργήσουμε διαφορετικά σενάρια.
Bear Case
Τι συμβαίνει αν τα πράγματα πάνε άσχημα;
Base Case
Τι θεωρώ πιο λογικό;
Bull Case
Τι συμβαίνει αν η εταιρεία πάει πολύ καλύτερα;
Παραδειγμα
Bear
Growth: 3%
Margins: πέφτουν
Estimated Value: 50€
Base
Growth: 8%
Margins: σταθερά
Estimated Value: 80€
Bull
Growth: 15%
Margins: αυξάνονται
Estimated Value: 120€
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από το να λες:
«Η μετοχή αξίζει 83,72€.»
Reverse DCF
Υπάρχει και ένας πολύ ενδιαφέρων τρόπος σκέψης.
Αντί να ρωτάς:
«Πόσο αξίζει η εταιρεία σύμφωνα με τις προβλέψεις μου;»
ρωτάς:
«Τι πρέπει να συμβεί στο μέλλον για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;»
Αυτό είναι η βασική λογική ενός reverse DCF.
Αν η σημερινή τιμή απαιτεί:
30% ανάπτυξη για 10 χρόνια,
τεράστια αύξηση margins,
και σχεδόν τέλεια εκτέλεση,
τότε ξέρεις ότι η αγορά έχει ενσωματώσει πολύ υψηλές προσδοκίες.
Να θυμάσαι:
Μην ψάχνεις μία τέλεια πρόβλεψη. Ρώτα τι συμβαίνει στην επένδυσή σου αν οι προβλέψεις σου είναι λάθος.
-
Η πληρης διαδικασια αναλυσης μιας μετοχης
Τώρα θα ενώσουμε Level 1 + Level 2 + Level 3.
Αυτό μπορεί να γίνει το framework που ακολουθείς κάθε φορά που εξετάζεις μια εταιρεία.
ΒΗΜΑ 1 — Καταλαβαινω το Business
Μπορώ να εξηγήσω σε ένα παιδί τι κάνει η εταιρεία;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος πληρώνει;
Γιατί αγοράζει από αυτή;
ΒΗΜΑ 2 — Καταλαβαινω τον κλαδο
Πόσο μεγάλη είναι η αγορά;
Μεγαλώνει;
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές;
Πόσο δύσκολο είναι να εμφανιστεί νέος ανταγωνιστής;
ΒΗΜΑ 3 — Μελεταω Revenue
Κοιτάζω αρκετά χρόνια.
Αυξάνεται;
Πόσο;
Γιατί;
Είναι οργανική ανάπτυξη ή προέρχεται από acquisitions;
ΒΗΜΑ 4 — Μελεταω Profitability
Gross Margin.
Operating Margin.
Net Margin.
Τα margins βελτιώνονται ή χειροτερεύουν;
Γιατί;
ΒΗΜΑ 5 — Μελεταω Cash Flow
Operating Cash Flow.
CapEx.
Free Cash Flow.
Μετατρέπονται τα λογιστικά κέρδη σε πραγματικό cash;
ΒΗΜΑ 6 — Μελεταω Balance Sheet
Cash.
Debt.
Υποχρεώσεις.
Liquidity.
Μπορεί η εταιρεία να αντέξει μια δύσκολη περίοδο;
ΒΗΜΑ 7 — Μελεταω Returns on Capital
ROE.
ROIC.
Πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί το κεφάλαιο;
Μπορεί να επανεπενδύσει σε υψηλές αποδόσεις;
ΒΗΜΑ 8 — Μελεταω τις Μετοχες
Shares outstanding.
Αυξάνονται;
Μειώνονται;
Υπάρχει dilution;
Πόσο SBC υπάρχει;
Τα buybacks πραγματικά μειώνουν τις μετοχές ή απλώς αντισταθμίζουν το SBC;
ΒΗΜΑ 9 — Μελεταω το Moat
Brand;
Network effects;
Switching costs;
Cost advantages;
Technology;
Patents;
Distribution;
Scale;
Και κυρίως:
Μπορεί αυτό το πλεονέκτημα να υπάρχει και σε 10 χρόνια;
ΒΗΜΑ 10 — Μελεταω Management
Τι είχε υποσχεθεί;
Τι πέτυχε;
Πώς κάνει capital allocation;
Κάνει λογικές acquisitions;
Χρησιμοποιεί σωστά τα buybacks;
Αναγνωρίζει τα λάθη του;
ΒΗΜΑ 11 — Διαβαζω Primary Sources
Annual reports.
Regulatory filings.
Earnings releases.
Earnings calls.
Investor presentations.
Δεν βασίζομαι αποκλειστικά σε τρίτους.
ΒΗΜΑ 12 — Βρισκω τους Κινδυνους
Γράφω τουλάχιστον 5 λόγους για τους οποίους μπορεί να κάνω λάθος.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Μην ψάχνεις μόνο πληροφορίες που επιβεβαιώνουν ότι έχεις δίκιο.
Ψάξε ενεργά και πληροφορίες που μπορεί να αποδείξουν ότι έχεις άδικο.
ΒΗΜΑ 13 — Κανω Valuation
P/E.
Forward P/E.
EV/EBITDA όπου έχει νόημα.
Free Cash Flow.
DCF.
Peer comparison.
Δεν βασίζομαι ποτέ σε έναν μόνο αριθμό.
ΒΗΜΑ 14 — Φτιαχνω Scenarios
Bear.
Base.
Bull.
Τι πρέπει να συμβεί σε κάθε περίπτωση;
ΒΗΜΑ 15 — Investment Thesis
Τώρα πρέπει να μπορείς να γράψεις:
Γιατί πιστεύω ότι αυτή η εταιρεία μπορεί να δημιουργήσει αξία;
Τι πιστεύω διαφορετικό από αυτό που πιθανώς περιμένει η αγορά;
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι;
Ποια στοιχεία θα αποδείξουν ότι η αρχική μου άποψη ήταν λάθος;
ΒΗΜΑ 16 — Και μονο τοτε κοιταζω σοβαρα το BUY
Αυτό είναι το σημείο που θέλω να καταλάβεις περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Ο αρχάριος κάνει:
Βλέπω μετοχή → μου αρέσει → BUY → μετά κάνω research.
Ο πιο ώριμος επενδυτής προσπαθεί να κάνει:
Βρίσκω εταιρεία → καταλαβαίνω → αναλύω → ψάχνω τι μπορεί να πάει στραβά → αποτιμώ → συγκρίνω με την τιμή → αποφασίζω.
Το BUY πρέπει να είναι το τελευταίο βήμα της έρευνας.
Όχι το πρώτο.
-
Πριν θεωρήσεις ότι έχεις κάνει σοβαρή fundamental analysis, προσπάθησε να μπορείς να απαντήσεις:
BUSINESS
Τι πουλάει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο πελάτης;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
GROWTH
Πόσο αυξάνεται το revenue;
Πόσο αυξάνεται το EPS;
Από πού προέρχεται η ανάπτυξη;
Μπορεί να συνεχιστεί;
PROFITABILITY
Gross margin;
Operating margin;
Net margin;
ROE;
ROIC;
FINANCIAL HEALTH
Cash;
Debt;
Interest expense;
Cash flow;
Free cash flow;
SHAREHOLDERS
Shares outstanding;
Dilution;
Stock-Based Compensation;
Buybacks;
Dividends;
QUALITY
Moat;
Management;
Capital allocation;
Competitive advantage;
VALUATION
P/E;
Forward P/E;
PEG;
EV/EBITDA;
Free Cash Flow;
DCF;
EXPECTATIONS
Τι growth περιμένει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
RISK
Ποιο είναι το bear case;
Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
Ποια είναι η πιθανή ζημιά αν έχω άδικο;
DECISION
Ποιο είναι το investment thesis μου;
Ποιο είναι το margin of safety;
Τι θα με έκανε να αλλάξω άποψη;
-
Πριν θεωρήσεις ότι έχεις κάνει σοβαρή fundamental analysis, προσπάθησε να μπορείς να απαντήσεις:
BUSINESS
Τι πουλάει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο πελάτης;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
GROWTH
Πόσο αυξάνεται το revenue;
Πόσο αυξάνεται το EPS;
Από πού προέρχεται η ανάπτυξη;
Μπορεί να συνεχιστεί;
PROFITABILITY
Gross margin;
Operating margin;
Net margin;
ROE;
ROIC;
FINANCIAL HEALTH
Cash;
Debt;
Interest expense;
Cash flow;
Free cash flow;
SHAREHOLDERS
Shares outstanding;
Dilution;
Stock-Based Compensation;
Buybacks;
Dividends;
QUALITY
Moat;
Management;
Capital allocation;
Competitive advantage;
VALUATION
P/E;
Forward P/E;
PEG;
EV/EBITDA;
Free Cash Flow;
DCF;
EXPECTATIONS
Τι growth περιμένει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
RISK
Ποιο είναι το bear case;
Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
Ποια είναι η πιθανή ζημιά αν έχω άδικο;
DECISION
Ποιο είναι το investment thesis μου;
Ποιο είναι το margin of safety;
Τι θα με έκανε να αλλάξω άποψη;
-
-
-
Απο την αναλυση μιας μετοχης στη διαχειριση ολοκληρου του επενδυτικου σου συστηματος
Αν έφτασες μέχρι εδώ, έχεις ήδη διανύσει μεγάλη απόσταση.
Στο Level 1 έμαθες τι είναι οι μετοχές, το χρηματιστήριο, τα ETFs, το risk και το portfolio.
Στο Level 2 έμαθες να εξετάζεις μια επιχείρηση.
Στο Level 3 έμαθες advanced fundamental analysis, valuation, ROIC, dilution, DCF, earnings reports και margin of safety.
Τώρα όμως πρέπει να καταλάβεις κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
Το να ξέρεις να αναλύεις μια εταιρεία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξέρεις να επενδύεις σωστά.
Μπορεί να αναλύσεις σωστά μια εταιρεία αλλά να βάλεις υπερβολικά μεγάλο ποσοστό των χρημάτων σου σε αυτή.
Μπορεί να βρεις μια καλή επένδυση αλλά να την πουλήσεις πανικόβλητος στην πρώτη πτώση.
Μπορεί να έχεις δίκιο για μια εταιρεία αλλά να αγοράσεις χωρίς να υπολογίσεις το συνολικό ρίσκο του portfolio σου.
Μπορεί ακόμη και να έχεις σωστή στρατηγική αλλά να την εγκαταλείψεις επειδή είδες κάποιον άλλο να βγάζει περισσότερα χρήματα για έξι μήνες.
Το Level 4 λοιπόν αφορά κάτι μεγαλύτερο:
Πώς διαχειρίζεσαι τα χρήματά σου, το portfolio σου, το ρίσκο σου και τον ίδιο σου τον εαυτό.
-
Portfolio Construction — Πως χτιζεται ενα πραγματικο επενδυτικο χαρτοφυλακιο;
Ας ξεκινήσουμε με την πιο βασική ιδέα.
Portfolio σημαίνει:
το σύνολο των επενδύσεών σου.
Δεν πρέπει να κοιτάζεις κάθε επένδυση εντελώς απομονωμένα.
Πρέπει να κοιτάζεις και το σύνολο.
Ας υποθέσουμε ότι έχεις:
10.000€.
Και αγοράζεις:
2.000€ μια τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ άλλη τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ τρίτη τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ τέταρτη,
2.000€ πέμπτη.
Έχεις 5 διαφορετικές μετοχές.
Είσαι καλά διαφοροποιημένος;
Όχι απαραίτητα.
Γιατί όλες μπορεί να επηρεάζονται από παρόμοιους παράγοντες.
Άρα:
Πολλές θέσεις δεν σημαίνει αυτόματα σωστή διαφοροποίηση.
Πριν χτισεις portfolio, πρεπει να απαντησεις 4 ερωτησεις
1. Ποιος είναι ο στόχος μου;
Γιατί επενδύω;
Για σύνταξη;
Για οικονομική ανεξαρτησία;
Για κάποιο μακροπρόθεσμο στόχο;
2. Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
5 χρόνια;
10;
30;
Όσο διαφορετικός είναι ο χρονικός ορίζοντας, τόσο διαφορετικές μπορεί να είναι και οι ανάγκες του portfolio.
3. Πόσο ρίσκο μπορώ πραγματικά να πάρω;
Δεν αρκεί να λες:
«Αντέχω το ρίσκο.»
Πρέπει να εξετάζεις:
το εισόδημά σου,
τις υποχρεώσεις σου,
τη σταθερότητα της οικονομικής σου κατάστασης,
και το πόσο μεγάλη πτώση θα μπορούσες να αντέξεις χωρίς να χρειαστεί να πουλήσεις.
4. Τι στρατηγική ακολουθώ;
Broad ETFs;
Individual stocks;
Value;
Growth;
Dividend investing;
Συνδυασμό;
Αν δεν έχεις ξεκάθαρη στρατηγική, υπάρχει κίνδυνος να αλλάζεις κατεύθυνση κάθε εβδομάδα.
Core & Satellite
Μια λογική που χρησιμοποιούν ορισμένοι επενδυτές είναι:
Core + Satellite.
Το Core είναι το βασικό, πιο σταθερό κομμάτι του portfolio.
Το Satellite είναι μικρότερο μέρος όπου μπορεί να υπάρχουν πιο συγκεκριμένες επενδυτικές επιλογές.
Για παράδειγμα, κάποιος θα μπορούσε θεωρητικά να έχει ένα ευρέως διαφοροποιημένο core και μικρότερο κομμάτι για individual stocks.
Δεν είναι σύσταση.
Είναι ένα framework για να καταλάβεις πώς μπορεί κάποιος να διαχωρίζει το βασικό portfolio από πιο συγκεντρωμένες επιλογές.
Να θυμάσαι:
Μην σκέφτεσαι μόνο “είναι καλή αυτή η μετοχή;”. Σκέψου και “τι ρόλο παίζει αυτή η μετοχή μέσα στο συνολικό μου portfolio;”.
-
Position Sizing — Ποσα χρηματα βαζω σε καθε επενδυση;
Αυτό είναι από τα πιο υποτιμημένα θέματα στις επενδύσεις.
Ας πούμε ότι έχεις βρει μια εξαιρετική εταιρεία.
Πιστεύεις πολύ σε αυτή.
Πόσο βάζεις;
1% του portfolio;
5%;
20%;
50%;
100%;
Η απόφαση αυτή λέγεται:
Position Sizing.
Γιατι εχει σημασια;
Ας πούμε ότι έχεις portfolio:
100.000€.
Βάζεις: 50.000€ σε μία μετοχή.
Η μετοχή πέφτει: 50%.
Η ζημιά είναι: 25.000€.
Άρα έχασες: 25% ολόκληρου του portfolio.
Αν όμως η θέση ήταν: 5.000€ και έπεφτε 50%,
η ζημιά θα ήταν: 2.500€.
Δηλαδή: 2,5% του portfolio.
Ίδια μετοχή.
Ίδια πτώση.
Τελείως διαφορετική επίδραση.
Conviction δεν σημαινει βεβαιοτητα
Ένα μεγάλο λάθος είναι:
«Είμαι 100% σίγουρος, άρα θα βάλω τα πάντα.»
Στις επενδύσεις δεν υπάρχει 100% βεβαιότητα.
Μπορεί να συμβεί:
λογιστικό σκάνδαλο,
αλλαγή νομοθεσίας,
νέος ανταγωνιστής,
κακή διοίκηση,
τεχνολογική αλλαγή,
ύφεση,
γεωπολιτικό γεγονός,
ή κάτι που δεν είχες καν προβλέψει.
Γι’ αυτό το position sizing είναι ένας τρόπος να λες:
«Μπορεί να πιστεύω πολύ στην ανάλυσή μου, αλλά αποδέχομαι ότι μπορεί να κάνω λάθος.»
Concentration vs Diversification
Περισσότερη συγκέντρωση:
μπορεί να αυξήσει τα κέρδη αν έχεις δίκιο,
αλλά αυξάνει και τη ζημιά αν έχεις άδικο.
Περισσότερη διαφοροποίηση:
μειώνει τον κίνδυνο μιας μεμονωμένης θέσης,
αλλά μπορεί επίσης να περιορίσει την επίδραση μιας εξαιρετικής επιλογής.
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για όλους.
Να θυμάσαι:
Η καλή επιλογή μετοχής δεν αρκεί. Πρέπει να επιβιώσεις και όταν η επιλογή σου είναι λάθος.
-
Diversification σε βαθος & Correlation
Στο Level 1 μάθαμε τη βασική έννοια της diversification.
Τώρα θα πάμε πιο βαθιά.
Τι ειναι Correlation;
Correlation σημαίνει, απλοποιημένα:
Πόσο παρόμοια κινούνται δύο επενδύσεις.
Αν δύο μετοχές συχνά ανεβαίνουν και πέφτουν μαζί, έχουν υψηλή θετική συσχέτιση.
Αν κινούνται τελείως διαφορετικά, η συσχέτιση είναι μικρότερη.
Γιατι μας ενδιαφερει;
Φαντάσου ότι έχεις:
10 διαφορετικές εταιρείες τεχνολογίας.
Μπορεί να πιστεύεις ότι έχεις μεγάλη διαφοροποίηση.
Όμως αν όλες επηρεάζονται έντονα από:
επιτόκια,
τεχνολογικό sentiment,
ίδιους πελάτες,
ίδιο οικονομικό κύκλο,
τότε το portfolio μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερο κοινό ρίσκο απ’ όσο νομίζεις.
Διαφοροποιηση μπορει να υπαρχει σε πολλα επιπεδα
Μεταξύ εταιρειών
Να μην εξαρτάσαι από μία εταιρεία.
Μεταξύ κλάδων
Technology.
Healthcare.
Consumer goods.
Financials.
Industrials.
κ.λπ.
Μεταξύ χωρών
Μια χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που δεν επηρεάζουν το ίδιο άλλες αγορές.
Μεταξύ asset classes
Stocks.
Bonds.
Cash.
και άλλες κατηγορίες.
Over-diversification
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Αν έχεις:
100 διαφορετικές individual stocks,
ίσως στο τέλος έχεις δημιουργήσει κάτι που μοιάζει με index αλλά με πολύ περισσότερη δουλειά.
Η διαφοροποίηση πρέπει να έχει σκοπό.
Όχι απλώς να συλλέγεις tickers.
Να θυμάσαι:
Diversification δεν σημαίνει “έχω πολλά πράγματα”. Σημαίνει “δεν εξαρτώμαι υπερβολικά από τον ίδιο κίνδυνο”.
-
Risk Management — Το πρωτο σου καθηκον ειναι να επιβιωσεις
Οι περισσότεροι αρχάριοι σκέφτονται:
«Πόσο μπορώ να κερδίσω;»
Ένας πιο ώριμος επενδυτής πρέπει να σκέφτεται και:
«Τι μπορεί να με καταστρέψει;»
Permanent Loss vs Volatility
Αυτές οι δύο έννοιες δεν είναι ίδιες.
Volatility
Η τιμή μιας καλής εταιρείας μπορεί να πέσει προσωρινά 20%, 30% ή περισσότερο.
Αυτό είναι volatility.
Permanent Loss of Capital
Αυτό συμβαίνει όταν η οικονομική αξία καταστρέφεται πραγματικά ή όταν αγοράζεις τόσο ακριβά που η επένδυση δεν ανακτά εύκολα την αξία της.
Παράδειγμα:
Η εταιρεία χρεοκοπεί.
Η επιχείρηση καταστρέφεται.
Υπάρχει τεράστιο dilution.
Η αρχική σου ανάλυση ήταν εντελώς λάθος.
Drawdown
Drawdown είναι η πτώση από ένα προηγούμενο υψηλό.
Αν ένα portfolio φτάσει:
100.000€
και πέσει:
70.000€,
έχει drawdown:
30%.
Για να επιστρέψει από 70.000€ σε 100.000€, δεν χρειάζεται +30%.
Χρειάζεται περίπου:
42,9%.
Γιατί:
70.000 × 1,429 ≈ 100.000.
Όσο μεγαλύτερη η ζημιά, τόσο δυσκολότερη η ανάκαμψη.
Πτώση 50%
Αν πέσεις από:
100€
στα:
50€,
έχασες:
50%.
Για να επιστρέψεις από:
50€
στα:
100€,
χρειάζεσαι:
+100%.
Γι’ αυτό ο έλεγχος μεγάλων ζημιών είναι τόσο σημαντικός.
Margin, Leverage & Borrowed Money
Η χρήση δανεισμού μπορεί να πολλαπλασιάσει τα κέρδη.
Μπορεί όμως να πολλαπλασιάσει και τις ζημιές.
Και μπορεί να σε αναγκάσει να πουλήσεις σε πολύ κακή στιγμή.
Για έναν νέο επενδυτή, η μόχλευση μπορεί να κάνει μια ήδη δύσκολη δραστηριότητα πολύ πιο επικίνδυνη.
Να θυμάσαι:
Δεν χρειάζεται να κερδίζεις κάθε χρόνο. Χρειάζεται πρώτα να παραμείνεις στο παιχνίδι.
-
Rebalancing — οταν το portfolio αλλαζει χωρις να το καταλαβεις
Φαντάσου ότι ξεκινάς με:
50% Επένδυση Α
50% Επένδυση Β.
Μετά από χρόνια, η Α ανεβαίνει πολύ.
Το portfolio γίνεται:
80% Α
20% Β.
Χωρίς να αγοράσεις τίποτα περισσότερο, το risk profile του portfolio σου άλλαξε.
Εδώ εμφανίζεται το:
Rebalancing.
Τι ειναι Rebalancing;
Είναι η διαδικασία με την οποία επαναφέρεις το portfolio πιο κοντά στην επιθυμητή κατανομή σου.
Αυτό μπορεί να γίνει:
πουλώντας μέρος όσων έχουν αυξηθεί,
αγοράζοντας περισσότερο από όσα έχουν μικρότερη βαρύτητα,
ή χρησιμοποιώντας νέες καταθέσεις για να διορθώσεις τις αναλογίες.
Γιατι εχει σημασια;
Επειδή χωρίς rebalancing μπορεί να καταλήξεις με πολύ περισσότερο ρίσκο από αυτό που αρχικά επέλεξες.
Δεν σημαινει οτι πρεπει να κανεις συνεχεια αλλαγες
Υπερβολικό trading μπορεί να:
δημιουργήσει κόστη,
φορολογικές συνέπειες,
και να σε κάνει να αντιδράς υπερβολικά σε μικρές κινήσεις.
Το rebalancing είναι εργαλείο πειθαρχίας.
Όχι δικαιολογία για καθημερινές αλλαγές.
Να θυμάσαι:
Το portfolio αλλάζει ακόμη και όταν εσύ δεν κάνεις τίποτα.
-
Bull Markets, Bear Markets & Market Cycles
Οι αγορές δεν κινούνται σε ευθεία γραμμή.
Υπάρχουν περίοδοι μεγάλης αισιοδοξίας.
Και περίοδοι φόβου.
Bull Market
Γενικά χρησιμοποιούμε τον όρο για μια παρατεταμένη περίοδο ισχυρής ανόδου της αγοράς.
Σε bull markets συμβαίνει συχνά κάτι επικίνδυνο:
Όλοι αρχίζουν να πιστεύουν ότι είναι ιδιοφυΐες.
Οι αποτιμήσεις μπορεί να ανεβαίνουν.
Το ρίσκο ξεχνιέται.
Οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο ότι θα χάσουν τα κέρδη παρά ότι θα χάσουν κεφάλαιο.
Bear Market
Είναι μια περίοδος σημαντικής πτώσης της αγοράς.
Τότε συμβαίνει συνήθως το αντίθετο.
Ο φόβος μεγαλώνει.
Οι ειδήσεις είναι αρνητικές.
Οι επενδυτές πιστεύουν ότι «αυτή τη φορά όλα τελείωσαν».
Market Cycles
Οικονομίες και αγορές περνούν από κύκλους.
Δεν είναι όλοι ίδιοι.
Ούτε μπορεί κάποιος να προβλέπει με ακρίβεια την κορυφή ή τον πάτο.
Αλλά η κατανόηση των κύκλων σε βοηθάει να αναγνωρίζεις ότι:
η σημερινή κατάσταση δεν θα κρατήσει για πάντα.
Το επικινδυνο σημειο
Όταν όλοι είναι αισιόδοξοι, μπορεί να αρχίσεις να υποτιμάς το ρίσκο.
Όταν όλοι είναι φοβισμένοι, μπορεί να θεωρείς κάθε επένδυση καταστροφή.
Γι’ αυτό η επενδυτική διαδικασία πρέπει να λειτουργεί και όταν τα συναισθήματα της αγοράς αλλάζουν.
Να θυμάσαι:
Η αγορά αλλάζει διάθεση πολύ πιο γρήγορα από όσο αλλάζει μια πραγματική επιχείρηση.
-
Interest Rates, Inflation & Macro — Πως επηρεαζουν τις μετοχες;
Δεν χρειάζεται να γίνεις οικονομολόγος.
Αλλά πρέπει να καταλαβαίνεις μερικές βασικές μακροοικονομικές έννοιες.
Inflation
Inflation σημαίνει γενική αύξηση του επιπέδου τιμών με την πάροδο του χρόνου.
Αν σήμερα κάτι κοστίζει:
100€
και στο μέλλον:
110€,
η αγοραστική δύναμη των 100€ έχει μειωθεί σε σχέση με αυτό το προϊόν.
Γιατι επηρεαζει τις εταιρειες;
Οι εταιρείες μπορεί να έχουν υψηλότερα:
μισθολογικά κόστη,
κόστος πρώτων υλών,
μεταφορικά,
ενέργεια.
Αν μπορούν να αυξήσουν τις τιμές τους χωρίς να χάσουν πελάτες, μπορεί να προστατεύσουν καλύτερα τα margins.
Αν όχι, τα margins μπορεί να πιεστούν.
Interest Rates
Τα επιτόκια επηρεάζουν:
το κόστος δανεισμού,
στεγαστικά,
εταιρικά δάνεια,
ομόλογα,
και σε μεγάλο βαθμό τις αποτιμήσεις.
Γιατι υψηλοτερα επιτοκια μπορουν να πιεσουν valuations;
Θυμήσου το DCF.
Όσο αυξάνεται το discount rate, τόσο μειώνεται η σημερινή αξία των μακρινών μελλοντικών cash flows.
Γι’ αυτό εταιρείες των οποίων μεγάλο μέρος της αξίας βασίζεται σε κέρδη πολύ μακριά στο μέλλον μπορούν να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις αλλαγές των επιτοκίων.
Recession
Recession σημαίνει σημαντική εξασθένηση της οικονομικής δραστηριότητας.
Μπορεί να οδηγήσει σε:
μικρότερη κατανάλωση,
λιγότερες επενδύσεις,
ανεργία,
χαμηλότερα εταιρικά κέρδη.
Αλλά δεν επηρεάζονται όλες οι εταιρείες το ίδιο.
Το λαθος
Μην προσπαθείς απαραίτητα να προβλέψεις:
κάθε απόφαση κεντρικής τράπεζας,
κάθε ύφεση,
κάθε πληθωριστικό κύκλο.
Ακόμη και οι επαγγελματίες κάνουν συχνά λάθος.
Χρησιμοποίησε το macro περισσότερο για να καταλαβαίνεις:
σε τι περιβάλλον λειτουργεί η εταιρεία σου.
Να θυμάσαι:
Το macro έχει σημασία, αλλά δεν πρέπει να γίνει δικαιολογία για να προσπαθείς να προβλέψεις κάθε κίνηση της αγοράς.
-
Investor Psychology — Ο μεγαλυτερος αντιπαλος μπορει να εισαι εσυ
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του Level 4.
Μπορείς να μάθεις:
DCF,
ROIC,
balance sheets,
valuation,
portfolio theory.
Και πάλι να χάσεις χρήματα λόγω της συμπεριφοράς σου.
FOMO
Fear Of Missing Out.
Μια μετοχή ανεβαίνει:
+50%.
+100%.
+200%.
Όλοι μιλάνε γι’ αυτή.
Και σκέφτεσαι:
«Πρέπει να αγοράσω τώρα πριν φύγει κι άλλο.»
Αυτό δεν είναι analysis.
Είναι φόβος.
Panic Selling
Η αγορά πέφτει.
Το portfolio σου γράφει κόκκινο.
Οι ειδήσεις είναι τρομακτικές.
Και ξαφνικά ξεχνάς κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Πουλάς όχι επειδή άλλαξε η εταιρεία.
Αλλά επειδή δεν αντέχεις να βλέπεις την πτώση.
Confirmation Bias
Έχεις αγοράσει μια μετοχή.
Μετά ψάχνεις μόνο:
βίντεο που συμφωνούν μαζί σου,
αναλυτές που είναι bullish,
άρθρα που επιβεβαιώνουν την άποψή σου.
Αγνοείς όποιον διαφωνεί.
Αυτό λέγεται:
Confirmation Bias.
Ένας σοβαρός επενδυτής πρέπει να ρωτάει:
«Τι θα μπορούσε να αποδείξει ότι έχω άδικο;»
Anchoring
Αγόρασες στα:
100€.
Η μετοχή πέφτει στα:
50€.
Λες:
«Δεν πουλάω μέχρι να ξαναπάει στα 100€.»
Γιατί;
Επειδή τα 100€ είναι η τιμή που πλήρωσες.
Η αγορά όμως δεν ενδιαφέρεται για την τιμή αγοράς σου.
Η σωστή ερώτηση είναι:
«Με βάση τα σημερινά δεδομένα, τι αξίζει η εταιρεία σήμερα;»
Herd Mentality
«Όλοι αγοράζουν.»
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγοράσεις.
«Όλοι πουλάνε.»
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να πουλήσεις.
Το πλήθος μπορεί να έχει δίκιο.
Μπορεί και όχι.
Το θέμα είναι να έχεις δική σου διαδικασία.
Overconfidence
Έκανες 3 καλές επενδύσεις.
Ξαφνικά πιστεύεις ότι έχεις καταλάβει όλη την αγορά.
Αυξάνεις το ρίσκο.
Βάζεις μεγαλύτερες θέσεις.
Σταματάς να εξετάζεις τι μπορεί να πάει στραβά.
Η υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη.
Να θυμάσαι:
Το μυαλό σου δεν είναι ουδέτερο. Έχει biases. Η καλή διαδικασία υπάρχει για να σε προστατεύει και από τον ίδιο σου τον εαυτό.
-
Ποτε πουλαω μια μετοχη;
Πολύς κόσμος ασχολείται με:
«Τι να αγοράσω;»
Αλλά λίγοι έχουν απάντηση στο:
«Πότε πουλάω;»
Λόγος 1 — Το thesis αποδείχθηκε λάθος
Αγόρασες επειδή πίστευες:
ότι η εταιρεία θα κέρδιζε market share,
θα αύξανε margins,
θα μείωνε χρέος.
Αν αυτά δεν συμβαίνουν, πρέπει να επανεξετάσεις την επένδυση.
Λόγος 2 — Η επιχείρηση άλλαξε
Μπορεί να υπάρξει:
νέος ανταγωνιστής,
τεχνολογική disruption,
αλλαγή management,
ρύθμιση,
δομική πτώση στον κλάδο.
Η εταιρεία που αγόρασες πριν 5 χρόνια μπορεί να μην είναι η ίδια εταιρεία σήμερα.
Λόγος 3 — Η αποτίμηση έγινε ακραία
Μπορεί η εταιρεία να παραμένει εξαιρετική.
Αλλά η τιμή να έχει ανέβει τόσο πολύ ώστε οι πιθανές μελλοντικές αποδόσεις να μην είναι πλέον ελκυστικές σε σχέση με το ρίσκο.
Λόγος 4 — Υπάρχει καλύτερη χρήση του κεφαλαίου
Οι επενδύσεις έχουν opportunity cost.
Αν υπάρχει άλλη επιλογή με καλύτερη σχέση πιθανής απόδοσης και κινδύνου, ίσως χρειάζεται σύγκριση.
Λόγος 5 — Η θέση έγινε υπερβολικά μεγάλη
Αν μια θέση ανέβηκε τόσο πολύ ώστε να αποτελεί τεράστιο μέρος του portfolio, μπορεί να έχει αυξηθεί υπερβολικά το συνολικό ρίσκο.
Κακός λόγος πώλησης
«Η μετοχή έπεσε 10%.»
Από μόνο του αυτό δεν σημαίνει τίποτα.
Μπορεί να είναι:
ευκαιρία,
προειδοποίηση,
ή απλή volatility.
Χρειάζεται ανάλυση.
Άλλος κακός λόγος
«Ανέβηκε 30%, άρα πρέπει να πάρω το κέρδος.»
Γιατί;
Αν η επιχείρηση αυξάνει την αξία της και η αποτίμηση παραμένει λογική, το γεγονός ότι έχεις ήδη κέρδος δεν σημαίνει αυτόματα ότι πρέπει να πουλήσεις.
Να θυμάσαι:
Μην έχεις μόνο buy thesis. Έχε και sell framework.
-
Δημιουργησε το προσωπικο σου Investment System
Φτάσαμε στο τελευταίο μάθημα.
Ο στόχος τώρα είναι να πάρεις όλα όσα έμαθες και να δημιουργήσεις μια διαδικασία που μπορείς να ακολουθείς ξανά και ξανά.
ΒΗΜΑ 1 — Γραψε τη στρατηγικη σου
Παράδειγμα:
«Επενδύω μακροπρόθεσμα σε ποιοτικές επιχειρήσεις που καταλαβαίνω, με υγιή οικονομικά, ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και λογική αποτίμηση.»
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από:
«Αγοράζω ό,τι νομίζω ότι θα ανέβει.»
ΒΗΜΑ 2 — ορισε τι δεν κανεις
Αυτό είναι εξίσου σημαντικό.
Παράδειγμα:
Δεν χρησιμοποιώ leverage.
Δεν αγοράζω κάτι που δεν καταλαβαίνω.
Δεν αγοράζω μόνο λόγω hype.
Δεν βάζω υπερβολικό ποσοστό σε μία θέση.
Δεν αλλάζω στρατηγική κάθε εβδομάδα.
ΒΗΜΑ 3 — Δημιουργησε Buy Checklist
Πριν αγοράσεις:
Καταλαβαίνω το business;
Έχω διαβάσει τις βασικές οικονομικές πληροφορίες;
Έχω κοιτάξει debt;
Cash flow;
Moat;
Management;
Valuation;
Risks;
Bear case;
Position size;
Ξέρω γιατί αγοράζω;
ΒΗΜΑ 4 — Δημιουργησε Sell Checklist
Πριν πουλήσεις:
Άλλαξε το thesis;
Άλλαξε το business;
Η αποτίμηση έγινε υπερβολική;
Η θέση έγινε πολύ μεγάλη;
Βρήκα καλύτερη χρήση του κεφαλαίου;
Ή απλώς φοβάμαι επειδή έπεσε η τιμή;
ΒΗΜΑ 5 — Κρατα Investment Journal
Για κάθε αγορά γράψε:
Ημερομηνία.
Τιμή.
Γιατί αγοράζω.
Τι πιστεύω ότι θα συμβεί.
Τι μπορεί να πάει στραβά.
Fair value range.
Bear case.
Base case.
Bull case.
Τι θα με έκανε να πουλήσω.
Γιατί είναι τόσο χρήσιμο;
Γιατί μετά από δύο χρόνια δεν μπορείς να κοροϊδέψεις τον εαυτό σου.
Μπορείς να δεις:
Τι πίστευα πραγματικά;
Είχα δίκιο;
Έκανα λάθος;
Ήμουν τυχερός;
Τι έμαθα;
ΒΗΜΑ 6 — Κανε Post-Mortem
Όταν μια επένδυση πάει πολύ καλά ή πολύ άσχημα, κάνε ανάλυση.
Μην ρωτάς μόνο:
«Έβγαλα λεφτά;»
Ρώτα:
«Ήταν σωστή η διαδικασία;»
Μπορεί να πάρεις κακή απόφαση και από τύχη να βγάλεις χρήματα.
Μπορεί να πάρεις λογική απόφαση και ένα απρόβλεπτο γεγονός να σε οδηγήσει σε ζημιά.
Μην κρίνεις την ποιότητα της απόφασης μόνο από το αποτέλεσμα.
ΒΗΜΑ 7 — Συνεχισε να μαθαινεις
Οι αγορές αλλάζουν.
Οι εταιρείες αλλάζουν.
Η τεχνολογία αλλάζει.
Η οικονομία αλλάζει.
Και εσύ πρέπει να συνεχίσεις να βελτιώνεις τη σκέψη σου.
Όχι να κυνηγάς κάθε καινούργια μόδα.
Αλλά να γίνεσαι καλύτερος στο:
να αναγνωρίζεις τι γνωρίζεις,
τι δεν γνωρίζεις,
και πότε πρέπει να πεις:
«Δεν ξέρω.»
Αυτό είναι δύναμη.
Όχι αδυναμία.
-
Πριν επενδύσω, ξέρω:
ΤΟΝ ΣΤΟΧΟ ΜΟΥ
Γιατί επενδύω;
Ποιος είναι ο χρονικός ορίζοντας;
ΤΟ PORTFOLIO ΜΟΥ
Πόσο διαφοροποιημένο είναι;
Πού είμαι υπερβολικά εκτεθειμένος;
ΤΗ ΘΕΣΗ ΜΟΥ
Πόσο μεγάλο ποσοστό αποτελεί;
Τι συμβαίνει αν πέσει 50%;
ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
Καταλαβαίνω το business;
Έχει υγιή οικονομικά;
Moat;
Management;
Growth;
ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Τι πληρώνω;
Τι growth απαιτεί η σημερινή τιμή;
Ποιο είναι το bear/base/bull scenario;
ΤΟ ΡΙΣΚΟ
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Πόσο μπορώ να χάσω;
Μπορώ να αντέξω αυτό το αποτέλεσμα;
ΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΟΥ
Αγοράζω επειδή έχω κάνει research;
Ή επειδή φοβάμαι ότι θα χάσω την ευκαιρία;
ΤΟ EXIT PLAN
Τι πρέπει να συμβεί για να πουλήσω;
-
Έμαθες:
Portfolio Construction
Position Sizing
Advanced Diversification
Correlation
Risk Management
Drawdowns
Rebalancing
Market Cycles
Interest Rates
Inflation
Investor Psychology
FOMO
Panic Selling
Selling Decisions
Investment Journaling
και πώς να χτίσεις το δικό σου Investment System.
-
-
Η ΜΕΓΑΛυΤΕΡΗ ΙΔΕΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΤΟΥ COURSE
Αν υπάρχει μόνο ένα πράγμα που πρέπει να κρατήσεις από όλα αυτά, είναι το εξής:
Δεν χρειάζεται να προβλέπεις το μέλλον για να γίνεις καλύτερος επενδυτής.
Χρειάζεται να:
καταλαβαίνεις τι αγοράζεις,
να γνωρίζεις τι πληρώνεις,
να σκέφτεσαι τι μπορεί να πάει στραβά,
να διαχειρίζεσαι το ρίσκο,
να αποδέχεσαι ότι μπορεί να κάνεις λάθος,
και να έχεις μια πειθαρχημένη διαδικασία που δεν αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει η διάθεση της αγοράς.
Οι καλές επενδυτικές αποφάσεις δεν προέρχονται από ένα μαγικό indicator.
Δεν προέρχονται από ένα TikTok.
Δεν προέρχονται από κάποιον που υποσχέθηκε ότι βρήκε την επόμενη μετοχή που θα κάνει 10x.
Προέρχονται από:
Γνώση.
Έρευνα.
Υπομονή.
Πειθαρχία.
Διαχείριση ρίσκου.
Και από την ικανότητα να λες:
«Δεν ξέρω.»
όταν πραγματικά δεν γνωρίζεις.
Και κατι τελευταιο
Δεν χρειάζεται να αγοράσεις μια μετοχή μόνο και μόνο επειδή την ανέλυσες.
Μερικές φορές η καλύτερη απόφαση είναι:
να μην κάνεις τίποτα.
Δεν υπάρχει κανόνας που να λέει ότι πρέπει πάντα να είσαι σε κάποια καινούργια επένδυση.
Το κεφάλαιο είναι περιορισμένο.
Οι ευκαιρίες θα συνεχίσουν να υπάρχουν.
Η υπομονή είναι και αυτή μέρος της επενδυτικής διαδικασίας.
-
Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Δεν είμαι αδειοδοτημένος επενδυτικός σύμβουλος, χρηματοοικονομικός σύμβουλος ή διαχειριστής επενδύσεων και το περιεχόμενο που δημοσιεύω δεν αποτελεί εξατομικευμένη επενδυτική, χρηματοοικονομική, φορολογική ή νομική συμβουλή.
Οι απόψεις, αναλύσεις, παραδείγματα και πληροφορίες που παρουσιάζονται στην ιστοσελίδα βασίζονται, μεταξύ άλλων, στην προσωπική μου μελέτη, έρευνα, γνώση και εμπειρία και έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Οποιαδήποτε αναφορά σε συγκεκριμένη εταιρεία, μετοχή, ETF, κρυπτονόμισμα ή άλλο χρηματοοικονομικό προϊόν γίνεται για ενημερωτικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να θεωρείται σύσταση ή προτροπή για αγορά, πώληση ή διακράτηση οποιασδήποτε επένδυσης.
Οι επενδύσεις εμπεριέχουν κίνδυνο. Η αξία μιας επένδυσης μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί και είναι πιθανή η απώλεια μέρους ή, ανάλογα με το προϊόν και τις περιστάσεις, ακόμη και ολόκληρου του επενδεδυμένου κεφαλαίου.
Οι προηγούμενες αποδόσεις δεν εγγυώνται μελλοντικά αποτελέσματα.
Κάθε αναγνώστης είναι υπεύθυνος για τις δικές του επενδυτικές αποφάσεις και οφείλει να πραγματοποιεί τη δική του έρευνα και να αξιολογεί την προσωπική του οικονομική κατάσταση, τους στόχους και την ανοχή του στον κίνδυνο. Όπου χρειάζεται, θα πρέπει να απευθύνεται σε κατάλληλα αδειοδοτημένο επαγγελματία πριν λάβει οικονομικές ή επενδυτικές αποφάσεις.
Οι πληροφορίες της ιστοσελίδας ενδέχεται να περιέχουν λάθη ή να παύσουν να είναι επίκαιρες με την πάροδο του χρόνου. Δεν παρέχεται εγγύηση ως προς την πληρότητα, ακρίβεια ή επικαιρότητα κάθε πληροφορίας.
Η χρήση των πληροφοριών της ιστοσελίδας και οποιαδήποτε επενδυτική απόφαση που λαμβάνεται βάσει προσωπικής έρευνας του αναγνώστη γίνεται με δική του ευθύνη, στον βαθμό που αυτό επιτρέπεται από την εφαρμοστέα νομοθεσία.
Με απλά λόγια:
Στόχος μου είναι να μοιράζομαι όσα έχω μάθει και να βοηθώ στην καλύτερη κατανόηση των αγορών, όχι να σου λέω πού να επενδύσεις τα χρήματά σου. Κάνε πάντα τη δική σου έρευνα πριν πάρεις οποιαδήποτε επενδυτική απόφαση.
-
-
Απο το «τι ειναι ETF;» στο «μπορω να αξιολογησω μονος μου ενα ETF»
Στα προηγούμενα Levels μάθαμε τι είναι μια μετοχή, πώς αναλύουμε επιχειρήσεις, πώς εξετάζουμε valuation και πώς χτίζουμε ένα portfolio.
Τώρα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με τα ETFs.
Το γεγονός ότι ένα ETF είναι εύκολο να αγοραστεί δεν σημαίνει ότι είναι και εύκολο να κατανοηθεί.
Δύο ETFs μπορεί να φαίνονται σχεδόν ίδια αλλά να έχουν σημαντικές διαφορές σε:
δείκτη,
κόστος,
εταιρείες που περιέχουν,
γεωγραφική έκθεση,
νόμισμα,
μερίσματα,
μέθοδο αναπαραγωγής,
φορολογική μεταχείριση,
και επίπεδο κινδύνου.
Ο στόχος αυτού του Masterclass δεν είναι να σου πει ποιο ETF να αγοράσεις.
Ο στόχος είναι όταν βλέπεις ένα ETF να ξέρεις τι ακριβώς πρέπει να ελέγξεις πριν αποφασίσεις αν σε ενδιαφέρει.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι πραγματικα ειναι ενα ETF;
ETF σημαίνει:
Exchange-Traded Fund.
Δηλαδή ένα fund του οποίου τα μερίδια διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο.
Ας το κάνουμε πολύ απλό.
Φαντάσου ένα καλάθι.
Μέσα στο καλάθι υπάρχουν:
Apple
Microsoft
Amazon
και εκατοντάδες άλλες εταιρείες.
Αντί να αγοράσεις κάθε μετοχή ξεχωριστά, μπορείς μέσω ενός ETF να αποκτήσεις οικονομική έκθεση στο σύνολο του καλαθιού που ακολουθεί.
ETF ≠ Μετοχη
Όταν αγοράζεις μετοχή μιας εταιρείας, αποκτάς συμμετοχή σε μία συγκεκριμένη επιχείρηση.
Όταν αγοράζεις μερίδιο ενός ETF, αποκτάς συμμετοχή στο fund, το οποίο με τη σειρά του κατέχει ή αποκτά έκθεση σε ένα σύνολο περιουσιακών στοιχείων σύμφωνα με τη στρατηγική του.
Γιατι υπαρχουν ETFs;
Μεταξύ άλλων μπορούν να προσφέρουν:
εύκολη πρόσβαση σε πολλές επενδύσεις,
διαφοροποίηση,
χαμηλότερη πολυπλοκότητα από την αγορά εκατοντάδων τίτλων ξεχωριστά,
και σε αρκετές περιπτώσεις σχετικά χαμηλό κόστος.
ETF σημαινει ασφαλες;
Όχι.
Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο λάθος που πρέπει να αποφύγεις.
Ένα ETF μπορεί να επενδύει σε:
ευρείες αγορές,
μία χώρα,
έναν κλάδο,
ομόλογα,
εμπορεύματα,
πολύ συγκεκριμένες στρατηγικές,
ή ακόμη και προϊόντα με μόχλευση.
Άρα:
«Είναι ETF» δεν μας λέει από μόνο του πόσο επικίνδυνο είναι.
Να θυμασαι:
Το ETF είναι το όχημα. Αυτό που έχει σημασία είναι τι υπάρχει μέσα στο όχημα.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Index Funds — Τι σημαινει «ακολουθει εναν δεικτη»;Πολλά ETFs προσπαθούν να ακολουθήσουν έναν δείκτη.
Τι είναι όμως δείκτης;
Ένας index είναι ουσιαστικά ένα σύνολο κανόνων που χρησιμοποιείται για να αντιπροσωπεύσει μια συγκεκριμένη αγορά ή κατηγορία επενδύσεων.
Για παράδειγμα, ένας δείκτης μπορεί να παρακολουθεί μεγάλες αμερικανικές εταιρείες.
Άλλος μπορεί να παρακολουθεί ευρωπαϊκές.
Άλλος αναδυόμενες αγορές.
Παράδειγμα
Ας φτιάξουμε έναν φανταστικό δείκτη:
My 10 Companies Index.
Περιλαμβάνει 10 επιχειρήσεις.
Ένα ETF που ακολουθεί αυτόν τον δείκτη προσπαθεί να προσφέρει απόδοση που βρίσκεται κοντά στην απόδοση του δείκτη, αφαιρώντας κόστη και λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο λειτουργίας του fund.
Τι είναι Passive Investing;
Όταν ένα ETF ακολουθεί έναν προκαθορισμένο index, συχνά μιλάμε για passive investing.
Δεν υπάρχει απαραίτητα ένας manager που κάθε πρωί αποφασίζει:
«Αυτή η εταιρεία μου αρέσει. Θα την αγοράσω.»
Το fund ακολουθεί τους κανόνες του δείκτη.
Και τι είναι Active ETF;
Υπάρχουν και actively managed ETFs.
Εκεί ένας διαχειριστής ή μια επενδυτική διαδικασία αποφασίζει ενεργότερα ποιες επενδύσεις θα βρίσκονται στο portfolio.
Άρα:
ETF δεν σημαίνει υποχρεωτικά passive.
Να θυμάσαι:
Πριν αγοράσεις index ETF, πρέπει να καταλάβεις ποιον δείκτη ακολουθεί και πώς κατασκευάζεται αυτός ο δείκτης.
ΜΑΘΗΜΑ 3
S&P 500, Nasdaq-100, MSCI World — Δεν ειναι ολα το ιδιοΑυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα.
Οι αρχάριοι βλέπουν συχνά διάφορα ETFs και σκέφτονται:
«Όλα έχουν πολλές εταιρείες, άρα περίπου το ίδιο είναι.»
Όχι.
S&P 500
Ο S&P 500 είναι δείκτης μεγάλων αμερικανικών εταιρειών.
Άρα ένα ETF που τον ακολουθεί σου δίνει κυρίως έκθεση σε μεγάλες εταιρείες των ΗΠΑ.
Δεν σημαίνει:
«Όλος ο κόσμος.»
Nasdaq-100
Ο Nasdaq-100 περιλαμβάνει 100 από τις μεγαλύτερες μη χρηματοοικονομικές εταιρείες που είναι εισηγμένες στο Nasdaq, με βάση τους κανόνες του δείκτη.
Έχει διαφορετική σύνθεση και σημαντικά διαφορετικές κλαδικές συγκεντρώσεις από τον S&P 500.
MSCI World
Ο MSCI World περιλαμβάνει large και mid-cap εταιρείες από ανεπτυγμένες αγορές.
Προσοχή:
World δεν σημαίνει κυριολεκτικά κάθε χώρα του κόσμου.
Οι emerging markets δεν αποτελούν μέρος του MSCI World.
Γιατί έχει σημασία;
Επειδή πρέπει να ξέρεις τι πραγματικά αγοράζεις.
Ρώτα:
Ποιες χώρες περιλαμβάνει;
Πόσες εταιρείες;
Ποιοι κλάδοι;
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες θέσεις;
Να θυμάσαι:
Το όνομα ενός index δεν αρκεί. Πρέπει να ξέρεις τι πραγματικά περιλαμβάνει.
ΜΑΘΗΜΑ 4
Expense Ratio — Ποσο πληρωνεις για το ETF;Τα ETFs έχουν κόστη.
Ένα από τα σημαντικότερα είναι το expense ratio ή, ανάλογα με την αγορά και τον πάροχο, αντίστοιχες μετρήσεις ongoing charges.
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε καθαρά εκπαιδευτικά ότι ένα fund έχει ετήσιο κόστος:
0,20%.
Για επένδυση:
10.000€
το 0,20% αντιστοιχεί αριθμητικά σε:
20€ τον χρόνο.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα δεις λογαριασμό:
«Πλήρωσε 20€.»
Τα λειτουργικά έξοδα συνήθως αφαιρούνται μέσα από το fund και επηρεάζουν την απόδοσή του.
0,20% vs 1%
Μικρές διαφορές στα ετήσια κόστη μπορούν να γίνουν σημαντικές σε πολύ μεγάλους χρονικούς ορίζοντες λόγω compounding.
Αλλά μην επιλέγεις ETF μόνο επειδή είναι το φθηνότερο
Πρέπει να εξετάσεις επίσης:
τι index ακολουθεί,
tracking,
liquidity,
fund structure,
μέγεθος,
spread,
και άλλα χαρακτηριστικά.
Ένα φθηνότερο προϊόν δεν είναι αυτομάτως καταλληλότερο.
Να θυμάσαι:
Τα κόστη είναι από τα λίγα πράγματα που μπορείς να γνωρίζεις σχετικά εύκολα εκ των προτέρων. Μην τα αγνοείς.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Accumulating vs Distributing ETFsΑυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για Ευρωπαίους επενδυτές.
Ένα fund μπορεί να λαμβάνει μερίσματα από τις εταιρείες που κατέχει.
Τι τα κάνει;
Υπάρχουν δύο βασικές προσεγγίσεις.
Distributing
Το ETF διανέμει στους επενδυτές τις σχετικές διανομές σύμφωνα με την πολιτική του.
Άρα μπορεί να βλέπεις περιοδικά χρήματα στον λογαριασμό σου.
Accumulating
Αντί να διανέμει τα σχετικά έσοδα στον επενδυτή, το fund τα επανεπενδύει σύμφωνα με τη δομή του.
Ποιο είναι καλύτερο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους.
Εξαρτάται από:
στόχο,
ανάγκη για εισόδημα,
φορολογική κατοικία,
φορολογικό καθεστώς,
και προσωπική στρατηγική.
Και επειδή οι φορολογικοί κανόνες αλλάζουν ανά χώρα και μπορούν να αλλάξουν με τον χρόνο, δεν πρέπει να βασίζεσαι σε ένα γενικό άρθρο για προσωπική φορολογική απόφαση.
Να θυμάσαι:
ACC και DIST δεν είναι διαφορετικός βαθμός “ποιότητας”. Είναι διαφορετικός τρόπος διαχείρισης των διανομών.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Physical vs Synthetic ReplicationΤώρα μπαίνουμε λίγο βαθύτερα.
Αν ένα ETF ακολουθεί έναν δείκτη 500 εταιρειών, πώς το κάνει;
Physical Replication
Το fund αγοράζει πραγματικά τους τίτλους του index.
Μπορεί να χρησιμοποιεί:
Full replication
όπου αγοράζει ουσιαστικά όλους τους τίτλους σύμφωνα με τον δείκτη.
Ή:
Sampling
όπου χρησιμοποιεί αντιπροσωπευτικό υποσύνολο ώστε να προσεγγίσει την απόδοση.
Synthetic Replication
Ένα synthetic ETF μπορεί να χρησιμοποιεί παράγωγα, όπως swaps, για να αποκτήσει την επιθυμητή απόδοση του δείκτη.
Γιατί υπάρχει;
Μερικές αγορές μπορεί να είναι δύσκολο ή ακριβό να αναπαραχθούν φυσικά.
Synthetic structures μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να προσφέρουν αποτελεσματικό tracking.
Ποιος είναι ο πρόσθετος κίνδυνος;
Ένα θέμα είναι το:
Counterparty Risk.
Δηλαδή ο κίνδυνος που σχετίζεται με τον αντισυμβαλλόμενο του derivative arrangement.
Υπάρχουν κανονιστικοί μηχανισμοί και collateral structures που μπορούν να περιορίζουν τέτοιους κινδύνους, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούνται.
Να θυμάσαι:
Μη ρωτάς μόνο “ποιον index ακολουθεί;”. Ρώτα και “πώς τον ακολουθεί;”.
ΜΑΘΗΜΑ 7
Tracking Difference & Tracking ErrorΑν ένας index έκανε:
+10%
και το ETF:
+9,8%,
γιατί υπάρχει διαφορά;
Επειδή το ETF δεν είναι ο ίδιος ο index.
Είναι ένα πραγματικό fund με:
έξοδα,
συναλλαγές,
φορολογικές επιδράσεις,
cash,
μέθοδο replication,
και άλλους λειτουργικούς παράγοντες.
Tracking Difference
Με απλά λόγια, είναι η διαφορά ανάμεσα στην απόδοση του ETF και την απόδοση του benchmark σε μια περίοδο.
Tracking Error
Μετρά πόσο μεταβάλλεται αυτή η απόκλιση με τον χρόνο.
Ένα ETF μπορεί να έχει χαμηλό expense ratio αλλά να μην ακολουθεί τον index τόσο αποτελεσματικά όσο ένα άλλο.
Άρα το expense ratio δεν είναι η μοναδική μέτρηση κόστους/αποτελεσματικότητας.
Να θυμάσαι:
Μην κοιτάς μόνο τι υπόσχεται να ακολουθήσει ένα ETF. Κοίτα πόσο καλά το έχει ακολουθήσει στην πράξη, έχοντας υπόψη ότι οι προηγούμενες επιδόσεις δεν εγγυώνται το μέλλον.
ΜΑΘΗΜΑ 8
UCITS, Domicile, ISIN & Currency — Το κομματι που μπερδευει τους ΕυρωπαιουςΕδώ γίνεται πολύ μπέρδεμα.
UCITS
UCITS είναι ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για επενδυτικά funds που πληρούν συγκεκριμένες απαιτήσεις.
Πολλά ETFs που είναι διαθέσιμα σε Ευρωπαίους retail investors είναι UCITS ETFs.
Domicile
Το domicile είναι η χώρα στην οποία έχει συσταθεί/εδρεύει νομικά το fund.
Δεν είναι απαραίτητα:
η χώρα σου,
η χώρα του χρηματιστηρίου,
ούτε η χώρα των εταιρειών που περιέχει.
ISIN
Το ISIN είναι ένας διεθνής κωδικός αναγνώρισης ενός συγκεκριμένου τίτλου.
Είναι πολύ χρήσιμο επειδή το ίδιο ή παρόμοιο ETF μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικά tickers σε διαφορετικά χρηματιστήρια.
Trading Currency
Ένα ETF μπορεί να διαπραγματεύεται σε ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξαφανίστηκε το currency exposure των underlying investments.
Παράδειγμα:
Ένα ETF μπορεί να αγοράζεται σε EUR αλλά να κατέχει αμερικανικές εταιρείες των οποίων η οικονομική έκθεση συνδέεται σημαντικά με USD και πολλές άλλες αγορές.
Currency-Hedged ETFs
Υπάρχουν ETFs που χρησιμοποιούν hedging για να περιορίσουν συγκεκριμένη συναλλαγματική έκθεση.
Αυτό έχει κόστος και δεν είναι απαραίτητα καλύτερη επιλογή για όλους.
Να θυμάσαι:
Νόμισμα στο οποίο αγοράζεις το ETF ≠ απαραίτητα νόμισμα του πραγματικού οικονομικού κινδύνου που αναλαμβάνεις.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Liquidity, Spread, AUM & ETF ClosureΔεν κοιτάμε μόνο τι περιέχει το ETF.
Κοιτάμε και πόσο πρακτικό είναι ως επενδυτικό προϊόν.
AUM
Assets Under Management.
Πόσα χρήματα διαχειρίζεται το fund.
Ένα πολύ μικρό ETF μπορεί να έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να κλείσει αν δεν είναι οικονομικά βιώσιμο για τον provider.
Closure δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «χάνονται τα χρήματα», αλλά μπορεί να προκαλέσει αναγκαστική ρευστοποίηση και άλλες συνέπειες.
Liquidity
Πόσο εύκολα μπορείς να αγοράσεις ή να πουλήσεις σε εύλογη τιμή.
Bid-Ask Spread
Βλέπεις:
Buy: 100,20€
Sell: 100,00€
Η διαφορά:
0,20€
είναι το spread.
Μεγάλο spread σημαίνει μεγαλύτερο άμεσο κόστος συναλλαγής.
ETF liquidity και underlying liquidity
Το θέμα είναι πιο σύνθετο από τον ημερήσιο όγκο του ETF.
Σημασία έχει και η ρευστότητα των underlying assets καθώς και ο μηχανισμός δημιουργίας και εξαγοράς μεριδίων.
Να θυμάσαι:
Το κόστος ενός ETF δεν είναι μόνο το expense ratio. Υπάρχουν και trading costs όπως το spread.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως αναλυω ενα ETF απο την αρχη μεχρι το τελος;Τώρα τα ενώνουμε όλα.
Βρήκες ένα ETF.
Πριν πατήσεις BUY, ακολούθησε αυτή τη διαδικασία.
ΒΗΜΑ 1 — Τι προσπαθεί να κάνει;
Ποιος είναι ο επενδυτικός στόχος;
Ποιον index ακολουθεί;
Ή είναι actively managed;
ΒΗΜΑ 2 — Τι υπάρχει μέσα;
Πόσες holdings;
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες;
Ποιοι κλάδοι;
Ποιες χώρες;
Υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση;
ΒΗΜΑ 3 — Πώς κατασκευάζεται ο index;
Market-cap weighted;
Equal weighted;
Factor based;
Άλλη μεθοδολογία;
ΒΗΜΑ 4 — Πόσο κοστίζει;
Expense ratio / ongoing charges.
Spread.
Broker fees.
FX costs όπου υπάρχουν.
ΒΗΜΑ 5 — ACC ή DIST;
Τι κάνει με τις διανομές;
Ταιριάζει στον στόχο μου;
ΒΗΜΑ 6 — Replication
Physical;
Sampling;
Synthetic;
Καταλαβαίνω τη δομή;
ΒΗΜΑ 7 — Tracking
Πόσο καλά έχει ακολουθήσει το benchmark;
Ποια είναι η tracking difference;
ΒΗΜΑ 8 — Fund Structure
UCITS;
Domicile;
Provider;
Fund size;
ΒΗΜΑ 9 — Identification
ISIN;
Ticker;
Exchange;
Trading currency.
Είμαι 100% σίγουρος ότι κοιτάζω το σωστό προϊόν;
ΒΗΜΑ 10 — Risk
Τι μπορεί να κάνει αυτό το ETF να χάσει σημαντική αξία;
Πόσο concentrated είναι;
Ποια underlying risks έχω;
ΒΗΜΑ 11 — Portfolio Fit
Το σημαντικότερο:
Γιατί θέλω αυτό το ETF;
Τι προσθέτει στο portfolio μου;
Μήπως ήδη έχω την ίδια έκθεση μέσω άλλου ETF;
Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ETF OVERLAP
Ας πούμε ότι έχεις:
ETF A
ETF B
ETF C.
Νομίζεις ότι έχεις μεγάλη diversification.
Αλλά αν όλα περιέχουν σε μεγάλο βαθμό τις ίδιες μεγάλες εταιρείες, μπορεί απλώς να έχεις αγοράσει παρόμοια έκθεση τρεις φορές.
Γι’ αυτό κοιτάμε:
Top holdings
Sector allocation
Country allocation
Index methodology.
ETF MASTER CHECKLIST
Πριν αγοράσω ETF, γνωρίζω:
Τι ακολουθεί;
Τι περιέχει;
Πόσο diversified είναι;
Ποια είναι τα μεγαλύτερα holdings;
Ποιες χώρες;
Ποιοι κλάδοι;
Πόσο κοστίζει;
ACC ή DIST;
Physical ή Synthetic;
Tracking difference;
AUM;
Liquidity;
Spread;
Domicile;
ISIN;
Trading currency;
Currency exposure;
Πώς ταιριάζει στο υπόλοιπο portfolio μου;
Αν δεν μπορείς να απαντήσεις στα περισσότερα από αυτά, πιθανότατα χρειάζεσαι περισσότερη έρευνα.
-
Απο το «τι ειναι μερισμα;» στο «μπορω να αξιολογησω μονος μου μια dividend stock»
Στα προηγούμενα μαθήματα μάθαμε πώς λειτουργούν οι μετοχές, πώς αναλύουμε επιχειρήσεις, πώς εξετάζουμε valuation και πώς διαχειριζόμαστε ένα portfolio.
Τώρα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με:
Dividend Investing.
Δηλαδή με επενδύσεις σε εταιρείες που επιστρέφουν μέρος των κερδών ή του διαθέσιμου κεφαλαίου τους στους μετόχους μέσω μερισμάτων.
Ακούγεται απλό:
Αγοράζω μια μετοχή.
Η εταιρεία πληρώνει μέρισμα.
Παίρνω χρήματα.
Όμως στην πραγματικότητα υπάρχουν πολλές ερωτήσεις:
Από πού βρίσκει η εταιρεία τα χρήματα για το μέρισμα;
Μπορεί να συνεχίσει να το πληρώνει;
Μπορεί να το αυξάνει;
Τι είναι Dividend Yield;
Τι είναι Payout Ratio;
Γιατί ένα πολύ μεγάλο yield μπορεί να είναι προειδοποιητικό σημάδι;
Τι είναι Dividend Growth;
Τι είναι Yield on Cost;
Τι συμβαίνει στην Ex-Dividend Date;
Πώς αναλύουμε ολοκληρωμένα μια dividend stock;
Αυτά θα μάθουμε σε αυτό το Masterclass.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι ειναι πραγματικα το Dividend;Dividend σημαίνει:
Μέρισμα.
Είναι ένας τρόπος με τον οποίο μια εταιρεία μπορεί να επιστρέψει μέρος του κεφαλαίου της στους μετόχους.
Ας το κάνουμε πολύ απλό.
Φαντάσου μια εταιρεία που μέσα σε έναν χρόνο δημιουργεί:
1 δισ. € καθαρό κέρδος.
Η διοίκηση πρέπει να αποφασίσει τι θα κάνει με τα χρήματα που είναι διαθέσιμα για κατανομή.
Μπορεί να:
επανεπενδύσει στην επιχείρηση,
αποπληρώσει χρέος,
αγοράσει άλλη εταιρεία,
κρατήσει περισσότερα μετρητά,
κάνει share buybacks,
ή επιστρέψει χρήματα στους μετόχους μέσω dividend.
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι μια εταιρεία αποφασίζει να πληρώσει:
2€ dividend ανά μετοχή.
Εσύ έχεις:
100 μετοχές.
Τότε το μικτό ποσό του μερίσματος είναι:
100 × 2€ = 200€
πριν από τυχόν φόρους, παρακρατήσεις ή άλλες επιβαρύνσεις.
Ειναι υποχρεωμενη μια εταιρεια να πληρωνει dividend;
Όχι.
Οι κοινές μετοχές γενικά δεν εγγυώνται ότι θα λαμβάνεις συγκεκριμένο μέρισμα για πάντα.
Μια εταιρεία μπορεί να:
αυξήσει το μέρισμα,
το κρατήσει σταθερό,
το μειώσει,
ή να το σταματήσει.
Αυτό εξαρτάται από την οικονομική της κατάσταση, τις αποφάσεις της διοίκησης και άλλους παράγοντες.
Γιατι καποιες εταιρειες δεν δινουν dividend;
Φαντάσου μια εταιρεία που μπορεί να επανεπενδύσει 1€ μέσα στο business και να δημιουργήσει σημαντικά περισσότερη αξία στο μέλλον.
Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να είναι λογικότερο να κρατήσει τα χρήματα και να τα επανεπενδύσει.
Γι’ αυτό πολλές αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις δεν πληρώνουν σημαντικά dividends.
Δεν σημαίνει ότι είναι κακές εταιρείες.
Απλώς βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο ή ακολουθούν διαφορετική στρατηγική capital allocation.
Γιατι αλλες εταιρειες δινουν μεγαλα dividends;
Μια ώριμη επιχείρηση μπορεί να δημιουργεί πολύ cash αλλά να μην έχει αρκετές ελκυστικές ευκαιρίες να επανεπενδύσει όλο αυτό το κεφάλαιο.
Τότε μπορεί να αποφασίσει:
«Θα επιστρέψω ένα μέρος στους μετόχους.»
Το σημαντικοτερο πραγμα
Το dividend δεν είναι «δωρεάν χρήμα».
Τα χρήματα βγαίνουν από την εταιρεία.
Όταν μια εταιρεία πληρώνει cash στους μετόχους, τα μετρητά της μειώνονται κατά το ποσό που διανέμεται, όλα τα άλλα ίσα.
Γι’ αυτό και η τιμή της μετοχής συνήθως προσαρμόζεται γύρω από την ex-dividend date, αν και στην πραγματική αγορά επηρεάζεται ταυτόχρονα από πολλούς άλλους παράγοντες.
Να θυμάσαι:
Το dividend είναι ένας τρόπος επιστροφής κεφαλαίου στους μετόχους. Δεν είναι μαγικό δωρεάν εισόδημα.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Dividend Yield — Ποσο εισοδημα παιρνω σε σχεση με την τιμη;Ένας από τους πρώτους αριθμούς που βλέπει ένας dividend investor είναι:
Dividend Yield.
Ο απλός τύπος είναι:
Dividend Yield = Ετήσιο Dividend ανά Μετοχή ÷ Τιμή Μετοχής × 100
Παραδειγμα
Μια μετοχή κοστίζει:
100€
και πληρώνει:
4€ ετήσιο dividend.
Τότε:
4 ÷ 100 = 0,04
ή:
4% Dividend Yield.
Πολύ απλοποιημένα, με βάση αυτά τα στοιχεία, το ετήσιο μέρισμα αντιστοιχεί στο 4% της τρέχουσας τιμής της μετοχής.
αλλο παραδειγμα
Τιμή:
50€
Dividend:
1€
Yield:
2%.
αρα μεγαλυτερο yield = καλυτερη επενδυση;
Όχι.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πράγμα που πρέπει να μάθει κάποιος για τα dividends.
Ας δούμε γιατί.
Μια εταιρεία κάνει:
100€.
Πληρώνει:
5€ dividend.
Yield:
5%.
Ξαφνικά η μετοχή καταρρέει στα:
50€.
Αν το αναγραφόμενο ετήσιο dividend παραμένει 5€, τότε το yield με βάση αυτή την τιμή γίνεται:
10%.
Φαίνεται καταπληκτικό.
Αλλά γιατί έπεσε η μετοχή 50%;
Ίσως:
η εταιρεία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα,
τα κέρδη καταρρέουν,
το χρέος έχει αυξηθεί,
η αγορά περιμένει dividend cut.
Άρα το υψηλό yield μπορεί να μην είναι ευκαιρία.
Μπορεί να είναι:
προειδοποίηση.
Current Yield vs Forward Yield
Πρέπει επίσης να προσέχεις τι ακριβώς δείχνει μια πλατφόρμα.
Μερικές χρησιμοποιούν τα dividends των τελευταίων 12 μηνών.
Άλλες χρησιμοποιούν εκτιμώμενο forward annual dividend.
Αυτοί οι αριθμοί μπορεί να διαφέρουν.
Να θυμάσαι:
Μην κυνηγάς το μεγαλύτερο yield. Ρώτα πρώτα γιατί είναι τόσο μεγάλο και αν το dividend είναι βιώσιμο.
ΜΑΘΗΜΑ 3
Payout Ratio — Ποσα απο τα κερδη μοιραζει η εταιρεια;Το Dividend Yield σου λέει τι απόδοση μερίσματος αντιστοιχεί στην τιμή της μετοχής.
Δεν σου λέει όμως:
αν η εταιρεία μπορεί να το πληρώνει άνετα.
Εδώ εμφανίζεται το:
Payout Ratio.
Μια απλή εκδοχή είναι:
Dividend Payout Ratio = Dividends ÷ Net Income × 100
ή σε per-share βάση:
Dividend per Share ÷ EPS × 100
Παραδειγμα
Μια εταιρεία έχει:
EPS = 10€
Dividend = 4€
Payout Ratio:
4 ÷ 10 = 40%.
Άρα διανέμει περίπου το 40% των κερδών της ως dividend.
αλλο παραδειγμα
EPS:
5€
Dividend:
4,50€
Payout:
90%.
Η εταιρεία μοιράζει σχεδόν όλα τα κέρδη της.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι υπάρχει μικρότερο περιθώριο για:
επανεπένδυση,
αποπληρωμή χρέους,
buybacks,
ή απορρόφηση μιας πτώσης στα κέρδη.
Payout πανω απο 100%
Αν:
EPS = 3€
Dividend = 4€
τότε:
Payout Ratio ≈ 133%.
Δηλαδή το dividend είναι μεγαλύτερο από τα λογιστικά κέρδη αυτής της περιόδου.
Αυτό δεν μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον χωρίς κάποια άλλη πηγή χρηματοδότησης.
Μπορεί προσωρινά να καλύπτεται από:
cash,
debt,
πωλήσεις assets,
ή άλλες πηγές.
Αλλά χρειάζεται έρευνα.
Ειναι χαμηλο payout παντα καλυτερο;
Όχι απαραίτητα.
Μια ώριμη επιχείρηση μπορεί λογικά να διανέμει μεγαλύτερο ποσοστό.
Μια αναπτυσσόμενη επιχείρηση μπορεί να κρατά περισσότερο κεφάλαιο.
Επίσης διαφορετικοί κλάδοι και εταιρικές δομές απαιτούν διαφορετικές μετρήσεις.
Για παράδειγμα, στα REITs θα μάθουμε ότι το απλό EPS payout ratio μπορεί να μην είναι η καταλληλότερη μέτρηση.
Να θυμάσαι:
Το Payout Ratio σε βοηθάει να καταλάβεις πόσο “χώρο” έχει η εταιρεία ανάμεσα στα κέρδη της και στο dividend που πληρώνει.
ΜΑΘΗΜΑ 4
Free Cash Flow & Dividend Safety — Απο που ερχονται πραγματικα τα χρηματα;Εδώ πάμε βαθύτερα.
Μια εταιρεία μπορεί να εμφανίζει λογιστικά κέρδη.
Αλλά για να πληρώσει cash dividend χρειάζεται:
cash.
Γι’ αυτό εξετάζουμε το:
Free Cash Flow — FCF.
Απλοποιημένα:
Free Cash Flow = Operating Cash Flow – Capital Expenditures
Παραδειγμα
Operating Cash Flow:
1 δισ. €
CapEx:
300 εκατ. €
Free Cash Flow:
700 εκατ. €
Η εταιρεία πληρώνει:
300 εκατ. €
σε dividends.
Απλοποιημένα, το dividend φαίνεται να καλύπτεται από το FCF της περιόδου.
Free Cash Flow Payout Ratio
Μπορούμε να κοιτάξουμε:
Dividends ÷ Free Cash Flow
Στο παράδειγμά μας:
300 / 700 ≈ 43%.
Αυτό μας δίνει μια δεύτερη οπτική πέρα από το earnings payout ratio.
Τι θελουμε να εξετασουμε;
Δεν θέλουμε μόνο:
«Υπήρχε αρκετό cash φέτος;»
Θέλουμε να κοιτάξουμε πολλά χρόνια.
Το FCF είναι σταθερό;
Αυξάνεται;
Είναι πολύ κυκλικό;
Υπάρχουν χρονιές που καταρρέει;
Dividend Safety
Δεν υπάρχει ένας μαγικός αριθμός που να σου λέει:
«Αυτό το dividend είναι 100% ασφαλές.»
Δεν υπάρχει 100% ασφάλεια.
Εξετάζουμε μαζί:
earnings,
free cash flow,
payout ratio,
debt,
interest expense,
business stability,
economic cycle,
και management policy.
Να θυμάσαι:
Ένα dividend είναι τόσο ισχυρό όσο η επιχείρηση και τα cash flows που το στηρίζουν.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Dividend Growth — Το μερισμα σημερα δεν ειναι όλη η ιστοριαΠολλοί αρχάριοι κοιτάζουν μόνο:
Ποια εταιρεία έχει το μεγαλύτερο yield σήμερα;
Ένας dividend growth investor κοιτάζει και:
Πόσο γρήγορα αυξάνεται το dividend;
Παραδειγμα
Εταιρεία Α
Yield:
7%
Dividend growth:
0%.
Εταιρεία Β
Yield:
2,5%
Dividend growth:
8% ετησίως.
Ποια είναι καλύτερη;
Δεν μπορούμε να απαντήσουμε μόνο από αυτά τα δύο στοιχεία.
Αλλά βλέπουμε γιατί το σημερινό yield δεν αρκεί.
Dividend Growth Rate
Αν το dividend ήταν:
1,00€
και την επόμενη χρονιά:
1,10€
τότε η αύξηση είναι:
10%.
Αν μετά γίνει:
1,21€,
αυξήθηκε πάλι 10%.
Εδώ εμφανίζεται το compounding.
Γιατι μπορει να αυξανεται το dividend;
Ιδανικά επειδή αυξάνονται:
Revenue,
profits,
EPS,
Free Cash Flow.
Αν τα κέρδη αυξάνονται 8% τον χρόνο και το dividend περίπου αντίστοιχα, μπορεί να υπάρχει μια πιο βιώσιμη βάση.
Η επικινδυνη περιπτωση
Κέρδη:
+2%.
Dividend:
+15%.
Κάθε χρόνο.
Αυτό δεν μπορεί απαραίτητα να συνεχιστεί για πάντα.
Για να αυξάνεται το dividend γρηγορότερα από τα κέρδη, συνήθως πρέπει να αυξάνεται το payout ratio ή να χρησιμοποιούνται άλλες πηγές κεφαλαίου.
Κάποια στιγμή το περιθώριο μπορεί να εξαντληθεί.
Να θυμάσαι:
Η καλύτερη dividend growth story είναι συνήθως αυτή που υποστηρίζεται από πραγματική ανάπτυξη της επιχείρησης και των cash flows.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Dividend Aristocrats, Dividend Kings & Track RecordΣτον χώρο του dividend investing θα συναντήσεις συχνά όρους όπως:
Dividend Aristocrats
και
Dividend Kings.
Τι σημαίνουν;
Dividend Aristocrats
Ο όρος χρησιμοποιείται συνήθως για συγκεκριμένες κατηγορίες εταιρειών που έχουν μακρά ιστορία συνεχόμενων αυξήσεων μερίσματος και πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια του αντίστοιχου index.
Για παράδειγμα, η γνωστή κατηγορία S&P 500 Dividend Aristocrats περιλαμβάνει εταιρείες του S&P 500 που πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων πολυετής συνεχόμενη αύξηση μερίσματος.
Dividend Kings
Ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως για εταιρείες με εξαιρετικά μακρά ιστορία συνεχόμενων ετήσιων αυξήσεων μερίσματος, συχνά τουλάχιστον 50 χρόνια.
Δεν είναι απαραίτητα ένας ενιαίος επίσημος index με τον ίδιο τρόπο σε κάθε πηγή, οπότε πάντα ελέγχουμε τον ορισμό που χρησιμοποιείται.
Γιατι μας ενδιαφερει το track record;
Επειδή μια εταιρεία που έχει καταφέρει να αυξάνει το dividend για δεκαετίες έχει περάσει πιθανώς από:
υφέσεις,
αυξήσεις επιτοκίων,
πληθωρισμό,
κρίσεις,
διαφορετικούς οικονομικούς κύκλους.
Αυτό είναι χρήσιμη πληροφορία.
Αλλά:
δεν αποτελεί εγγύηση για το μέλλον.
Η παγιδα
«Αύξανε το dividend 40 χρόνια, άρα θα το αυξάνει για πάντα.»
Λάθος.
Οι επιχειρήσεις αλλάζουν.
Οι κλάδοι αλλάζουν.
Η τεχνολογία αλλάζει.
Το debt αλλάζει.
Η διοίκηση αλλάζει.
Να θυμάσαι:
Το ιστορικό είναι στοιχείο της ανάλυσης. Δεν είναι εγγύηση.
ΜΑΘΗΜΑ 7
Ex-Dividend Date, Record Date & Payment DateΑυτό μπερδεύει πάρα πολλούς αρχάριους.
Ας το κάνουμε απλό.
Υπάρχουν ορισμένες σημαντικές ημερομηνίες γύρω από ένα dividend.
Declaration Date
Η ημερομηνία κατά την οποία η εταιρεία ανακοινώνει το dividend και τις σχετικές λεπτομέρειες.
Ex-Dividend Date
Είναι κρίσιμη ημερομηνία για το δικαίωμα στην επόμενη διανομή.
Με απλά λόγια, αν αγοράσεις τη μετοχή στην ex-dividend date ή αργότερα, γενικά δεν δικαιούσαι το συγκεκριμένο επόμενο dividend.
Οι ακριβείς μηχανισμοί εξαρτώνται από τους κανόνες settlement και της αγοράς.
Record Date
Η εταιρεία καθορίζει ποιοι είναι οι καταγεγραμμένοι μέτοχοι που σχετίζονται με τη διανομή.
Payment Date
Η ημερομηνία που πραγματοποιείται η πληρωμή.
Μπορω απλως να αγορασω πριν το dividend και να βγαλω δωρεαν χρηματα;
Όχι.
Αυτό είναι κλασική παρεξήγηση.
Ας πούμε:
Μετοχή = 100€
Dividend = 5€.
Δεν μπορείς απλώς να αγοράσεις πριν το dividend, να πάρεις 5€ και να έχεις δημιουργήσει δωρεάν 5€ οικονομικής αξίας.
Η τιμή της μετοχής προσαρμόζεται γύρω από το ex-dividend event, όλα τα άλλα ίσα.
Στην πραγματικότητα η τιμή επηρεάζεται ταυτόχρονα από την αγορά, ειδήσεις και άλλους παράγοντες, οπότε δεν θα δεις πάντα μια τέλεια μαθηματική προσαρμογή.
Να θυμάσαι:
Το dividend capture δεν είναι μηχανή δωρεάν χρημάτων.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Yield Traps — οταν το 12% μπορει να ειναι χειροτερο απο το 3%Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα ολόκληρου του Masterclass.
Βλέπεις:
Dividend Yield:
12%.
Και σκέφτεσαι:
«Γιατί να αγοράσω κάτι που δίνει 3% όταν αυτό δίνει 12%;»
Σταμάτα.
Κάνε την ερώτηση:
Γιατί δίνει 12%;
Παραδειγμα
Μια εταιρεία έκανε:
100€.
Dividend:
6€.
Yield:
6%.
Μετά εμφανίζονται σοβαρά προβλήματα.
Η μετοχή πέφτει:
100€ → 50€.
Αν η πλατφόρμα εξακολουθεί να χρησιμοποιεί dividend 6€, εμφανίζει:
12% yield.
Ο αρχάριος βλέπει:
12%!!!
Ο πιο έμπειρος επενδυτής βλέπει:
«Γιατί η αγορά έριξε τη μετοχή 50%;»
Τι ειναι Yield Trap;
Μια κατάσταση όπου το πολύ υψηλό dividend yield φαίνεται ελκυστικό, αλλά η επιχείρηση αντιμετωπίζει προβλήματα και το dividend μπορεί να μην είναι βιώσιμο.
Red Flags
Πολύ υψηλό payout ratio.
Dividend μεγαλύτερο από sustainable FCF.
Revenue που πέφτει.
Κέρδη που πέφτουν.
Μεγάλο debt.
Αυξανόμενο interest expense.
Δανεισμός για τη χρηματοδότηση διανομών.
Δομικά προβλήματα στον κλάδο.
Ιστορικό dividend cuts.
Dividend Cut
Ας πούμε:
Dividend = 6€.
Η εταιρεία το μειώνει:
στα 2€.
Αν αγόρασες επειδή περίμενες 6€, η επενδυτική σου υπόθεση αλλάζει.
Και πολλές φορές η αγορά μπορεί να αντιδράσει αρνητικά σε ένα dividend cut επειδή μπορεί να αποτελεί ένδειξη ευρύτερης οικονομικής πίεσης.
Να θυμάσαι:
Το υψηλότερο yield δεν κερδίζει. Το βιώσιμο yield είναι πολύ πιο σημαντικό.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Yield on Cost, Total Return & το μεγαλο λαθος του «ζω απο τα μερισματα»Τώρα θα μάθουμε τρεις σημαντικές έννοιες.
Yield on Cost
Ας πούμε ότι αγόρασες μια μετοχή στα:
100€.
Τότε πλήρωνε:
3€ dividend.
Αρχικό yield:
3%.
Μετά από χρόνια το dividend γίνεται:
6€.
Σε σχέση με το αρχικό κόστος σου:
6 / 100 = 6% Yield on Cost.
Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για να δεις πώς έχει εξελιχθεί το εισόδημα σε σχέση με την αρχική τιμή αγοράς.
Προσοχη ομως
Το Yield on Cost δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αποφασίσεις αν μια επένδυση είναι ελκυστική σήμερα.
Γιατί η σημερινή αγορά δεν ενδιαφέρεται για το πόσο πλήρωσες πριν από 10 χρόνια.
Αν η μετοχή σήμερα αξίζει:
200€
και πληρώνει:
6€,
το current yield είναι:
3%.
Για σημερινές αποφάσεις πρέπει να εξετάζεις τη σημερινή αξία και τις σημερινές εναλλακτικές.
Total Return
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Η συνολική απόδοση μιας επένδυσης δεν είναι μόνο τα dividends.
Περιλαμβάνει και τη μεταβολή της τιμής.
Απλοποιημένα:
Total Return ≈ Price Return + Dividends
με τις απαραίτητες προσαρμογές για σωστό υπολογισμό.
Παραδειγμα
Επένδυση Α
Dividend:
8%.
Price:
-15%.
Πολύ απλοποιημένη συνολική εικόνα:
αρνητική.
Επένδυση Β
Dividend:
2%.
Price:
+10%.
Μπορεί να έχει καλύτερη συνολική απόδοση παρά το μικρότερο dividend.
Άρα:
Δεν επενδύουμε μόνο για yield.
«Θελω να ζω απο τα dividends»
Αυτό μπορεί να είναι οικονομικός στόχος για κάποιους ανθρώπους.
Αλλά πρέπει να εξετάζονται:
το απαιτούμενο κεφάλαιο,
η βιωσιμότητα των dividends,
ο πληθωρισμός,
η διαφοροποίηση,
οι φόροι,
και το συνολικό risk.
Δεν αρκεί να πεις:
«Θέλω 2.000€ τον μήνα, άρα θα αγοράσω ό,τι έχει 10% yield.»
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικό ρίσκο.
Να θυμάσαι:
Το εισόδημα έχει σημασία. Αλλά ο επενδυτής πρέπει να κοιτάζει και τη συνολική απόδοση και τη διατήρηση του κεφαλαίου.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως αναλυω ολοκληρωμενα μια Dividend Stock;Τώρα θα ενώσουμε όλα όσα μάθαμε.
Βρήκες μια εταιρεία με dividend.
Μην ξεκινήσεις από:
«Πόσο yield έχει;»
Ξεκίνα από την επιχείρηση.
ΒΗΜΑ 1 — Καταλαβαινω το Business
Τι κάνει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Είναι κυκλικό;
Πόσο σταθερή είναι η ζήτηση;
Έχει moat;
ΒΗΜΑ 2 — Revenue
Κοιτάζω πολλά χρόνια.
Αυξάνεται;
Είναι σταθερό;
Πέφτει;
ΒΗΜΑ 3 — Earnings
Τα κέρδη αυξάνονται;
Είναι σταθερά;
Υπάρχουν τεράστιες διακυμάνσεις;
ΒΗΜΑ 4 — Free Cash Flow
Παράγει πραγματικό cash;
Το FCF καλύπτει τα dividends;
ΒΗΜΑ 5 — Dividend Yield
Ποιο είναι το σημερινό yield;
Πώς συγκρίνεται με το ιστορικό της εταιρείας;
Γιατί βρίσκεται σε αυτό το επίπεδο;
ΒΗΜΑ 6 — Payout Ratio
Πόσο από τα κέρδη διανέμεται;
Είναι βιώσιμο;
ΒΗΜΑ 7 — FCF Payout
Πόσο από το πραγματικό free cash flow πηγαίνει στα dividends;
ΒΗΜΑ 8 — Dividend Growth
Αυξάνει το dividend;
Με τι ρυθμό;
Η αύξηση υποστηρίζεται από EPS και FCF growth;
ΒΗΜΑ 9 — Dividend History
Έχει ιστορικό:
σταθερών πληρωμών;
αυξήσεων;
cuts;
suspensions;
Πώς συμπεριφέρθηκε σε δύσκολες οικονομικές περιόδους;
ΒΗΜΑ 10 — Debt
Πόσο χρέος έχει;
Πόσο κοστίζει;
Υπάρχουν μεγάλες λήξεις χρέους σύντομα;
Μπορεί να εξυπηρετεί το debt και ταυτόχρονα το dividend;
ΒΗΜΑ 11 — Interest Coverage
Μπορεί η επιχείρηση να πληρώνει άνετα τους τόκους της;
Αν μεγάλο μέρος των cash flows πηγαίνει στους δανειστές, μπορεί να μειωθεί η ευελιξία για dividends.
ΒΗΜΑ 12 — Buybacks
Η εταιρεία πληρώνει dividend και κάνει buybacks;
Είναι βιώσιμα;
Ή χρησιμοποιεί debt για να χρηματοδοτεί υπερβολικές επιστροφές κεφαλαίου;
ΒΗΜΑ 13 — Management
Τι πολιτική έχει για το dividend;
Δίνει προτεραιότητα σε:
growth;
debt reduction;
dividend;
buybacks;
Πώς έχει διαχειριστεί το κεφάλαιο στο παρελθόν;
ΒΗΜΑ 14 — Valuation
Εξαιρετική dividend company δεν σημαίνει εξαιρετική αγορά σε οποιαδήποτε τιμή.
Κοιτάζουμε:
P/E,
Free Cash Flow Yield,
EV/EBITDA όπου έχει νόημα,
historical valuation,
και άλλες κατάλληλες μετρήσεις.
ΒΗΜΑ 15 — Dividend Safety
Τώρα ρωτάμε:
Αν τα κέρδη πέσουν 20%, μπορεί να συνεχίσει να πληρώνει;
Αν έρθει ύφεση;
Αν αυξηθούν τα επιτόκια;
Αν χρειαστεί μεγάλο CapEx;
Δεν προσπαθούμε να προβλέψουμε ακριβώς το μέλλον.
Κάνουμε stress test.
ΒΗΜΑ 16 — Portfolio Fit
Γιατί θέλω αυτή την εταιρεία;
Income;
Dividend growth;
Diversification;
Ποιο ποσοστό του portfolio θα αποτελεί;
Μήπως έχω ήδη υπερβολική έκθεση στον ίδιο κλάδο;
DIVIDEND STOCK MASTER CHECKLIST
Πριν θεωρήσω μια dividend stock ενδιαφέρουσα για περαιτέρω έρευνα, εξετάζω:
BUSINESS
Καταλαβαίνω τι κάνει;
Έχει σταθερό business model;
Έχει moat;
REVENUE
Αυξάνεται;
Είναι σταθερό;
PROFITS
Αυξάνονται τα earnings;
Αυξάνεται το EPS;
CASH
Παράγει Free Cash Flow;
Πόσο σταθερό είναι;
DIVIDEND
Ποιο είναι το yield;
Πόσο είναι το dividend ανά μετοχή;
PAYOUT
Ποιο είναι το earnings payout ratio;
Ποιο είναι το FCF payout ratio;
GROWTH
Αυξάνεται το dividend;
Με τι ρυθμό;
Υποστηρίζεται από την ανάπτυξη της εταιρείας;
SAFETY
Τι χρέος έχει;
Πόσο interest expense;
Μπορεί να αντέξει μια ύφεση;
HISTORY
Έχει κάνει dividend cuts;
Πώς συμπεριφέρθηκε σε κρίσεις;
VALUATION
Πληρώνω λογική τιμή;
Ή κυνηγάω απλώς το yield;
PORTFOLIO
Τι ρόλο παίζει στο portfolio μου;
Πόσο μεγάλο position θα αποτελεί;
DIVIDEND RED FLAGS
Πρόσεξε ιδιαίτερα όταν βλέπεις:
Εξαιρετικά υψηλό yield χωρίς προφανή λόγο.
Payout ratio που φαίνεται μη βιώσιμο.
Dividend μεγαλύτερο από το sustainable FCF.
Συνεχόμενη πτώση revenue.
Συνεχόμενη πτώση earnings.
Μεγάλη αύξηση debt.
Αυξανόμενα interest expenses.
Dividend που αυξάνεται πολύ γρηγορότερα από τα fundamentals.
Δανεισμό για να διατηρηθούν distributions.
Management που παρουσιάζει το dividend ως “σίγουρο”.
Στις επενδύσεις σχεδόν τίποτα δεν είναι πραγματικά σίγουρο.
-
Απο το «αυτη η μετοχη φαινεται φθηνη» στο «καταλαβαινω τι αγοραζω, τι μπορει να αξιζει και γιατι»
Το Value Investing είναι μία από τις πιο γνωστές επενδυτικές φιλοσοφίες.
Όμως είναι και μία από τις πιο παρεξηγημένες.
Πολλοί πιστεύουν:
Value Investing = αγοράζω μετοχές με χαμηλό P/E.
Άλλοι:
Value Investing = αγοράζω μετοχές που έχουν πέσει πολύ.
Και άλλοι:
Value Investing = αγοράζω παλιές, βαρετές εταιρείες.
Τίποτα από αυτά δεν περιγράφει από μόνο του το Value Investing.
Η βασική ιδέα είναι πολύ πιο απλή:
Προσπαθώ να καταλάβω την οικονομική αξία μιας επιχείρησης και να τη συγκρίνω με την τιμή που μου ζητάει η αγορά.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μάθουμε να ξεχωρίζουμε:
Price από Value.
Να καταλάβουμε:
Intrinsic Value.
Να χρησιμοποιούμε:
P/E,
P/B,
EV/EBITDA,
Free Cash Flow,
DCF,
Margin of Safety.
Αλλά επίσης να αναγνωρίζουμε:
Value Traps.
Γιατί μερικές φορές μια μετοχή είναι φθηνή για πολύ καλό λόγο.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι ειναι πραγματικα το Value Investing;Ας ξεκινήσουμε από την αρχή.
Φαντάσου ότι κάποιος θέλει να σου πουλήσει ένα μικρό κατάστημα.
Το κατάστημα:
βγάζει χρήματα,
έχει πελάτες,
έχει περιουσιακά στοιχεία,
έχει κάποια χρέη,
και έχει πιθανότητες να συνεχίσει να λειτουργεί για χρόνια.
Ο ιδιοκτήτης ζητά:
1.000.000€.
Πώς αποφασίζεις αν είναι καλή αγορά;
Δεν λες:
«Μου αρέσει το μαγαζί.»
Προσπαθείς να καταλάβεις:
Πόσα κέρδη βγάζει;
Πόσο cash παράγει;
Τι assets έχει;
Τι χρέος;
Πόσο μπορεί να μεγαλώσει;
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
Και τελικά:
Πόσο πιστεύω ότι αξίζει;
Αν εκτιμήσεις ότι αξίζει περίπου:
1.500.000€
και μπορείς να το αγοράσεις:
1.000.000€,
υπάρχει πιθανή διαφορά ανάμεσα στην εκτιμώμενη αξία και στην τιμή.
Αυτή είναι η βασική φιλοσοφία του Value Investing.
Η μετοχη ειναι κομματι επιχειρησης
Ο value investor προσπαθεί να μην κοιτάζει μια μετοχή απλώς σαν:
ένα ticker,
ένα chart,
έναν αριθμό που ανεβαίνει και πέφτει.
Κοιτάζει:
την επιχείρηση πίσω από τη μετοχή.
Αν αγοράζεις μια μετοχή, αγοράζεις οικονομική συμμετοχή σε μια επιχείρηση.
Value Investing ≠ φθηνη τιμη μετοχης
Μετοχή Α:
10€.
Μετοχή Β:
500€.
Ποια είναι φθηνότερη;
Δεν ξέρουμε.
Η τιμή μιας μεμονωμένης μετοχής δεν μας λέει αν η εταιρεία είναι φθηνή ή ακριβή.
Πρέπει να εξετάσουμε:
Market Cap,
earnings,
cash flow,
debt,
assets,
growth,
quality.
Να θυμάσαι:
Value Investing δεν σημαίνει “αγοράζω χαμηλή τιμή”. Σημαίνει “προσπαθώ να αγοράσω οικονομική αξία σε ελκυστική τιμή”.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Price vs Value — Η σημαντικοτερη διαφοραΑυτό είναι η καρδιά ολόκληρου του Value Investing.
Price
Price είναι:
η τιμή που ζητάει σήμερα η αγορά.
Μπορεί να αλλάζει κάθε δευτερόλεπτο.
Value
Value είναι:
η οικονομική αξία που εκτιμάς ότι έχει η επιχείρηση με βάση τα μελλοντικά cash flows, τα assets, την ποιότητα και τις προοπτικές της.
Το Price είναι παρατηρήσιμο.
Το Value πρέπει να εκτιμηθεί.
Παραδειγμα
Ένα σπίτι πωλείται:
200.000€.
Αυτό είναι:
Price.
Αλλά εσύ εξετάζεις:
περιοχή,
μέγεθος,
κατάσταση,
ενοίκια,
αντίστοιχα σπίτια,
κόστος επισκευής.
Και εκτιμάς ότι ίσως αξίζει:
250.000€.
Αυτό είναι:
Estimated Value.
Δεν σημαίνει ότι έχεις σίγουρα δίκιο.
Η εκτίμησή σου μπορεί να είναι λάθος.
Το ίδιο συμβαίνει και στις μετοχές.
Γιατι Price και Value μπορει να διαφερουν;
Οι αγορές επηρεάζονται από:
φόβο,
ενθουσιασμό,
ειδήσεις,
προσδοκίες,
ρευστότητα,
οικονομικούς κύκλους,
επιτόκια,
και ανθρώπινη ψυχολογία.
Βραχυπρόθεσμα η τιμή μπορεί να κινηθεί πολύ περισσότερο από όσο αλλάζει η πραγματική επιχείρηση.
Mr. Market
Μια κλασική ιδέα του Value Investing είναι να φαντάζεσαι την αγορά σαν έναν επιχειρηματικό συνεργάτη που κάθε μέρα σου προσφέρει διαφορετική τιμή.
Μια μέρα είναι ενθουσιασμένος.
Άλλη μέρα φοβισμένος.
Δεν είσαι υποχρεωμένος να συναλλάσσεσαι κάθε φορά.
Μπορείς απλώς να περιμένεις.
Να θυμάσαι:
Η αγορά σου δίνει μια τιμή. Δεν σου δίνει απαραίτητα την πραγματική αξία.
ΜΑΘΗΜΑ 3
Intrinsic Value — Ποσο μπορει να αξιζει μια επιχειρηση;Intrinsic Value σημαίνει:
Εσωτερική ή θεμελιώδης αξία.
Δεν είναι ένας αριθμός γραμμένος κάπου επίσημα.
Δεν υπάρχει μια οθόνη που λέει:
«Η πραγματική αξία αυτής της εταιρείας είναι ακριβώς 83,42€.»
Είναι εκτίμηση.
Απο που προερχεται η αξια;
Μια επιχείρηση μπορεί να έχει αξία επειδή:
παράγει cash,
έχει assets,
έχει brand,
έχει intellectual property,
έχει πελάτες,
έχει competitive advantages,
και μπορεί να παράγει περισσότερα χρήματα στο μέλλον.
Πως εκτιμαμε Intrinsic Value;
Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε:
DCF,
earnings multiples,
free cash flow multiples,
asset-based valuation,
comparables,
sum-of-the-parts.
Δεν υπάρχει μία μέθοδος κατάλληλη για όλες τις επιχειρήσεις.
Γιατι ειναι range και οχι ακριβης αριθμος;
Ας πούμε ότι κάνεις DCF.
Αν βάλεις:
Growth 5%
παίρνεις:
80€.
Growth 7%
παίρνεις:
100€.
Growth 9%
παίρνεις:
125€.
Ποιο είναι το σωστό;
Δεν γνωρίζουμε.
Γι’ αυτό είναι πιο λογικό να σκέφτεσαι:
Estimated Value Range: 80€–110€
παρά:
Fair Value: 94,73€.
Η υπερβολική ακρίβεια μπορεί να δημιουργήσει ψεύτικη βεβαιότητα.
Να θυμάσαι:
Intrinsic Value είναι εκτίμηση βασισμένη σε assumptions. Όχι αντικειμενικός αριθμός που γνωρίζουμε με βεβαιότητα.
ΜΑΘΗΜΑ 4
P/E, P/B & EV/EBITDA — Ποτε μια μετοχη φαινεται φθηνη;Τώρα θα δούμε τα valuation multiples από τη σκοπιά του Value Investing.
P/E
P/E:
Price ÷ Earnings Per Share
ή σε επίπεδο εταιρείας:
Market Cap ÷ Net Income.
Παράδειγμα:
Τιμή:
100€.
EPS:
10€.
P/E:
Αυτό σημαίνει ότι η αγορά πληρώνει περίπου 10 φορές τα συγκεκριμένα ετήσια earnings που χρησιμοποιούνται στον υπολογισμό.
Χαμηλο P/E = φθηνη;
Όχι απαραίτητα.
Εταιρεία Α:
P/E 8.
Εταιρεία Β:
P/E 25.
Η Α μπορεί να φαίνεται φθηνότερη.
Αλλά ίσως:
τα earnings της Α πέφτουν,
έχει τεράστιο debt,
ο κλάδος της βρίσκεται σε παρακμή.
Ενώ η Β μπορεί:
να μεγαλώνει,
να έχει net cash,
να έχει υψηλό ROIC,
και ισχυρό moat.
Άρα:
Το multiple χωρίς context δεν αρκεί.
P/B — Price to Book
P/B συγκρίνει:
Market Price
με
Book Value.
Απλοποιημένα:
P/B = Market Cap ÷ Book Value of Equity
Ιστορικά έχει χρησιμοποιηθεί αρκετά σε asset-heavy businesses και χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις.
Όμως σε πολλές σύγχρονες εταιρείες το book value μπορεί να μην αποτυπώνει καλά την πραγματική οικονομική αξία.
Ένα brand ή ένα network effect μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύτιμο χωρίς να εμφανίζεται στο balance sheet με τον τρόπο που θα περίμενε ένας αρχάριος.
EV/EBITDA
Το EV/EBITDA εξετάζει την enterprise value σε σχέση με το EBITDA.
Μπορεί να βοηθήσει όταν συγκρίνουμε επιχειρήσεις με διαφορετικές capital structures.
Αλλά:
EBITDA ≠ Free Cash Flow.
Μια εταιρεία μπορεί να έχει ωραίο EBITDA αλλά τεράστιο CapEx.
Να θυμάσαι:
Τα multiples είναι εργαλεία σύγκρισης. Δεν είναι μηχανές που σου λένε αυτόματα BUY ή SELL.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Free Cash Flow — Η μηχανη πισω απο την αξιαΑν υπάρχει μία έννοια που πρέπει να αγαπήσει ένας value investor, είναι:
Cash Flow.
Τα accounting earnings είναι σημαντικά.
Αλλά στο τέλος μια επιχείρηση πρέπει να μπορεί να δημιουργεί πραγματικό cash.
Free Cash Flow
Απλοποιημένα:
FCF = Operating Cash Flow – Capital Expenditures
Παράδειγμα:
Operating Cash Flow:
1 δισ.
CapEx:
300 εκατ.
FCF:
700 εκατ.
Τι μπορει να κανει με τα 700 εκατ.;
Να:
μειώσει debt,
πληρώσει dividend,
κάνει buybacks,
αγοράσει άλλη εταιρεία,
επενδύσει περαιτέρω,
κρατήσει cash.
Free Cash Flow Yield
Μια απλοποιημένη μέτρηση είναι:
FCF Yield = Free Cash Flow ÷ Market Cap
Παράδειγμα:
Market Cap:
10 δισ.
FCF:
500 εκατ.
FCF Yield:
5%.
Μεγαλυτερο FCF Yield = καλυτερη επενδυση;
Όχι αυτόματα.
Πρέπει να ρωτήσεις:
Είναι sustainable το FCF;
Είναι κυκλικό;
Πρόκειται να πέσει;
Η εταιρεία υποεπενδύει προσωρινά;
Υπάρχουν μεγάλες μελλοντικές κεφαλαιουχικές ανάγκες;
Owner Earnings
Στη φιλοσοφία του value investing συναντάμε και την έννοια των owner earnings.
Η βασική ιδέα είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε:
Πόσο πραγματικό οικονομικό cash μπορεί να απομένει στους ιδιοκτήτες αφού η επιχείρηση πραγματοποιήσει τις απαραίτητες δαπάνες για να διατηρήσει τη λειτουργία της;
Ο ακριβής υπολογισμός απαιτεί κρίση.
Να θυμάσαι:
Μια επιχείρηση έχει μακροπρόθεσμη αξία επειδή μπορεί να δημιουργεί οικονομικό cash για τους ιδιοκτήτες της.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Margin of Safety — Τι γινεται αν κανω λαθος;Ας πούμε ότι μετά από ανάλυση εκτιμάς:
Intrinsic Value:
100€.
Η μετοχή κάνει:
98€.
Είναι αρκετό;
Ίσως όχι.
Γιατί;
Επειδή μπορεί να έχεις κάνει λάθος.
Margin of Safety
Η ιδέα είναι να υπάρχει ένα περιθώριο ανάμεσα:
στην τιμή που πληρώνεις
και
στην αξία που εκτιμάς.
Παράδειγμα:
Estimated Value:
100€.
Market Price:
70€.
Υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο από το να αγοράσεις στα 98€.
Σημαινει οτι στα 70€ ειναι σιγουρα ασφαλης;
Όχι.
Αν η πραγματική αξία τελικά είναι:
50€,
τότε η εκτίμησή σου ήταν λάθος.
Margin of Safety δεν σημαίνει:
«Δεν μπορώ να χάσω.»
Σημαίνει:
«Προσπαθώ να μην απαιτώ τέλεια πρόβλεψη για να έχει νόημα η επένδυση.»
οσο μεγαλυτερη η αβεβαιοτητα…
…τόσο περισσότερο πρέπει να αναγνωρίζεις ότι η valuation range μπορεί να είναι μεγάλη.
Μια σταθερή ώριμη επιχείρηση μπορεί να είναι ευκολότερο να εκτιμηθεί.
Μια νέα εταιρεία με αβέβαιο μέλλον μπορεί να έχει τεράστιο range πιθανών αποτελεσμάτων.
Να θυμάσαι:
Margin of Safety είναι προστασία απέναντι στην ανθρώπινη αδυναμία να προβλέψουμε το μέλλον — όχι εγγύηση κέρδους.
ΜΑΘΗΜΑ 7
Quality Value — Το φθηνο δεν αρκειΕδώ φτάνουμε σε μια σημαντική εξέλιξη του value investing.
Δεν θέλουμε απαραίτητα:
τη φθηνότερη εταιρεία.
Θέλουμε να εξετάζουμε και:
την ποιότητα της επιχείρησης.
Τι μπορει να σημαινει Quality;
Ισχυρό balance sheet.
Υψηλό ROIC.
Σταθερό Free Cash Flow.
Moat.
Pricing power.
Ικανό management.
Recurring revenue.
Χαμηλές ανάγκες κεφαλαίου, ανάλογα με το business.
Δυνατό brand.
Παραδειγμα
Company A
P/E: 7
Revenue: πέφτει
Debt: πολύ υψηλό
ROIC: χαμηλό
Business: χάνει πελάτες.
Company B
P/E: 18
Revenue: αυξάνεται
Debt: χαμηλό
ROIC: υψηλό
Moat: ισχυρό.
Ποια είναι καλύτερο value;
Δεν μπορείς να αποφασίσεις απλώς κοιτάζοντας:
7 vs 18.
Wonderful Business vs Cheap Business
Μια πολύ φθηνή κακή επιχείρηση μπορεί να παραμείνει κακή.
Μια εξαιρετική επιχείρηση σε λογική τιμή μπορεί να δημιουργήσει αξία για πολλά χρόνια.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πληρώνουμε οποιαδήποτε τιμή για quality.
Να θυμάσαι:
Quality και Price πρέπει να εξετάζονται μαζί.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Value Traps — οταν η «ευκαιρια» ειναι παγιδαΒλέπεις μια εταιρεία:
P/E 5.
Η μετοχή έχει πέσει:
-70%.
Dividend Yield:
10%.
Λες:
«Τι ευκαιρία!»
Ίσως.
Ίσως όμως όχι.
Τι ειναι Value Trap;
Μια μετοχή που φαίνεται φθηνή με βάση απλούς δείκτες αλλά η χαμηλή τιμή αντανακλά πραγματική και ενδεχομένως μόνιμη επιδείνωση της επιχείρησης.
Παραδειγμα
Μια εταιρεία είχε:
EPS = 10€.
Μετοχή:
100€.
P/E:
Μετά η αγορά βλέπει ότι τα κέρδη πιθανότατα θα καταρρεύσουν.
Η μετοχή πέφτει:
50€.
Με βάση τα παλιά earnings:
P/E = 5.
Φαίνεται φθηνή.
Αλλά αν τα νέα earnings γίνουν:
2€,
τότε:
P/E = 25.
Ξαφνικά δεν φαίνεται τόσο φθηνή.
Red Flags για Value Trap
Revenue που μειώνεται δομικά.
Market share που χάνεται.
Τεχνολογική disruption.
Τεράστιο debt.
Μη βιώσιμο dividend.
Αδύναμο balance sheet.
Κακό management.
Συνεχόμενο dilution.
Καταρρέον ROIC.
Industry σε μακροχρόνια παρακμή.
Falling Knife
Μια μετοχή που έπεσε:
50%
μπορεί να πέσει άλλο:
50%.
Και μετά άλλο.
Το ότι κάποτε έκανε:
100€
δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιστρέψει στα 100€.
Η προηγούμενη τιμή δεν αποτελεί intrinsic value.
Να θυμάσαι:
Μια μετοχή δεν είναι φθηνή επειδή έπεσε. Είναι φθηνή μόνο αν η τιμή είναι χαμηλή σε σχέση με τη μελλοντική οικονομική αξία που μπορεί να δημιουργήσει.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Contrarian Thinking — Ποτε εχει νοημα να πηγαινεις κοντρα στο πληθος;Value Investing πολλές φορές απαιτεί να εξετάσεις εταιρείες που η αγορά δεν αγαπάει.
Γιατί;
Επειδή όταν όλοι είναι ενθουσιασμένοι, η τιμή μπορεί ήδη να αντανακλά τεράστιες προσδοκίες.
Όταν όλοι φοβούνται, μπορεί να εμφανιστούν χαμηλότερες αποτιμήσεις.
Αλλά υπάρχει μια παγίδα.
Contrarian ≠ κανω παντα το αντιθετο
Αν όλοι πιστεύουν ότι μια εταιρεία αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα, δεν σημαίνει ότι πρέπει να την αγοράσεις επειδή:
«Εγώ είμαι contrarian.»
Μπορεί το πλήθος να έχει δίκιο.
Contrarian investing σημαίνει:
είμαι διατεθειμένος να έχω διαφορετική άποψη όταν η έρευνά μου υποστηρίζει ότι η αγορά ίσως τιμολογεί λάθος την κατάσταση.
Τι πρεπει να ρωτησεις;
Ποια είναι η άποψη της αγοράς;
Γιατί η μετοχή είναι φθηνή;
Τι φοβάται η αγορά;
Είναι προσωρινό ή μόνιμο;
Τι πιστεύω εγώ διαφορετικό;
Ποια στοιχεία στηρίζουν την άποψή μου;
Τι θα αποδείξει ότι έχω άδικο;
Variant Perception
Αυτό είναι πολύ σημαντικό concept.
Για να υπάρχει μεγάλη επενδυτική ευκαιρία, πολλές φορές πρέπει:
η πραγματικότητα να εξελιχθεί καλύτερα από ό,τι περιμένει η αγορά.
Δεν αρκεί:
«Η εταιρεία είναι καλή.»
Αν όλοι γνωρίζουν ότι είναι εξαιρετική και η τιμή ήδη περιλαμβάνει τεράστιες προσδοκίες, μπορεί να μην υπάρχει mispricing.
Να θυμάσαι:
Δεν πληρώνεσαι επειδή έχεις διαφορετική άποψη. Πληρώνεσαι μόνο αν η διαφορετική άποψη αποδειχθεί πιο κοντά στην πραγματικότητα.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως κανω ολοκληρωμενη Value Analysis;Τώρα θα ενώσουμε τα πάντα.
Βρήκες μια εταιρεία που φαίνεται φθηνή.
Τι κάνεις;
ΒΗΜΑ 1 — Καταλαβαινω το Business
Τι κάνει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιοι είναι οι πελάτες;
Ποιοι οι ανταγωνιστές;
ΒΗΜΑ 2 — Καταλαβαινω γιατι ειναι φθηνη
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Ρώτα:
Γιατί μου προσφέρει η αγορά αυτή την εταιρεία σε χαμηλό valuation;
Ύφεση;
Προσωρινό πρόβλημα;
Κακό τρίμηνο;
Debt;
Industry decline;
Management;
Regulation;
Μόνιμη disruption;
ΒΗΜΑ 3 — Revenue
5–10 χρόνια, όπου υπάρχουν αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία.
Αυξάνεται;
Σταθερό;
Μειώνεται;
ΒΗΜΑ 4 — Margins
Gross margin.
Operating margin.
Net margin.
Ποια είναι η τάση;
ΒΗΜΑ 5 — Cash Flow
Operating Cash Flow.
CapEx.
Free Cash Flow.
Μετατρέπονται τα earnings σε cash;
ΒΗΜΑ 6 — Balance Sheet
Cash.
Debt.
Maturities.
Interest expense.
Liquidity.
Μπορεί να επιβιώσει αν τα πράγματα χειροτερέψουν;
ΒΗΜΑ 7 — ROIC
Δημιουργεί υψηλές αποδόσεις στο κεφάλαιο;
Ή χρειάζεται τεράστιες επενδύσεις για μικρό return;
ΒΗΜΑ 8 — Moat
Γιατί δεν θα πάρουν οι ανταγωνιστές τους πελάτες;
Υπάρχει:
Brand;
Switching cost;
Network effect;
Cost advantage;
Scale;
IP;
Distribution;
ΒΗΜΑ 9 — Management
Πώς κατανέμει το κεφάλαιο;
Κάνει έξυπνες acquisitions;
Buybacks σε λογικές τιμές;
Μειώνει debt;
Κάνει dilution;
ΒΗΜΑ 10 — Normalized Earnings
Πολύ σημαντικό σε κυκλικές εταιρείες.
Μην παίρνεις απαραίτητα τα κέρδη μιας εξαιρετικά καλής χρονιάς και θεωρείς ότι θα συνεχιστούν για πάντα.
Προσπάθησε να καταλάβεις:
Ποιο μπορεί να είναι ένα πιο φυσιολογικό επίπεδο κερδών σε έναν ολόκληρο κύκλο;
ΒΗΜΑ 11 — Valuation Multiples
P/E.
EV/EBITDA.
P/B όπου έχει νόημα.
FCF Yield.
Σύγκριση με:
ιστορικό,
ανταγωνιστές,
ποιότητα,
growth.
ΒΗΜΑ 12 — Intrinsic Value
Χρησιμοποίησε κατάλληλες μεθόδους.
DCF.
Multiples.
Asset value.
Άλλες κατάλληλες προσεγγίσεις.
Μην εξαρτάσαι από μία μόνο μέθοδο.
ΒΗΜΑ 13 — Bear / Base / Bull
Bear
Τι γίνεται αν τα πράγματα πάνε χειρότερα;
Base
Τι θεωρώ πιο πιθανό με βάση τις υποθέσεις μου;
Bull
Τι γίνεται αν η εταιρεία εκτελέσει πολύ καλά;
ΒΗΜΑ 14 — Margin of Safety
Πόσο απέχει η σημερινή τιμή από το estimated value range;
Υπάρχει αρκετός χώρος για λάθος;
ΒΗΜΑ 15 — Catalyst
Δεν είναι πάντα απαραίτητος.
Αλλά είναι χρήσιμο να ρωτήσεις:
Τι θα μπορούσε να κάνει την αγορά να επανεκτιμήσει την εταιρεία;
Παράδειγμα:
Debt reduction.
Margin recovery.
Asset sale.
Buybacks.
Industry recovery.
Improved earnings.
ΒΗΜΑ 16 — What Can Kill the Thesis?
Γράψε τουλάχιστον 5 πράγματα.
Μην προσπαθείς να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο.
Προσπάθησε να αποδείξεις ότι έχεις άδικο.
Αν το thesis επιβιώσει από αυτή τη διαδικασία, η έρευνα γίνεται ισχυρότερη.
ΒΗΜΑ 17 — Investment Thesis
Στο τέλος πρέπει να μπορείς να γράψεις σε μία μικρή παράγραφο:
«Η αγορά αποτιμά την εταιρεία στα Χ. Πιστεύω ότι η οικονομική της αξία μπορεί να είναι υψηλότερη επειδή Α, Β και Γ. Η αγορά πιθανώς φοβάται Δ. Το thesis μου θα αποδειχθεί λάθος αν συμβούν Ε και Ζ.»
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις την επένδυση απλά, ίσως δεν την έχεις καταλάβει αρκετά.
VALUE INVESTING MASTER CHECKLIST
Πριν αγοράσω μια εταιρεία επειδή φαίνεται «φθηνή», εξετάζω:
BUSINESS
Καταλαβαίνω πώς βγάζει χρήματα;
PRICE
Πόσο ζητάει σήμερα η αγορά;
VALUE
Ποιο είναι το estimated intrinsic value range;
WHY CHEAP?
Γιατί είναι φθηνή;
EARNINGS
Είναι sustainable;
Normalized;
Cyclical;
CASH FLOW
Παράγει FCF;
BALANCE SHEET
Πόσο debt;
Μπορεί να επιβιώσει;
QUALITY
ROIC;
Moat;
Management;
VALUATION
P/E;
P/B όπου έχει νόημα;
EV/EBITDA;
FCF Yield;
DCF;
MARGIN OF SAFETY
Τι γίνεται αν έχω λάθος;
VALUE TRAP
Υπάρχει structural decline;
CATALYST
Τι μπορεί να αλλάξει την αντίληψη της αγοράς;
THESIS
Γιατί υπάρχει mispricing;
RISK
Τι θα αποδείξει ότι έχω άδικο;
VALUE INVESTING RED FLAGS
Πρόσεχε ιδιαίτερα όταν βλέπεις:
Πολύ χαμηλό P/E αλλά earnings που καταρρέουν.
Μεγάλο debt.
Industry σε structural decline.
Συνεχές dilution.
Κακό capital allocation.
Μείωση Free Cash Flow.
Κατάρρευση ROIC.
Management που δεν αναγνωρίζει προβλήματα.
Business που δεν καταλαβαίνεις.
Επένδυση που βασίζεται αποκλειστικά στο “κάποτε έκανε 100€, τώρα κάνει 30€”.
Η προηγούμενη τιμή δεν είναι valuation.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΥ VALUE INVESTING
Value Investing δεν σημαίνει:
«Αγοράζω φθηνά stocks.»
Σημαίνει:
«Αντιμετωπίζω τη μετοχή σαν πραγματική επιχείρηση και προσπαθώ να πληρώσω λογική τιμή σε σχέση με την οικονομική αξία που μπορεί να δημιουργήσει.»
Μερικές φορές αυτό μπορεί να είναι:
P/E 8.
Άλλες φορές:
P/E 20.
Το multiple μόνο του δεν καθορίζει αν κάτι είναι value.
Μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται ακριβή αλλά να αποδειχθεί φθηνή αν δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερα cash flows από αυτά που περιμένει σήμερα η αγορά.
Και μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται φθηνή αλλά να αποδειχθεί εξαιρετικά ακριβή αν τα earnings της εξαφανιστούν.
Γι’ αυτό πάντα επιστρέφουμε στην ίδια ερώτηση:
Τι παίρνω και τι πληρώνω;
Η ΥΠΟΜΟΝΗ ΕΙΝΑΙ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ
Μπορεί να βρεις εξαιρετική εταιρεία.
Αλλά η τιμή να μην έχει νόημα για τις υποθέσεις σου.
Δεν είσαι υποχρεωμένος να αγοράσεις.
Μπορείς να περιμένεις.
Μπορεί να μην πέσει ποτέ στην τιμή που θέλεις.
Και αυτό είναι εντάξει.
Στις επενδύσεις δεν χρειάζεται να συμμετέχεις σε κάθε ευκαιρία.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ FRAMEWORK
Όταν βλέπεις μια φαινομενικά φθηνή μετοχή, μην λες:
«Έπεσε πολύ, αγοράζω.»
Πες:
1. Γιατί έπεσε;
2. Είναι προσωρινό ή μόνιμο το πρόβλημα;
3. Ποια είναι τα normalized earnings;
4. Πόσο FCF μπορεί να παράγει;
5. Πόσο debt έχει;
6. Ποια είναι η ποιότητα του business;
7. Ποιο είναι το estimated value range;
8. Τι περιμένει ήδη η αγορά;
9. Ποιο είναι το margin of safety;
10. Τι θα αποδείξει ότι έχω άδικο;
Αν μπορείς να απαντήσεις σοβαρά σε αυτές τις ερωτήσεις, τότε δεν αγοράζεις απλώς επειδή κάτι «φαίνεται φθηνό».
Έχεις αρχίσει να σκέφτεσαι σαν value investor.
-
Απο το «η εταιρεια μεγαλωνει γρηγορα» στο «καταλαβαινω αν η αναπτυξη δημιουργει πραγματικη αξια»
Το Growth Investing είναι μία από τις πιο συναρπαστικές αλλά και πιο επικίνδυνες επενδυτικές στρατηγικές.
Γιατί;
Επειδή οι εταιρείες υψηλής ανάπτυξης μπορούν να δημιουργήσουν τεράστια αξία.
Αλλά μπορούν επίσης να δημιουργήσουν τεράστιες προσδοκίες.
Και όταν η πραγματικότητα δεν φτάσει αυτές τις προσδοκίες, η μετοχή μπορεί να πέσει πολύ — ακόμη και αν η ίδια η εταιρεία συνεχίζει να αναπτύσσεται.
Γι’ αυτό πρέπει από την αρχή να καταλάβουμε:
Growth Company ≠ αυτόματα καλή επένδυση.
Και:
Εξαιρετική εταιρεία ≠ εξαιρετική μετοχή σε οποιαδήποτε τιμή.
Σε αυτό το Masterclass θα μάθουμε:
τι πραγματικά είναι Growth Investing,
πώς αναλύουμε Revenue Growth,
τι είναι TAM,
τι είναι Unit Economics,
τι είναι Operating Leverage,
πώς συνδυάζουμε Growth και Profitability,
τι είναι Rule of 40,
πώς αποτιμούμε μια growth company,
πώς αναγνωρίζουμε Hypergrowth Risks,
και στο τέλος πώς κάνουμε ολοκληρωμένη Growth Stock Analysis.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι ειναι πραγματικα το Growth Investing;Growth Investing σημαίνει ότι αναζητούμε επιχειρήσεις που έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν σημαντικά στο μέλλον:
Revenue,
Earnings,
Free Cash Flow,
πελατειακή βάση,
market share,
ή/και τη συνολική οικονομική τους αξία.
Η βασική ιδέα είναι:
Αγοράζω συμμετοχή σε μια επιχείρηση που πιστεύω ότι μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη και οικονομικά ισχυρότερη στο μέλλον.
Παραδειγμα
Έχουμε δύο εταιρείες.
Εταιρεία Α
Revenue:
10 δισ.
Growth:
3%.
Εταιρεία Β
Revenue:
1 δισ.
Growth:
30%.
Η Εταιρεία Β μπορεί να θεωρηθεί περισσότερο growth company.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι καλύτερη επένδυση.
Πρέπει να εξετάσουμε:
Πόσο μπορεί να διαρκέσει το 30%;
Πόσο μεγάλη είναι η αγορά;
Είναι profitable;
Πόσα χρήματα ξοδεύει για να αποκτήσει αυτή την ανάπτυξη;
Έχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
Πόσο ακριβή είναι η μετοχή;
Growth Investing δεν σημαινει «αγοραζω τεχνολογια»
Growth companies μπορούν να υπάρχουν σε:
Technology,
Healthcare,
Consumer,
Financial Services,
Industrials,
και πολλούς άλλους κλάδους.
Το Growth Investing είναι επενδυτική λογική.
Όχι συγκεκριμένος κλάδος.
Growth vs Value
Οι δύο έννοιες δεν είναι απαραίτητα αντίθετες.
Μια growth company μπορεί να αποτελεί value σε συγκεκριμένη τιμή.
Και μια εταιρεία με χαμηλό P/E μπορεί να είναι πολύ ακριβή αν τα earnings της πρόκειται να καταρρεύσουν.
Ο σωστός τρόπος σκέψης είναι:
Τι οικονομική αξία μπορεί να δημιουργήσει αυτή η επιχείρηση στο μέλλον και πόσο πληρώνω σήμερα γι’ αυτή;
Να θυμάσαι:
Growth Investing δεν σημαίνει ότι αγοράζουμε ό,τι μεγαλώνει. Αγοράζουμε μόνο αφού προσπαθήσουμε να καταλάβουμε την ποιότητα, τη διάρκεια και την τιμή αυτής της ανάπτυξης.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Revenue Growth — Η πρωτη μηχανη μιας Growth CompanyΈνας από τους πρώτους αριθμούς που κοιτάζουμε είναι:
Revenue Growth.
Revenue σημαίνει:
τα συνολικά έσοδα της εταιρείας.
Αν μια εταιρεία είχε:
1 δισ. revenue
και την επόμενη χρονιά:
1,3 δισ.,
τότε:
Revenue Growth = 30%.
Γιατι εχει σημασια;
Γιατί μια εταιρεία δεν μπορεί να αυξάνει τα κέρδη της για πάντα μόνο μειώνοντας έξοδα.
Μακροπρόθεσμα, για πολλές growth επιχειρήσεις θέλουμε να βλέπουμε και πραγματική ανάπτυξη της δραστηριότητας.
Δεν κοιταμε μονο εναν χρονο
Ας πούμε:
2022: +50%
2023: +40%
2024: +30%
2025: +20%
2026: +12%.
Η εταιρεία συνεχίζει να μεγαλώνει.
Αλλά υπάρχει:
Growth Deceleration.
Δηλαδή ο ρυθμός ανάπτυξης μειώνεται.
Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό.
Καμία μεγάλη εταιρεία δεν μπορεί να μεγαλώνει 50% για πάντα.
Αλλά πρέπει να το καταλαβαίνεις.
Growth Acceleration
Το αντίθετο:
Q1: +15%
Q2: +18%
Q3: +22%
Q4: +27%.
Ο ρυθμός ανάπτυξης επιταχύνεται.
Αυτό μπορεί να είναι σημαντικό, αλλά πρέπει να εξετάσουμε γιατί.
Organic vs Acquired Growth
Πολύ σημαντικό.
Μια εταιρεία μπορεί να αυξήσει revenue:
επειδή οι υπάρχουσες δραστηριότητές της μεγαλώνουν,
ή επειδή αγοράζει άλλες εταιρείες.
Αν αγοράσει έναν competitor για 5 δισ. και το revenue αυξηθεί 30%, δεν σημαίνει ότι όλο αυτό ήταν organic growth.
Πρέπει να ξεχωρίζεις:
Organic Growth
από:
Acquisition-driven Growth.
Currency Effects
Μια πολυεθνική μπορεί επίσης να εμφανίζει διαφορετικό growth λόγω συναλλαγματικών μεταβολών.
Γι’ αυτό πολλές εταιρείες αναφέρουν και:
constant currency growth.
Να θυμάσαι:
Δεν ρωτάμε μόνο “πόσο μεγάλωσε;”. Ρωτάμε “πώς μεγάλωσε, γιατί μεγάλωσε και μπορεί να συνεχιστεί;”.
ΜΑΘΗΜΑ 3
TAM — Ποσο μεγαλη μπορει να γινει η αγορα;TAM σημαίνει:
Total Addressable Market.
Με απλά λόγια:
Πόσο μεγάλη είναι η συνολική αγορά που θα μπορούσε θεωρητικά να εξυπηρετήσει μια εταιρεία;
Παραδειγμα
Μια εταιρεία έχει:
Revenue = 500 εκατ.
Η συνολική πιθανή αγορά της εκτιμάται:
50 δισ.
Θεωρητικά υπάρχει πολύς χώρος ανάπτυξης.
Αν όμως η συνολική αγορά είναι:
600 εκατ.,
η εταιρεία ήδη έχει τεράστιο ποσοστό της αγοράς.
Άρα η μελλοντική ανάπτυξη μπορεί να είναι δυσκολότερη.
TAM ≠ Revenue που θα αποκτησει η εταιρεια
Αυτό είναι τεράστια παγίδα.
Αν μια εταιρεία λέει:
«Το TAM μας είναι $500 δισ.»
δεν σημαίνει ότι θα βγάλει $500 δισ.
Μπορεί να πάρει:
1%,
5%,
10%,
ή να αποτύχει εντελώς.
TAM, SAM και SOM
Μπορεί επίσης να συναντήσεις:
TAM — Total Addressable Market
ολόκληρη θεωρητική αγορά.
SAM — Serviceable Available Market
το μέρος της αγοράς που μπορεί να εξυπηρετήσει το προϊόν ή business model.
SOM — Serviceable Obtainable Market
το μέρος που μπορεί ρεαλιστικότερα να διεκδικήσει η εταιρεία.
Bottom-Up TAM
Πρόσεχε εταιρείες που παρουσιάζουν τεράστια TAM numbers χωρίς ξεκάθαρη μεθοδολογία.
Πιο χρήσιμη ανάλυση μπορεί να είναι:
αριθμός πιθανών πελατών × πιθανό revenue ανά πελάτη.
Παράδειγμα:
10 εκατ. πιθανοί πελάτες
× 100€ ετήσιο revenue
=
1 δισ. πιθανή αγορά.
Αυτό σε βοηθά να δεις από πού προκύπτει η εκτίμηση.
TAM Expansion
Μια εξαιρετική growth company μπορεί επίσης να αυξήσει την αγορά της.
Πώς;
Με:
νέα προϊόντα,
νέες χώρες,
νέους πελάτες,
νέες κατηγορίες,
νέα use cases.
Να θυμάσαι:
Μεγάλο TAM δημιουργεί χώρο. Δεν εγγυάται ότι η εταιρεία θα κατακτήσει αυτόν τον χώρο.
ΜΑΘΗΜΑ 4
Unit Economics — Βγαζει χρηηματα απο καθε πελατη;Μια εταιρεία μπορεί να έχει:
Revenue Growth +100%.
Ακούγεται εξαιρετικό.
Αλλά τι γίνεται αν για κάθε:
1€ revenue
ξοδεύει:
2€ για να αποκτήσει τον πελάτη;
Εδώ μπαίνουν τα:
Unit Economics.
Τι σημαινει;
Προσπαθούμε να καταλάβουμε:
Είναι οικονομικά ελκυστική η βασική μονάδα του business;
Η μονάδα μπορεί να είναι:
ένας πελάτης,
μια παραγγελία,
μια συνδρομή,
ένα κατάστημα,
ένα προϊόν.
CAC
CAC:
Customer Acquisition Cost.
Πόσο κοστίζει στην εταιρεία να αποκτήσει έναν νέο πελάτη;
Παράδειγμα:
Sales + Marketing Spend:
1.000.000€.
Νέοι πελάτες:
10.000.
Πολύ απλοποιημένα:
CAC = 100€.
LTV
LTV:
Lifetime Value.
Προσπαθεί να εκτιμήσει πόση οικονομική αξία μπορεί να δημιουργήσει ένας πελάτης όσο παραμένει στην εταιρεία.
Αν:
CAC = 100€
και
LTV = 500€,
η σχέση φαίνεται πιο ενδιαφέρουσα από:
CAC = 500€
LTV = 300€.
LTV/CAC
Μπορεί να συναντήσεις:
LTV / CAC Ratio.
Όμως χρειάζεται προσοχή.
Οι εταιρείες μπορεί να υπολογίζουν LTV διαφορετικά.
Και το LTV βασίζεται σε assumptions για:
retention,
gross margins,
customer behavior.
Άρα δεν αντιμετωπίζουμε ένα reported ratio σαν απόλυτη αλήθεια.
Churn
Churn σημαίνει:
πόσοι πελάτες φεύγουν.
Αν αποκτάς:
1.000 νέους πελάτες
αλλά χάνεις:
900 παλιούς,
η εικόνα δεν είναι τόσο εντυπωσιακή όσο φαίνεται από τον αριθμό των νέων πελατών.
Retention
Retention:
πόσοι πελάτες παραμένουν.
Για subscription businesses είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Net Revenue Retention
Σε ορισμένα SaaS businesses θα δεις:
NRR — Net Revenue Retention.
Μετρά πώς εξελίσσεται το revenue από μια υπάρχουσα ομάδα πελατών, λαμβάνοντας υπόψη:
expansion,
downgrades,
churn.
NRR πάνω από 100% σημαίνει ότι, συνολικά, το revenue από την υπάρχουσα βάση αυξήθηκε στην περίοδο σύμφωνα με τον συγκεκριμένο ορισμό.
Να θυμάσαι:
Growth που απαιτεί όλο και περισσότερα χρήματα για κάθε νέο ευρώ revenue μπορεί να είναι πολύ λιγότερο ελκυστικό από όσο φαίνεται.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Operating Leverage — Ποτε η αναπτυξη αρχιζει να γινεται κερδος;Αυτό είναι μία από τις σημαντικότερες έννοιες στο Growth Investing.
Μια νέα εταιρεία μπορεί να ξοδεύει τεράστια ποσά σε:
R&D,
marketing,
sales,
infrastructure.
Αλλά αν το business model έχει operating leverage, καθώς μεγαλώνει, τα έσοδα μπορούν να αυξάνονται ταχύτερα από ορισμένα έξοδα.
Παραδειγμα
Έτος 1:
Revenue: 100 εκατ.
Operating Expenses: 90 εκατ.
Operating Profit: 10 εκατ.
Έτος 2:
Revenue: 150 εκατ.
Operating Expenses: 120 εκατ.
Operating Profit: 30 εκατ.
Revenue:
+50%.
Operating Profit:
+200%.
Αυτό είναι ένα απλοποιημένο παράδειγμα operating leverage.
Margin Expansion
Operating Margin:
Έτος 1:
10%.
Έτος 2:
20%.
Η εταιρεία γίνεται πιο profitable καθώς μεγαλώνει.
Αυτό μπορεί να είναι πολύ ισχυρό.
Το αντιθετο
Revenue:
+30%.
Expenses:
+45%.
Margins:
χειροτερεύουν.
Αν αυτό συμβαίνει συνεχώς, πρέπει να ρωτήσεις:
Πού είναι η operating leverage που περιμένω;
Growth at Any Cost
Σε περιόδους εύκολου χρήματος, η αγορά μπορεί να ανταμείβει:
growth,
growth,
growth.
Αλλά κάποια στιγμή οι επενδυτές μπορεί να αρχίσουν να ρωτούν:
«Πότε θα βγάλει πραγματικά χρήματα αυτή η εταιρεία;»
Να θυμάσαι:
Το ιδανικό growth model δεν μεγαλώνει απλώς το revenue. Με τον χρόνο πρέπει να υπάρχει λογική διαδρομή προς ισχυρότερη οικονομική παραγωγή.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Growth vs Profitability — Πρεπει μια Growth Company να εχει κερδη;Όχι απαραίτητα σήμερα.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει:
«Τα κέρδη δεν έχουν σημασία.»
Γιατι μια εταιρεια μπορει να ειναι unprofitable;
Μπορεί να επενδύει επιθετικά σε:
R&D,
marketing,
salesforce,
international expansion,
infrastructure.
Αν αυτές οι επενδύσεις δημιουργούν μεγάλη μελλοντική αξία, η σημερινή χαμηλή κερδοφορία μπορεί να είναι λογική.
Το κρισιμο ερωτημα
Δεν είναι:
«Έχει κέρδη σήμερα;»
Μόνο.
Είναι:
«Υπάρχει αξιόπιστη οικονομική διαδρομή προς sustainable profitability και cash flow;»
Gross Margin
Gross Margin είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε πολλές growth επιχειρήσεις.
Παράδειγμα:
Revenue:
100€.
Cost of Revenue:
20€.
Gross Profit:
80€.
Gross Margin:
80%.
Αυτό αφήνει μεγάλο περιθώριο για:
R&D,
Sales,
Marketing,
G&A.
Αλλά υψηλό gross margin δεν σημαίνει από μόνο του ότι η εταιρεία θα γίνει profitable.
Contribution Margin
Σε ορισμένα business models μπορεί να είναι χρήσιμο να εξετάσουμε τι μένει μετά τα μεταβλητά κόστη που συνδέονται άμεσα με την παροχή του προϊόντος ή της υπηρεσίας.
Free Cash Flow
Μην ξεχνάς ποτέ το cash.
Μια εταιρεία μπορεί να παρουσιάζει:
Adjusted EBITDA,
Adjusted Earnings,
Non-GAAP Profit.
Αλλά πρέπει να εξετάζεις και:
Operating Cash Flow,
CapEx,
Free Cash Flow,
Stock-Based Compensation.
Να θυμάσαι:
Η ανάπτυξη είναι μέσο. Η μακροπρόθεσμη οικονομική δημιουργία αξίας είναι ο στόχος.
ΜΑΘΗΜΑ 7
Rule of 40 — Πως συνδυαζουμε Growth και Profitability;Στον χώρο του SaaS και ορισμένων software companies θα συναντήσεις:
Rule of 40.
Μια απλή εκδοχή:
Revenue Growth % + Profit Margin % ≥ 40%
Παραδειγμα
Revenue Growth:
30%.
FCF Margin:
15%.
30 + 15 = 45.
Με βάση αυτή την εκδοχή:
περνάει το Rule of 40.
αλλο παραδειγμα
Growth:
60%.
Margin:
-15%.
60 – 15 = 45.
Και αυτό μπορεί να περνάει.
Γιατί;
Επειδή η πολύ υψηλή ανάπτυξη αντισταθμίζει αριθμητικά την αρνητική κερδοφορία.
Προσοχη
Δεν υπάρχει μία μοναδική έκδοση του Rule of 40.
Άλλοι χρησιμοποιούν:
Operating Margin.
Άλλοι:
EBITDA Margin.
Άλλοι:
FCF Margin.
Άρα πριν συγκρίνεις εταιρείες πρέπει να ξέρεις:
ποια ακριβώς μέτρηση χρησιμοποιείται.
Ειναι Rule of 40 = BUY;
Όχι.
Είναι heuristic.
Ένα εργαλείο.
Δεν σου λέει:
valuation,
moat,
debt,
TAM,
management,
risk.
Να θυμάσαι:
Κανένα metric δεν αντικαθιστά την πλήρη ανάλυση.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Valuing Growth Companies — Πως αποτιμας κατι που μεγαλωνει 30%, 50% ή 100%;Εδώ γίνεται δύσκολο.
Μια ώριμη profitable εταιρεία μπορεί να έχει:
σταθερά earnings,
σταθερό FCF,
και πιο προβλέψιμα margins.
Μια hypergrowth company μπορεί:
να μην έχει earnings,
να έχει αρνητικό FCF,
να μεγαλώνει 50%,
και να αλλάζει πολύ γρήγορα.
Πώς την αποτιμάς;
Price-to-Sales
Για unprofitable growth companies χρησιμοποιείται συχνά:
P/S = Market Cap ÷ Revenue
Παράδειγμα:
Market Cap:
10 δισ.
Revenue:
1 δισ.
P/S:
P/S 10 ειναι ακριβο;
Δεν μπορούμε να απαντήσουμε μόνο από αυτό.
Αν η εταιρεία:
μεγαλώνει 5%
και έχει χαμηλά margins,
ίσως είναι πολύ διαφορετική περίπτωση από εταιρεία που:
μεγαλώνει 50%,
έχει υψηλό gross margin,
ισχυρό retention,
και πιθανότητα μεγάλου future FCF.
EV/Sales
Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί:
Enterprise Value / Revenue.
Χρήσιμο όταν θέλουμε να λάβουμε υπόψη cash και debt.
Forward Multiples
Growth investing κοιτάζει συχνά forward numbers.
Γιατί;
Επειδή η εταιρεία αλλάζει πολύ γρήγορα.
Αλλά:
Forward estimates είναι προβλέψεις.
Δεν είναι γεγονότα.
DCF για Growth Companies
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Αλλά είναι εξαιρετικά ευαίσθητο σε assumptions.
Μικρές αλλαγές σε:
growth,
future margins,
discount rate,
terminal assumptions
μπορούν να αλλάξουν δραματικά το αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό:
Scenario Analysis.
Bear.
Base.
Bull.
Reverse DCF
Ένα εξαιρετικά χρήσιμο framework είναι να αντιστρέψεις την ερώτηση.
Αντί να ρωτήσεις:
«Πόσο αξίζει;»
ρώτα:
«Τι growth και margins πρέπει να πετύχει η εταιρεία ώστε να δικαιολογείται περίπου η σημερινή τιμή;»
Μετά αποφασίζεις:
Είναι ρεαλιστικές αυτές οι προσδοκίες;
Να θυμάσαι:
Στις growth stocks δεν αρκεί να προβλέψεις ανάπτυξη. Πρέπει να καταλάβεις πόση ανάπτυξη έχει ήδη πληρώσει η αγορά.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Hypergrowth Risks — Γιατι μια εταιρεια +50% Growth μπορει να πεσει 70%;Αυτό πρέπει να το καταλάβεις καλά.
Μια growth stock μπορεί να καταρρεύσει χωρίς η εταιρεία να καταρρεύσει.
Πώς;
Λόγω:
Expectations.
Παραδειγμα
Η αγορά περιμένει:
Revenue Growth 50%.
Η εταιρεία ανακοινώνει:
Revenue Growth 35%.
35% είναι εξαιρετική ανάπτυξη.
Αλλά η μετοχή μπορεί να πέσει.
Γιατί;
Επειδή το αποτέλεσμα ήταν χειρότερο από αυτό που είχε ήδη προεξοφληθεί.
Multiple Compression
Ας πούμε:
Revenue = 1 δισ.
P/S = 20.
Market Cap ≈ 20 δισ.
Αργότερα:
Revenue = 1,5 δισ.
Άρα το revenue αυξήθηκε 50%.
Αλλά η αγορά πλέον δίνει:
P/S = 8.
Market Cap ≈ 12 δισ.
Η επιχείρηση μεγάλωσε.
Αλλά η αποτίμηση μειώθηκε δραματικά.
Αυτό είναι:
Multiple Compression.
Interest Rate Risk
Οι growth companies μπορεί να έχουν μεγάλο μέρος της εκτιμώμενης αξίας τους σε cash flows πολύ μακριά στο μέλλον.
Όταν αυξάνονται discount rates, η σημερινή αξία αυτών των μακρινών cash flows μπορεί να μειώνεται σημαντικά.
Competition
Μεγάλο TAM προσελκύει ανταγωνισμό.
Αν μια αγορά είναι τεράστια και profitable, πιθανότατα δεν είσαι ο μόνος που το έχει καταλάβει.
Execution Risk
Η εταιρεία πρέπει:
να προσλάβει,
να επεκταθεί,
να δημιουργήσει νέα προϊόντα,
να διατηρήσει culture,
να εξυπηρετήσει περισσότερους πελάτες.
Όσο μεγαλώνει, η εκτέλεση γίνεται δυσκολότερη.
Dilution
Πολύ σημαντικό.
Growth companies χρησιμοποιούν συχνά:
Stock-Based Compensation.
Αν αυξάνονται οι shares outstanding, το ποσοστό συμμετοχής σου μπορεί να αραιώνεται.
Revenue:
+30%.
FCF:
+25%.
Shares:
+10%.
Πρέπει να εξετάζεις και τι συμβαίνει:
ανά μετοχή.
Key-Person Risk
Ορισμένες growth companies εξαρτώνται πολύ από:
founder,
CEO,
ή μικρή ομάδα ανθρώπων.
Αυτό μπορεί να είναι πρόσθετος κίνδυνος.
Να θυμάσαι:
Όσο περισσότερη τελειότητα απαιτεί η valuation, τόσο μικρότερο περιθώριο υπάρχει για απογοήτευση.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως κανω ολοκληρωμενη Growth Stock Analysis;Τώρα θα ενώσουμε όλο το Masterclass.
Βρήκες μια εταιρεία:
Revenue Growth +40%.
Τι κάνεις;
Όχι:
BUY.
Ξεκινάς την ανάλυση.
ΒΗΜΑ 1 — Καταλαβαινω το Business
Τι πουλάει;
Σε ποιον;
Ποιο πρόβλημα λύνει;
Γιατί πληρώνουν οι πελάτες;
ΒΗΜΑ 2 — Revenue Growth
3–5+ χρόνια όπου υπάρχουν δεδομένα.
Πόσο γρήγορα μεγαλώνει;
Accelerating;
Decelerating;
ΒΗΜΑ 3 — Organic Growth
Πόσο είναι πραγματική οργανική ανάπτυξη;
Πόσο προέρχεται από acquisitions;
ΒΗΜΑ 4 — TAM
Πόσο μεγάλη είναι η πιθανή αγορά;
Πώς υπολογίζεται;
Είναι credible;
ΒΗΜΑ 5 — Market Share
Η εταιρεία:
κερδίζει share;
χάνει share;
Μεγαλώνει μόνο επειδή μεγαλώνει ολόκληρη η αγορά;
ΒΗΜΑ 6 — Moat
Γιατί δεν θα αντιγράψει ο ανταγωνιστής το προϊόν;
Network effects;
Switching costs;
Brand;
Data;
Scale;
Technology;
Distribution;
ΒΗΜΑ 7 — Unit Economics
CAC.
LTV όπου έχει νόημα.
Retention.
Churn.
NRR.
Payback Period.
ΒΗΜΑ 8 — Gross Margin
Είναι υψηλό;
Αυξάνεται;
Πέφτει;
Γιατί;
ΒΗΜΑ 9 — Operating Leverage
Τα operating expenses μεγαλώνουν πιο αργά από το revenue καθώς ωριμάζει η εταιρεία;
Βελτιώνονται τα margins;
ΒΗΜΑ 10 — Profitability
Operating Income.
Net Income.
Adjusted metrics.
Πότε και πώς μπορεί να γίνει sustainably profitable;
ΒΗΜΑ 11 — Free Cash Flow
Παράγει cash;
Αν όχι, πότε μπορεί να παράγει;
Πόσο cash burn έχει;
ΒΗΜΑ 12 — Cash Runway
Αν χάνει χρήματα:
Πόσο cash έχει;
Πόσο καίει κάθε χρόνο;
Θα χρειαστεί νέο κεφάλαιο;
ΒΗΜΑ 13 — Dilution
Shares Outstanding.
Stock-Based Compensation.
Options.
Convertible securities.
Τι συμβαίνει σε per-share βάση;
ΒΗΜΑ 14 — Management
Founder-led;
Execution history;
Capital allocation;
Guidance accuracy;
Insider ownership;
ΒΗΜΑ 15 — Competition
Ποιοι είναι οι πραγματικοί ανταγωνιστές;
Μπορούν μεγαλύτερες εταιρείες να μπουν στην αγορά;
ΒΗΜΑ 16 — Valuation
P/S.
EV/Sales.
P/E αν υπάρχει meaningful profitability.
FCF Yield όταν έχει νόημα.
DCF.
Reverse DCF.
ΒΗΜΑ 17 — Expectations
Τι growth έχει ήδη προεξοφλήσει η τιμή;
Χρειάζεται:
20% για 10 χρόνια;
40%;
Τεράστια margin expansion;
Πόσο δύσκολο είναι αυτό;
ΒΗΜΑ 18 — Bear / Base / Bull
Bear Case
Growth πέφτει γρηγορότερα.
Margins δεν βελτιώνονται.
Competition αυξάνεται.
Base Case
Growth ομαλοποιείται και margins βελτιώνονται σταδιακά.
Bull Case
Η εταιρεία κερδίζει μεγάλο market share και αποκτά ισχυρό operating leverage.
ΒΗΜΑ 19 — What Can Kill the Thesis?
Γράψε:
5–10 λόγους.
Competition.
Regulation.
Bad unit economics.
Dilution.
Management failure.
TAM smaller than expected.
Technological disruption.
ΒΗΜΑ 20 — Growth Investment Thesis
Στο τέλος πρέπει να μπορείς να γράψεις:
«Πιστεύω ότι αυτή η εταιρεία μπορεί να αυξήσει σημαντικά την οικονομική της αξία επειδή Α, Β και Γ. Η σημερινή valuation προϋποθέτει περίπου Χ. Το βασικό μου ρίσκο είναι Υ. Θα θεωρήσω ότι το thesis μου έχει χαλάσει αν συμβεί Ζ.»
GROWTH INVESTING MASTER CHECKLIST
Πριν επενδύσω σε growth company εξετάζω:
BUSINESS
Καταλαβαίνω τι πουλάει;
GROWTH
Revenue Growth;
Acceleration;
Deceleration;
QUALITY OF GROWTH
Organic;
Acquisition-driven;
TAM
Πόσο μεγάλη είναι η αγορά;
MARKET SHARE
Κερδίζει ή χάνει;
CUSTOMERS
CAC;
LTV;
Retention;
Churn;
NRR όπου εφαρμόζεται;
MARGINS
Gross Margin;
Operating Margin;
FCF Margin;
OPERATING LEVERAGE
Βελτιώνεται με scale;
PROFITABILITY
Υπάρχει credible path;
CASH
Cash balance;
Cash burn;
Runway;
DILUTION
Shares outstanding;
SBC;
MOAT
Γιατί θα συνεχίσει να κερδίζει;
MANAGEMENT
Μπορεί να εκτελέσει;
COMPETITION
Ποιος μπορεί να την απειλήσει;
VALUATION
P/S;
EV/Sales;
P/E;
DCF;
Reverse DCF;
EXPECTATIONS
Πόση επιτυχία έχει ήδη ενσωματωθεί στην τιμή;
RISK
Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
GROWTH INVESTING RED FLAGS
Πρόσεχε ιδιαίτερα όταν βλέπεις:
Revenue Growth αλλά χειρότερα Unit Economics.
Growth μόνο μέσω τεράστιων acquisitions.
CAC που αυξάνεται πολύ.
Retention που πέφτει.
Churn που αυξάνεται.
Gross Margin που καταρρέει.
Καμία ένδειξη Operating Leverage.
Συνεχές μεγάλο Cash Burn.
Τεράστιο Stock-Based Compensation.
Μεγάλο Dilution.
Management που αλλάζει συνεχώς τα metrics που παρουσιάζει.
TAM χωρίς σοβαρή εξήγηση.
Valuation που απαιτεί σχεδόν τέλεια εκτέλεση.
Investment thesis που βασίζεται μόνο στο “η εταιρεία μεγαλώνει πολύ”.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΥ GROWTH INVESTING
Το Growth Investing έχει μία μεγάλη παγίδα:
Είναι πολύ εύκολο να ερωτευτείς την ιστορία.
AI.
Cloud.
Robotics.
Cybersecurity.
Biotechnology.
Electric Vehicles.
Space.
Fintech.
Μια τεράστια αγορά.
Ένας χαρισματικός CEO.
Revenue +80%.
Και ξαφνικά σταματάς να κοιτάς:
valuation,
cash flow,
dilution,
competition,
unit economics.
Αυτό είναι επικίνδυνο.
Μια εξαιρετική ιστορία δεν είναι απαραίτητα εξαιρετική επένδυση.
Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Ας πούμε ότι μια εταιρεία έχει:
Revenue:
1 δισ.
και μεγαλώνει:
50% κάθε χρόνο.
Αν συνέχιζε ακριβώς αυτόν τον ρυθμό για 10 χρόνια, το revenue θα γινόταν περίπου:
57,7 δισ.
Αυτό δείχνει γιατί οι τεράστιοι growth rates δεν μπορούν συνήθως να συνεχίζονται για πάντα.
Όσο μεγαλώνει η βάση, γίνεται δυσκολότερο να διατηρηθεί το ίδιο ποσοστό ανάπτυξης.
Γι’ αυτό πρέπει να μοντελοποιείς:
Growth Deceleration.
GROWTH DURATION
Δεν έχει σημασία μόνο:
πόσο γρήγορα μεγαλώνει.
Έχει τεράστια σημασία:
για πόσο μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει.
Εταιρεία Α:
+50% για 2 χρόνια
και μετά +5%.
Εταιρεία Β:
+25% για 10 χρόνια.
Η δεύτερη μπορεί τελικά να δημιουργήσει εξαιρετικά μεγάλη αξία.
Άρα εξετάζουμε:
Growth Rate + Growth Duration.
ΤΟ GROWTH INVESTING ΣΕ ΜΙΑ ΕΞΙΣΩΣΗ
Δεν υπάρχει πραγματική μαγική εξίσωση, αλλά σαν mental model μπορείς να σκέφτεσαι:
**Growth Quality
- Growth Duration
- Future Profitability
- Competitive Advantage
− Dilution
− Risk
− Excessive Valuation
= Potential Investment Outcome**
Δεν είναι μαθηματικός τύπος.
Είναι τρόπος σκέψης.
Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ 10x
Πολλοί ψάχνουν:
«Ποια μετοχή μπορεί να κάνει 10x;»
Η καλύτερη ερώτηση είναι:
«Τι πρέπει να συμβεί στην πραγματική επιχείρηση ώστε η σημερινή επένδυση να αξίζει 10 φορές περισσότερο;»
Αν μια εταιρεία έχει:
Market Cap = 20 δισ.,
για να γίνει 10x μιλάμε περίπου για:
200 δισ. market value.
Τότε ρωτάς:
Τι revenue θα χρειάζεται;
Τι margins;
Τι earnings;
Τι market share;
Πόσο μεγάλο TAM;
Είναι ρεαλιστικό;
Έτσι μετατρέπεις το hype σε αριθμούς.
GROWTH STOCK ≠ FAST MONEY
Μια εταιρεία μπορεί να χρειαστεί:
5,
10,
15 χρόνια
για να φτάσει τις δυνατότητές της.
Και στη διαδρομή η μετοχή μπορεί να πέσει:
20%,
40%,
60%
ή περισσότερο.
Growth investing δεν σημαίνει:
γρήγορα χρήματα.
Σημαίνει ότι επενδύεις σε μελλοντική οικονομική ανάπτυξη — γνωρίζοντας ότι το μέλλον είναι αβέβαιο.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ FRAMEWORK
Όταν βλέπεις:
Revenue +60%
μην λες:
«BUY!»
Ρώτα:
1. Γιατί μεγαλώνει;
2. Είναι organic;
3. Πόσο μεγάλο είναι πραγματικά το TAM;
4. Κερδίζει market share;
5. Έχει moat;
6. Πόσο κοστίζει να αποκτήσει πελάτες;
7. Οι πελάτες παραμένουν;
8. Βελτιώνονται τα margins;
9. Υπάρχει operating leverage;
10. Πότε μπορεί να παράγει sustainable FCF;
11. Πόσο dilution υπάρχει;
12. Πόσο ισχυρός είναι ο ανταγωνισμός;
13. Τι valuation πληρώνω;
14. Τι ανάπτυξη περιμένει ήδη η αγορά;
15. Τι μπορεί να αποδείξει ότι έχω άδικο;
Αν μπορείς να απαντήσεις σοβαρά σε αυτές τις ερωτήσεις, τότε δεν κυνηγάς απλώς μια μετοχή που ανεβαίνει.
Αναλύεις μια growth business.
-
Απο το «βλεπω ένα chart» στο «καταλαβαινω price action, trend, momentum και risk»
Μέχρι τώρα ασχοληθήκαμε κυρίως με την επιχείρηση πίσω από τη μετοχή.
Revenue.
Earnings.
Free Cash Flow.
Debt.
Valuation.
Moat.
Growth.
Αυτά ανήκουν κυρίως στον κόσμο του:
Fundamental Analysis.
Τώρα θα δούμε μια διαφορετική προσέγγιση:
Technical Analysis.
Η Technical Analysis δεν προσπαθεί κυρίως να απαντήσει:
«Πόσο αξίζει αυτή η εταιρεία;»
Προσπαθεί περισσότερο να μελετήσει:
τιμή, όγκο, τάση, momentum και συμπεριφορά της αγοράς.
Όμως από την αρχή πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι:
Κανένα chart pattern, indicator ή technical signal δεν προβλέπει το μέλλον με βεβαιότητα.
Το Technical Analysis δεν είναι:
«Βλέπω RSI 30, άρα η μετοχή θα ανέβει.»
Ούτε:
«Έκανε breakout, άρα αγοράζω και σίγουρα κερδίζω.»
Ούτε:
«Ο MACD έκανε crossover, άρα ξέρω τι θα γίνει αύριο.»
Το σωστό framework είναι περισσότερο:
Παρατήρηση → Υπόθεση → Πιθανότητες → Risk Management → Εκτέλεση → Αξιολόγηση.
Σε αυτό το Masterclass θα μάθουμε:
Charts,
Candlesticks,
Trends,
Support & Resistance,
Volume,
Moving Averages,
RSI,
MACD,
Chart Patterns,
Breakouts,
Stop Loss,
Risk/Reward,
Position Sizing,
και στο τέλος πώς δημιουργείται ένα ολοκληρωμένο Technical Analysis Framework.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Charts & Candlesticks — Πως διαβαζουμε ενα γραφημα;Ας ξεκινήσουμε από το μηδέν.
Ένα price chart μας δείχνει πώς έχει κινηθεί η τιμή ενός asset μέσα στον χρόνο.
Στον οριζόντιο άξονα έχουμε συνήθως:
Χρόνο.
Στον κάθετο:
Τιμή.
Μπορείς να κοιτάξεις:
1-minute chart,
5-minute,
1-hour,
Daily,
Weekly,
Monthly.
Αυτό ονομάζεται:
Timeframe.
Γιατι εχει σημασια το timeframe;
Η ίδια μετοχή μπορεί να φαίνεται:
bearish στο 5-minute chart,
bullish στο daily chart,
και ουδέτερη στο weekly chart.
Άρα όταν κάποιος λέει:
«Η τάση είναι ανοδική.»
η σωστή ερώτηση είναι:
«Σε ποιο timeframe;»
Candlesticks
Ένας από τους πιο γνωστούς τρόπους παρουσίασης της τιμής είναι:
Candlestick Chart.
Κάθε candle περιέχει τέσσερις βασικές πληροφορίες:
Open
High
Low
Close
γνωστές και ως:
OHLC.
Παραδειγμα
Για μία ημέρα:
Open: 100€
High: 108€
Low: 98€
Close: 105€.
Αυτό το candle μας δείχνει ολόκληρη τη διαδρομή της συγκεκριμένης περιόδου σε συμπυκνωμένη μορφή.
Body
Το κυρίως σώμα του candle δείχνει τη διαφορά μεταξύ:
Open
και
Close.
Wicks
Οι γραμμές πάνω και κάτω από το body δείχνουν:
High
και
Low.
Ονομάζονται:
Wicks
ή:
Shadows.
Bullish Candle
Όταν το close βρίσκεται πάνω από το open, συνήθως το candle χαρακτηρίζεται bullish.
Bearish Candle
Όταν το close βρίσκεται κάτω από το open, συνήθως χαρακτηρίζεται bearish.
Τι μπορει να μας πει ενα candle;
Μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε:
ποιος είχε μεγαλύτερη δύναμη μέσα στην περίοδο,
πόσο μεγάλη ήταν η διακύμανση,
αν υπήρξε rejection μιας τιμής,
πού έκλεισε η αγορά σε σχέση με το range.
Long Upper Wick
Αν η τιμή ανέβηκε πολύ αλλά τελικά έκλεισε χαμηλότερα, μπορεί να δείχνει ότι εμφανίστηκε selling pressure σε υψηλότερες τιμές.
Δεν σημαίνει:
«Τώρα σίγουρα θα πέσει.»
Είναι απλώς ένα στοιχείο.
Long Lower Wick
Μπορεί να δείχνει ότι η τιμή έπεσε αλλά εμφανίστηκε buying pressure χαμηλότερα.
Και πάλι:
δεν είναι εγγύηση ανόδου.
Candlestick Patterns
Θα ακούσεις όρους όπως:
Doji,
Hammer,
Shooting Star,
Engulfing.
Είναι χρήσιμο να γνωρίζεις τι περιγράφουν.
Αλλά ένα candle μόνο του δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν μαγικό prediction system.
Το context έχει τεράστια σημασία.
Να θυμάσαι:
Το candle σου δείχνει τι συνέβη. Δεν σου εγγυάται τι θα συμβεί μετά.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Trends — Uptrend, Downtrend & Sideways MarketΜία από τις σημαντικότερες έννοιες στο Technical Analysis είναι:
Trend.
Η αγορά μπορεί γενικά να βρίσκεται σε:
Uptrend,
Downtrend,
Sideways / Range.
Uptrend
Ένα κλασικό απλοποιημένο framework είναι:
Higher Highs + Higher Lows.
Δηλαδή:
η αγορά δημιουργεί υψηλότερες κορυφές
και
υψηλότερους πυθμένες.
Παράδειγμα:
High: 100€
Pullback: 90€
New High: 110€
Pullback: 98€
New High: 120€.
Υπάρχει ανοδική δομή.
Downtrend
Το αντίθετο:
Lower Highs + Lower Lows.
Παράδειγμα:
100€
→ 90€
→ 95€
→ 80€
→ 87€
→ 70€.
Η αγορά δημιουργεί χαμηλότερα highs και χαμηλότερα lows.
Sideways / Range
Η τιμή κινείται μεταξύ περίπου:
Support
και
Resistance
χωρίς ξεκάθαρη μακροπρόθεσμη κατεύθυνση στο συγκεκριμένο timeframe.
Trend ≠ ευθεια γραμμη
Μια ανοδική αγορά δεν ανεβαίνει κάθε ημέρα.
Μπορεί να έχει:
rallies,
pullbacks,
consolidations.
Το ίδιο και μια πτωτική αγορά.
Primary και Secondary Trends
Μπορεί να έχεις:
μακροπρόθεσμο uptrend,
αλλά βραχυπρόθεσμο downtrend.
Παράδειγμα:
Weekly → bullish.
Daily → pullback.
Hourly → bearish.
Δεν υπάρχει αντίφαση.
Απλώς κοιτάς διαφορετικά timeframes.
Trendline
Μια trendline είναι μια γραμμή που χρησιμοποιείται για να απεικονίσει τη γενική κατεύθυνση της τιμής.
Αλλά πρέπει να προσέχεις.
Αν χρειάζεται να σχεδιάσεις 15 διαφορετικές γραμμές μέχρι να βρεις αυτή που επιβεβαιώνει αυτό που θέλεις να πιστεύεις, δεν κάνεις αντικειμενική ανάλυση.
Να θυμάσαι:
Πριν κοιτάξεις 20 indicators, μάθε πρώτα να αναγνωρίζεις τη βασική δομή της τιμής.
ΜΑΘΗΜΑ 3
Support & Resistance — Οι περιοχες που παρακολουθει η αγοράSupport και Resistance είναι δύο από τις πιο γνωστές έννοιες στο Technical Analysis.
Support
Support είναι μια περιοχή τιμών όπου ιστορικά έχει εμφανιστεί αρκετό buying interest ώστε να περιοριστεί ή να αντιστραφεί μια πτώση.
Παράδειγμα:
Μια μετοχή πέφτει αρκετές φορές γύρω στα:
50€.
Και κάθε φορά εμφανίζονται αγοραστές.
Μπορεί να θεωρήσουμε την περιοχή γύρω από τα 50€ ως πιθανό support.
Resistance
Resistance είναι περιοχή όπου ιστορικά εμφανίζεται selling pressure και η τιμή δυσκολεύεται να κινηθεί υψηλότερα.
Παράδειγμα:
Η μετοχή πλησιάζει επανειλημμένα:
100€.
Και υποχωρεί.
Η περιοχή μπορεί να λειτουργεί σαν resistance.
Περιοχη, οχι μαγικη γραμμη
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Μην σκέφτεσαι:
Support = ακριβώς 50,00€.
Πιο ρεαλιστικά μπορεί να είναι:
48€–51€.
Οι αγορές δεν λειτουργούν με απόλυτη μαθηματική ακρίβεια γύρω από μια γραμμή που σχεδίασες.
Support becomes Resistance
Μερικές φορές όταν σπάσει ένα support, η ίδια περιοχή μπορεί αργότερα να λειτουργήσει ως resistance.
Και αντίστροφα.
Resistance που διασπάται μπορεί να λειτουργήσει ως support σε μελλοντικό retest.
Αυτό συχνά αποκαλείται:
Role Reversal.
Breakout
Όταν η τιμή περνάει σημαντικά πάνω από resistance ή κάτω από support, μπορεί να έχουμε:
Breakout.
Αλλά…
δεν είναι κάθε breakout πραγματικό.
False Breakout
Η τιμή περνάει:
100€ resistance → 103€.
Όλοι ενθουσιάζονται.
Μετά:
98€.
95€.
90€.
Η διάσπαση απέτυχε.
Αυτό μπορεί να θεωρηθεί:
False Breakout.
Να θυμάσαι:
Support και Resistance είναι περιοχές ενδιαφέροντος — όχι αόρατοι τοίχοι που η τιμή είναι υποχρεωμένη να σεβαστεί.
ΜΑΘΗΜΑ 4
Volume — Ποση συμμετοχη υπαρχει πισω απο την κινηση;Volume σημαίνει:
Όγκος συναλλαγών.
Δείχνει πόσες μονάδες ενός asset άλλαξαν χέρια σε μια περίοδο, ανάλογα με το προϊόν και την αγορά.
Γιατι εχει σημασια;
Η τιμή σου λέει:
πού κινείται η αγορά.
Το volume μπορεί να σου δώσει πληροφορίες για:
πόση συναλλακτική δραστηριότητα συνοδεύει την κίνηση.
Παραδειγμα
Μια μετοχή βρίσκεται σε resistance:
100€.
Σπάει στα:
105€.
Scenario A
Volume πολύ χαμηλό.
Scenario B
Volume πολύ μεγαλύτερο από το συνηθισμένο.
Στο δεύτερο scenario υπάρχει μεγαλύτερη συμμετοχή στη συγκεκριμένη κίνηση.
Αυτό δεν εγγυάται επιτυχία.
Αλλά προσθέτει πληροφορία.
Price Up + Volume Up
Μπορεί να υποδεικνύει ισχυρό ενδιαφέρον για την ανοδική κίνηση.
Price Down + Volume Up
Μπορεί να δείχνει έντονο selling pressure.
Low Volume
Μπορεί να δείχνει μικρότερη συμμετοχή.
Αλλά η ερμηνεία εξαρτάται πάντα από:
asset,
market,
timeframe,
context.
Average Volume
Είναι χρήσιμο να συγκρίνεις το σημερινό volume με:
μέσο όρο 20 ημερών,
50 ημερών,
ή άλλη κατάλληλη περίοδο.
Δεν έχει τόσο νόημα να λες:
«10 εκατομμύρια volume είναι πολύ.»
Για μια εταιρεία μπορεί να είναι τεράστιο.
Για άλλη φυσιολογικό.
Να θυμάσαι:
Volume χωρίς context είναι απλώς ένας αριθμός. Το σημαντικό είναι πώς συγκρίνεται με το φυσιολογικό volume του συγκεκριμένου asset.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Moving Averages — Πως βλεπουμε πιο καθαρα την ταση;Οι τιμές κινούνται συνεχώς.
Υπάρχει πολύ:
noise.
Τα Moving Averages προσπαθούν να εξομαλύνουν μέρος αυτού του θορύβου.
Simple Moving Average — SMA
Ο απλός κινητός μέσος όρος υπολογίζει τη μέση τιμή για συγκεκριμένο αριθμό περιόδων.
Παράδειγμα:
50-Day SMA.
Παίρνεις τις closing prices των τελευταίων 50 ημερών και υπολογίζεις τον μέσο όρο.
50-Day Moving Average
Χρησιμοποιείται συχνά για μεσοπρόθεσμη τάση.
200-Day Moving Average
Χρησιμοποιείται συχνά ως ένδειξη μακροπρόθεσμης τάσης.
Αλλά:
δεν υπάρχει φυσικός νόμος που λέει ότι η αγορά πρέπει να αντιδρά στον 200-Day MA.
EMA
EMA:
Exponential Moving Average.
Δίνει μεγαλύτερο βάρος στις πιο πρόσφατες τιμές.
Άρα αντιδρά συνήθως πιο γρήγορα στις πρόσφατες μεταβολές από έναν SMA ίδιας περιόδου.
Price above Moving Average
Μπορεί να αποτελεί ένα στοιχείο θετικής τάσης.
Price below:
ένα στοιχείο αρνητικής τάσης.
Αλλά δεν είναι από μόνο του trading system.
Golden Cross
Ένας γνωστός όρος είναι όταν ένας βραχύτερος moving average, όπως ο 50-Day, περνάει πάνω από έναν μακρύτερο, όπως ο 200-Day.
Αυτό συχνά ονομάζεται:
Golden Cross.
Death Cross
Το αντίθετο:
50-Day κάτω από 200-Day.
Ονομάζεται:
Death Cross.
Τα ονόματα ακούγονται δραματικά.
Αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως βέβαιες προβλέψεις.
Το προβλημα των Moving Averages
Είναι:
Lagging Indicators.
Βασίζονται σε δεδομένα που έχουν ήδη συμβεί.
Σε sideways markets μπορεί να δημιουργούν πολλά:
false signals.
Να θυμάσαι:
Moving Average είναι εργαλείο οργάνωσης της τάσης — όχι μηχανή πρόβλεψης του μέλλοντος.
ΜΑΘΗΜΑ 6
RSI — Overbought, Oversold και η μεγαλη παρεξηγησηRSI σημαίνει:
Relative Strength Index.
Είναι momentum oscillator.
Κινείται συνήθως από:
0 έως 100.
Κλασικες περιοχες
Πολλοί χρησιμοποιούν:
πάνω από 70 → Overbought.
κάτω από 30 → Oversold.
Και εδώ γίνεται ένα τεράστιο λάθος.
Overbought ≠ πρεπει να πεσει
Μια πολύ ισχυρή μετοχή μπορεί να παραμείνει:
RSI > 70
για σημαντικό διάστημα.
Αν κάνεις short κάθε φορά που βλέπεις RSI 70, μπορεί να βρεθείς απέναντι σε πολύ ισχυρό trend.
Oversold ≠ πρεπει να ανεβει
Μια μετοχή μπορεί να έχει:
RSI 25.
Μετά:
Μετά:
Και η τιμή να συνεχίζει να πέφτει.
Το oversold δεν σημαίνει:
«φθηνή».
Ο RSI δεν μετρά intrinsic value.
Μετρά momentum με βάση τη συγκεκριμένη φόρμουλα.
RSI Divergence
Μπορεί να συναντήσεις:
Bullish Divergence
όπου η τιμή δημιουργεί χαμηλότερο low αλλά ο RSI υψηλότερο low.
Και:
Bearish Divergence
όπου η τιμή δημιουργεί υψηλότερο high αλλά ο RSI χαμηλότερο high.
Αυτό μπορεί να υποδεικνύει μεταβολή στο momentum.
Αλλά δεν εγγυάται reversal.
RSI σε Trend
Σε ισχυρό uptrend, ο RSI μπορεί να συμπεριφέρεται διαφορετικά από ό,τι σε range.
Γι’ αυτό δεν χρησιμοποιούμε μηχανικά:
70 = sell
30 = buy.
Να θυμάσαι:
RSI σου λέει κάτι για momentum. Δεν σου λέει αν μια εταιρεία είναι φθηνή ή ακριβή και δεν προβλέπει μόνος του την επόμενη κίνηση.
ΜΑΘΗΜΑ 7
MACD — Momentum και αλλαγες στην τασηMACD σημαίνει:
Moving Average Convergence Divergence.
Είναι ένας indicator που βασίζεται σε moving averages και χρησιμοποιείται για την εξέταση momentum και trend.
Τα βασικα στοιχεια
Συνήθως βλέπεις:
MACD Line,
Signal Line,
Histogram.
MACD Crossover
Όταν η MACD line περνάει πάνω από τη Signal Line, κάποιοι traders το αντιμετωπίζουν ως bullish signal.
Όταν περνάει κάτω:
bearish signal.
Αλλά…
Crossover ≠ βεβαιότητα.
Histogram
Το histogram απεικονίζει τη διαφορά ανάμεσα στη MACD line και τη signal line.
Μπορεί να βοηθήσει στην οπτικοποίηση μεταβολών του momentum.
Το προβλημα
Όπως και τα moving averages, ο MACD βασίζεται σε ιστορικές τιμές.
Άρα:
μπορεί να καθυστερεί.
Σε choppy/sideways markets μπορεί να δίνει συνεχόμενα crossovers που αποτυγχάνουν.
RSI + MACD + Moving Average
Ένα συχνό λάθος είναι:
«Θα βάλω 15 indicators. Αν συμφωνούν όλοι, δεν μπορώ να χάσω.»
Λάθος.
Πολλοί indicators χρησιμοποιούν τα ίδια ή παρόμοια price data.
Άρα μπορεί να νομίζεις ότι έχεις 10 ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις ενώ στην πραγματικότητα μετράς παρόμοια πράγματα με διαφορετικούς τρόπους.
Να θυμάσαι:
Περισσότεροι indicators δεν σημαίνουν απαραίτητα περισσότερη πληροφορία.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Chart Patterns — Breakouts, Triangles, Head & Shoulders και αλλαΟι traders εδώ και δεκαετίες αναζητούν επαναλαμβανόμενες δομές στα charts.
Αυτές ονομάζονται:
Chart Patterns.
Double Top
Η τιμή δοκιμάζει περίπου την ίδια περιοχή υψηλού δύο φορές και αποτυγχάνει να συνεχίσει υψηλότερα.
Μπορεί να θεωρηθεί bearish pattern όταν υπάρξει κατάλληλη επιβεβαίωση.
Double Bottom
Το αντίθετο.
Η τιμή δοκιμάζει μια χαμηλή περιοχή δύο φορές και ανακάμπτει.
Head and Shoulders
Κλασικό pattern:
Left Shoulder.
Head.
Right Shoulder.
Neckline.
Χρησιμοποιείται συχνά ως πιθανό reversal pattern.
Inverse Head and Shoulders
Αντίστροφη δομή που χρησιμοποιείται ως πιθανό bullish reversal pattern.
Triangle
Η τιμή μπορεί να συμπιέζεται μέσα σε:
Ascending Triangle.
Descending Triangle.
Symmetrical Triangle.
Η ιδέα είναι ότι η μεταβλητότητα περιορίζεται μέχρι να υπάρξει πιθανό breakout.
Flags & Pennants
Μικρότερες consolidations που εμφανίζονται μετά από ισχυρές κινήσεις και συχνά αντιμετωπίζονται ως continuation patterns.
Το μεγαλο προβλημα των patterns
Subjectivity.
Δείξε το ίδιο chart σε 10 traders.
Ο ένας μπορεί να δει:
Triangle.
Άλλος:
Flag.
Άλλος:
τίποτα.
Γι’ αυτό χρειάζεσαι:
σαφείς κανόνες.
Pattern Recognition ≠ Prediction
Ένα Head and Shoulders μπορεί να αποτύχει.
Ένα breakout μπορεί να γίνει false breakout.
Ένα double bottom μπορεί να σπάσει προς τα κάτω.
Να θυμάσαι:
Pattern χωρίς risk management είναι απλώς μια ιστορία που σχεδίασες πάνω στο chart.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Risk Management — Stop Loss, Risk/Reward & Position SizingΑυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα ολόκληρου του Technical Analysis Masterclass.
Μπορεί να έχεις:
τέλειο chart,
τέλειο breakout,
τέλειο RSI,
τέλειο MACD.
Και πάλι:
να κάνεις λάθος.
Το ερώτημα είναι:
Τι συμβαίνει όταν κάνεις λάθος;
Stop Loss
Stop loss είναι μια προκαθορισμένη εντολή ή επίπεδο εξόδου που χρησιμοποιείται για τον περιορισμό μιας ζημιάς, ανάλογα με τον τρόπο εφαρμογής.
Παράδειγμα:
Entry:
100€.
Stop:
95€.
Risk ανά share:
5€.
Προσοχη
Το stop δεν εγγυάται πάντα εκτέλεση ακριβώς στην τιμή που θέλεις.
Σε:
gaps,
χαμηλή liquidity,
πολύ γρήγορες αγορές,
η εκτέλεση μπορεί να γίνει σε διαφορετική τιμή.
Αυτό ονομάζεται μεταξύ άλλων:
Slippage.
Risk Per Trade
Ας πούμε:
Portfolio:
10.000€.
Αποφασίζεις, καθαρά ως αριθμητικό παράδειγμα, ότι το μέγιστο σχεδιασμένο risk σε ένα trade είναι:
1%.
Άρα:
100€.
Entry:
50€.
Stop:
48€.
Risk ανά share:
2€.
Τότε θεωρητικά:
100€ ÷ 2€ = 50 shares.
Αυτό είναι ένα απλό παράδειγμα:
Position Sizing based on Risk.
Δεν αποτελεί σύσταση ότι το 1% είναι σωστό για όλους.
Risk/Reward Ratio
Entry:
100€.
Stop:
95€.
Target:
110€.
Risk:
5€.
Potential Reward:
10€.
Risk/Reward:
1:2.
Win Rate δεν ειναι ολη η ιστορια
Strategy A:
Win Rate 80%.
Αλλά:
κερδίζει 1€ όταν έχει δίκιο
και χάνει 10€ όταν έχει άδικο.
Μπορεί να είναι κακή στρατηγική.
Strategy B:
Win Rate 40%.
Κερδίζει 3€ όταν έχει δίκιο.
Χάνει 1€ όταν έχει άδικο.
Μπορεί να έχει θετική expectancy.
Expectancy
Μια απλοποιημένη ιδέα:
Expectancy = (Win Rate × Average Win) − (Loss Rate × Average Loss)
Παράδειγμα:
Win Rate:
40%.
Average Win:
300€.
Loss Rate:
60%.
Average Loss:
100€.
Expectancy:
0,40 × 300 = 120€
0,60 × 100 = 60€
120 – 60 =
+60€ ανά trade κατά μέσο όρο στο θεωρητικό παράδειγμα πριν από κόστη, slippage, φόρους και άλλες πραγματικές επιδράσεις.
Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό:
Δεν χρειάζεται να έχεις δίκιο κάθε φορά.
Να θυμάσαι:
Ο στόχος δεν είναι να μη χάνεις ποτέ. Ο στόχος είναι οι ζημιές να είναι διαχειρίσιμες όταν αναπόφευκτα κάνεις λάθος.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως κανω ολοκληρωμενη Technical Analysis;Τώρα θα ενώσουμε όλα όσα μάθαμε.
Βλέπεις ένα chart.
Τι κάνεις;
Δεν ξεκινάς:
«RSI 28 → BUY.»
Ξεκινάς από πάνω προς τα κάτω.
ΒΗΜΑ 1 — Asset
Τι αναλύω;
Stock;
ETF;
Index;
Crypto;
Forex;
Commodity;
Κάθε αγορά έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά.
ΒΗΜΑ 2 — Timeframe
Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
Minutes;
Hours;
Days;
Weeks;
Δεν αναλύεις monthly chart για trade 10 λεπτών με τον ίδιο τρόπο.
ΒΗΜΑ 3 — Higher Timeframe
Πριν κοιτάξεις το μικρό timeframe, κοίτα το μεγαλύτερο.
Παράδειγμα:
Weekly.
Daily.
4H.
Αυτό λέγεται συχνά:
Top-Down Analysis.
ΒΗΜΑ 4 — Trend
Uptrend;
Downtrend;
Range;
Higher Highs;
Higher Lows;
Lower Highs;
Lower Lows;
ΒΗΜΑ 5 — Key Levels
Πού υπάρχουν:
Support;
Resistance;
Previous Highs;
Previous Lows;
Gaps;
Consolidation Areas;
ΒΗΜΑ 6 — Volume
Υπάρχει participation;
Το breakout συνοδεύεται από αυξημένο volume;
Υπάρχει ασυνήθιστη δραστηριότητα;
ΒΗΜΑ 7 — Moving Averages
Πού βρίσκεται η τιμή σε σχέση με σημαντικούς moving averages;
Ποια είναι η κλίση τους;
Υπάρχει trend ή chop;
ΒΗΜΑ 8 — Momentum
RSI.
MACD.
Ή άλλος indicator που καταλαβαίνεις πραγματικά.
Όχι 25 indicators επειδή φαίνονται ωραίοι στην οθόνη.
ΒΗΜΑ 9 — Setup
Τι ακριβώς περιμένω;
Breakout;
Pullback;
Trend continuation;
Mean reversion;
Range trade;
Reversal;
ΒΗΜΑ 10 — Trigger
Τι πρέπει να συμβεί για να μπω;
Παράδειγμα:
Close πάνω από resistance.
Breakout + volume.
Retest και hold.
Δεν μπαίνουμε επειδή:
«Μου φαίνεται ότι θα ανέβει.»
ΒΗΜΑ 11 — Invalidation
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Ρώτα:
«Σε ποιο σημείο το setup μου έχει αποδειχθεί λάθος;»
Εκεί μπορεί να βρίσκεται το λογικό επίπεδο εξόδου σύμφωνα με τη στρατηγική.
ΒΗΜΑ 12 — Stop
Πού είναι;
Γιατί είναι εκεί;
Δεν βάζεις stop τυχαία επειδή:
«5% ακούγεται ωραίο.»
Πρέπει να σχετίζεται με:
market structure,
volatility,
setup,
και risk plan.
ΒΗΜΑ 13 — Target
Πού μπορεί να υπάρχει λογικός στόχος;
Previous high;
Resistance;
Measured move;
Risk multiple;
ανάλογα με το σύστημα.
ΒΗΜΑ 14 — Risk/Reward
Αξίζει το πιθανό reward σε σχέση με το risk;
ΒΗΜΑ 15 — Position Size
Πόσο κεφάλαιο κινδυνεύει αν το stop ενεργοποιηθεί;
ΒΗΜΑ 16 — Execution
Market Order;
Limit Order;
Stop Order;
Πρέπει να ξέρεις πώς λειτουργεί ο τύπος εντολής που χρησιμοποιείς.
ΒΗΜΑ 17 — Journal
Μετά το trade γράφεις:
Entry.
Exit.
Setup.
Stop.
Target.
Result.
Screenshot.
Τι έκανες σωστά;
Τι έκανες λάθος;
ΒΗΜΑ 18 — Review
Μετά από:
50,
100,
200 trades,
δεν κοιτάς μόνο:
«Έβγαλα χρήματα;»
Κοιτάς:
Win Rate.
Average Win.
Average Loss.
Expectancy.
Maximum Drawdown.
Fees.
Slippage.
Performance ανά setup.
TECHNICAL ANALYSIS MASTER CHECKLIST
Πριν πάρω ένα trade, γνωρίζω:
MARKET
Τι asset αναλύω;
TIMEFRAME
Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
TREND
Uptrend;
Downtrend;
Range;
STRUCTURE
Higher highs/lows;
Lower highs/lows;
LEVELS
Support;
Resistance;
VOLUME
Υπάρχει επιβεβαίωση συμμετοχής;
MOMENTUM
Τι δείχνει;
SETUP
Ποια ακριβώς είναι η στρατηγική;
ENTRY
Πού μπαίνω;
INVALIDATION
Πού αποδεικνύεται λάθος η ιδέα;
STOP
Πού βγαίνω αν έχω άδικο;
TARGET
Πού παίρνω profit σύμφωνα με το plan;
RISK
Πόσα χρήματα μπορώ να χάσω;
POSITION SIZE
Πόσο μεγάλη είναι η θέση;
RISK/REWARD
Αξίζει;
JOURNAL
Θα καταγράψω το αποτέλεσμα;
TECHNICAL ANALYSIS RED FLAGS
Πρόσεχε ιδιαίτερα όταν σκέφτεσαι:
«RSI κάτω από 30, άρα σίγουρα ανεβαίνει.»
«RSI πάνω από 70, άρα σίγουρα πέφτει.»
«Έκανε Golden Cross, άρα δεν μπορώ να χάσω.»
«Το pattern είναι τέλειο.»
«Δεν χρειάζομαι stop.»
«Θα βάλω μεγαλύτερη θέση για να βγάλω πίσω αυτά που έχασα.»
«Έχασα πέντε trades, το επόμενο πρέπει να κερδίσει.»
«Αν βάλω περισσότερους indicators, θα είμαι πιο ακριβής.»
«Θα μετακινήσω το stop λίγο πιο κάτω για να μην κλείσει η θέση.»
«Δεν πουλάω με ζημιά. Θα περιμένω μέχρι να επιστρέψει.»
Αυτές οι σκέψεις μπορούν να μετατρέψουν ένα μικρό λάθος σε μεγάλο.
TRADING PSYCHOLOGY
Technical Analysis χωρίς ψυχολογία και πειθαρχία είναι ελλιπές.
Υπάρχουν αρκετές συχνές παγίδες.
FOMO
Η μετοχή κάνει breakout.
+5%.
+8%.
+12%.
Δεν μπήκες.
Ξαφνικά αγοράζεις επειδή φοβάσαι ότι θα χάσεις την κίνηση.
Όχι επειδή το setup σου λέει να αγοράσεις.
Revenge Trading
Έχασες:
500€.
Θυμώνεις.
Αμέσως παίρνεις μεγαλύτερο trade για να:
«Τα πάρω πίσω.»
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερες ζημιές.
Overtrading
Δεν υπάρχει setup.
Αλλά βαριέσαι.
Άρα βρίσκεις λόγο να κάνεις trade.
Το να μην κάνεις trade είναι επίσης απόφαση.
Moving the Stop
Entry:
100€.
Stop:
95€.
Η τιμή πάει:
95€.
Λες:
«Θα το βάλω 90€.»
Μετά:
90€.
«85€.»
Τελικά ένα προγραμματισμένο μικρό risk μπορεί να γίνει μεγάλη ζημιά.
Averaging Down χωρις Plan
Αγόρασες:
100€.
Πέφτει:
90€.
Αγοράζεις.
80€.
Αγοράζεις.
70€.
Αγοράζεις.
Αν δεν υπάρχει συγκεκριμένο risk framework, δεν είναι απαραίτητα strategy.
Μπορεί απλώς να αυξάνεις την έκθεση σε μια θέση που κινείται εναντίον σου.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: ANALYSIS vs SYSTEM
Technical Analysis δεν είναι:
«Βλέπω chart και έχω άποψη.»
Ένα πραγματικό trading system χρειάζεται:
Setup
Entry
Stop
Position Size
Exit
Risk Rules
Data
Journal
Review
Backtesting
Πριν εμπιστευτείς μια στρατηγική επειδή:
«φαίνεται ότι δουλεύει»,
μπορείς να εξετάσεις πώς θα είχε συμπεριφερθεί ιστορικά με σαφείς κανόνες.
Αυτό λέγεται:
Backtesting.
Αλλά υπάρχει παγίδα.
Overfitting
Αν δοκιμάσεις:
100 indicators,
500 combinations,
20 διαφορετικές παραμέτρους,
κάποια στρατηγική πιθανότατα θα φαίνεται καταπληκτική στα παλιά δεδομένα απλώς από τύχη.
Αυτό ονομάζεται:
Overfitting.
Το γεγονός ότι ένα σύστημα λειτουργούσε τέλεια στο παρελθόν δεν σημαίνει ότι θα λειτουργήσει στο μέλλον.
Paper Trading
Πριν χρησιμοποιήσει κάποιος πραγματικό κεφάλαιο, μπορεί να χρησιμοποιήσει simulation/paper trading για να καταλάβει:
execution,
platform,
orders,
strategy.
Αλλά και αυτό έχει περιορισμούς.
Με fake money δεν νιώθεις:
φόβο,
απληστία,
πίεση,
όπως με πραγματικά χρήματα.
TECHNICAL ANALYSIS vs FUNDAMENTAL ANALYSIS
Δεν είναι υποχρεωτικά εχθροί.
Fundamental Analysis ρωτάει περισσότερο:
«Τι αξίζει η επιχείρηση;»
Technical Analysis:
«Τι κάνει η τιμή και πώς συμπεριφέρεται η αγορά;»
Κάποιος μπορεί να χρησιμοποιεί μόνο το ένα.
Άλλος μπορεί να χρησιμοποιεί συνδυασμό.
Παράδειγμα:
Fundamentals για να επιλέξει εταιρείες.
Technicals για να οργανώσει entry, risk ή exit.
Δεν υπάρχει υποχρεωτικά μία μέθοδος κατάλληλη για όλους.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΥ TECHNICAL ANALYSIS
Ο αρχάριος ψάχνει:
τον indicator που δεν κάνει λάθος.
RSI;
MACD;
Moving Average;
Fibonacci;
Bollinger Bands;
κάποιο secret indicator;
Ο πιο ώριμος trader καταλαβαίνει κάτι διαφορετικό:
Δεν υπάρχει indicator που να εξαφανίζει την αβεβαιότητα.
Ένα trading system δεν χρειάζεται να έχει δίκιο κάθε φορά.
Χρειάζεται να έχει:
σαφείς κανόνες,
ελεγχόμενο risk,
λογική expectancy,
πειθαρχία,
και αρκετά δεδομένα για να αξιολογηθεί.
ΜΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΣ ΝΑ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ — ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΣΕΝΑΡΙΑ
Αντί:
«Η μετοχή θα πάει 120€.»
σκέψου:
«Αν διασπάσει αυτή την περιοχή με τα κριτήρια του setup μου, έχω Scenario A.»
«Αν αποτύχει και πέσει κάτω από το invalidation level, η ιδέα μου δεν ισχύει πλέον.»
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το:
«Ξέρω τι θα κάνει η αγορά.»
Δεν ξέρεις.
Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα.
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΘΕ TRADE
Γράψε:
Γιατί μπαίνω;
Πού μπαίνω;
Πού έχω άδικο;
Πόσα μπορώ να χάσω;
Πού βγαίνω αν έχω δίκιο;
Ποιο είναι το risk/reward;
Πόσο μεγάλη θέση παίρνω;
Αν δεν μπορείς να απαντήσεις:
δεν έχεις ολοκληρωμένο trade plan.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ TECHNICAL FRAMEWORK
1. MARKET
Τι διαπραγματεύομαι;
2. TIMEFRAME
Ποιος είναι ο ορίζοντας;
3. TREND
Ποια είναι η κατεύθυνση;
4. STRUCTURE
Τι κάνει η τιμή;
5. LEVELS
Πού είναι support/resistance;
6. VOLUME
Πόση συμμετοχή υπάρχει;
7. MOMENTUM
Τι δείχνουν οι indicators που έχω επιλέξει;
8. SETUP
Υπάρχει πραγματικό setup;
9. ENTRY
Ποιο είναι το trigger;
10. INVALIDATION
Πού αποδεικνύεται λάθος η ιδέα;
11. STOP
Πώς περιορίζεται το risk;
12. TARGET
Ποιο είναι το πιθανό reward;
13. POSITION SIZE
Πόσα χρήματα κινδυνεύουν;
14. EXECUTION
Πώς θα εκτελέσω;
15. JOURNAL
Τι έμαθα;
-
Απo το «δεν καταλαβαiνω τι εiναι Call και Put» στο «μπορv να διαβaσω eνα option και να καταλaβω το ρiσκο του»
Τα Options είναι ένα από τα πιο ισχυρά αλλά και πιο παρεξηγημένα εργαλεία των χρηματοπιστωτικών αγορών.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:
κερδοσκοπία,
hedging,
διαχείριση κινδύνου,
δημιουργία συγκεκριμένων payoff structures,
και άλλες στρατηγικές.
Αλλά μπορούν επίσης να προκαλέσουν πολύ μεγάλες ζημιές όταν κάποιος τα χρησιμοποιεί χωρίς να καταλαβαίνει:
leverage,
expiration,
time decay,
implied volatility,
assignment,
και το πραγματικό maximum loss μιας θέσης.
Γι’ αυτό ξεκινάμε από έναν κανόνα:
Δεν χρησιμοποιούμε ένα option επειδή απλώς πιστεύουμε ότι μια μετοχή θα ανέβει ή θα πέσει.
Πρώτα πρέπει να ξέρουμε:
τι ακριβώς αγοράζουμε ή πουλάμε.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι εiναι τα Options;Option σημαίνει:
δικαίωμα προαίρεσης.
Είναι ένα derivative.
Δηλαδή η αξία του συνδέεται με κάποιο:
Underlying Asset.
Για παράδειγμα:
μια μετοχή.
Οι δyο βασικeς κατηγορiες
Υπάρχουν:
CALL OPTIONS
και
PUT OPTIONS.
CALL OPTION
Ένα Call δίνει στον αγοραστή το δικαίωμα, αλλά όχι την υποχρέωση, να αγοράσει το underlying σε συγκεκριμένη τιμή σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου.
Η συγκεκριμένη τιμή ονομάζεται:
Strike Price.
PUT OPTION
Ένα Put δίνει στον αγοραστή το δικαίωμα, αλλά όχι την υποχρέωση, να πουλήσει το underlying στο strike σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου.
Παρaδειγμα Call
Μια μετοχή κάνει:
100€.
Αγοράζεις Call με:
Strike = 110€.
Expiration = σε 3 μήνες.
Αυτό σου δίνει το δικαίωμα που προβλέπει το συγκεκριμένο contract να αγοράσεις στο strike.
Για αυτό το δικαίωμα πληρώνεις:
Premium.
Παρaδειγμα Put
Μετοχή:
100€.
Αγοράζεις Put:
Strike = 90€.
Expiration = 3 μήνες.
Αποκτάς το δικαίωμα να πουλήσεις στο strike σύμφωνα με τους όρους του contract.
Buyer vs Seller
Εδώ υπάρχει τεράστια διαφορά.
Option Buyer
Πληρώνει premium.
Αποκτά δικαίωμα.
Option Seller / Writer
Εισπράττει premium.
Αναλαμβάνει υποχρέωση εφόσον προκύψουν οι προβλεπόμενες συνθήκες.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Αγορά option και πώληση option δεν έχουν το ίδιο risk profile.
Contract Multiplier
Σε αρκετά standard equity options των ΗΠΑ, ένα contract συνήθως αντιστοιχεί σε:
100 shares.
Αλλά δεν πρέπει να υποθέτεις ότι αυτό ισχύει για κάθε προϊόν ή contract.
Πάντα ελέγχεις τα specifications.
Παρaδειγμα
Option premium:
2€ ανά share.
Multiplier:
Συνολικό premium:
2 × 100 =
200€.
Να θυμάσαι:
Call = δικαίωμα αγοράς. Put = δικαίωμα πώλησης. Ο buyer αποκτά δικαίωμα. Ο seller αναλαμβάνει υποχρέωση.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Strike, Expiration & Premium — Τα 3 πρaγματα που πρeπει να ξeρειςΚάθε option έχει βασικά χαρακτηριστικά.
Τα σημαντικότερα για τον αρχάριο είναι:
Strike Price
Expiration Date
Premium
Strike Price
Είναι η προκαθορισμένη τιμή άσκησης.
Παράδειγμα:
Underlying:
100€.
Call Strike:
110€.
Expiration
Τα options δεν υπάρχουν για πάντα.
Έχουν ημερομηνία λήξης.
Μπορεί να λήγουν:
σε ημέρες,
εβδομάδες,
μήνες,
ή περισσότερο,
ανάλογα με το προϊόν.
Premium
Premium είναι η τιμή του option.
Αν ένα option κάνει:
3€,
και ο multiplier είναι:
100,
το contract κοστίζει:
300€.
Γιατi δyο Calls στην iδια μετοχh eχουν διαφορετικh τιμh;
Επειδή μπορεί να έχουν διαφορετικό:
Strike.
Expiration.
Implied Volatility.
Και διαφορετική σχέση με την τρέχουσα τιμή του underlying.
Παρaδειγμα
Μετοχή:
100€.
Call A:
Strike 105€
Expiration 30 ημέρες.
Call B:
Strike 120€
Expiration 30 ημέρες.
Call C:
Strike 105€
Expiration 1 χρόνος.
Δεν είναι το ίδιο προϊόν.
Το καθένα έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικό premium.
Expiration Risk
Όταν αγοράζεις μια μετοχή, δεν υπάρχει από τη φύση της συγκεκριμένη ημερομηνία κατά την οποία η κοινή μετοχή πρέπει να μηδενιστεί.
Ένα option όμως έχει expiration.
Αν η αγορά δεν κινηθεί αρκετά και αρκετά γρήγορα:
μπορεί να χάσεις ολόκληρο το premium που πλήρωσες.
Να θυμάσαι:
Στα options δεν αρκεί να έχεις σωστή άποψη για την κατεύθυνση. Ο χρόνος έχει τεράστια σημασία.
ΜΑΘΗΜΑ 3
ITM, ATM & OTM — Ποy βρiσκεται το Strike;Θα συναντήσεις συνέχεια τρεις όρους:
ITM
ATM
OTM
CALL OPTIONS
Ας πούμε:
Stock Price = 100€.
Call Strike 80€
Είναι:
In The Money — ITM.
Γιατί το strike είναι κάτω από την τρέχουσα τιμή.
Call Strike 100€
Περίπου:
At The Money — ATM.
Call Strike 120€
Είναι:
Out Of The Money — OTM.
PUT OPTIONS
Στα puts η λογική αντιστρέφεται.
Stock:
100€.
Put Strike:
120€ → ITM.
100€ → περίπου ATM.
80€ → OTM.
Γιατi eχει σημασiα;
Επειδή η θέση του strike επηρεάζει:
premium,
intrinsic value,
delta,
πιθανότητα λήξης ITM,
και συνολικό risk/reward.
OTM ≠ φθηνh ευκαιρiα
Οι αρχάριοι βλέπουν:
Call Strike 150€ → premium 0,20€.
Και λένε:
«Είναι πάμφθηνο!»
Αλλά μπορεί να είναι φθηνό επειδή χρειάζεται τεράστια κίνηση της μετοχής σε πολύ λίγο χρόνο.
Χαμηλό premium δεν σημαίνει:
χαμηλό ρίσκο.
Μπορεί να σημαίνει:
πολύ υψηλή πιθανότητα να χάσεις το premium.
Να θυμάσαι:
Ένα option δεν είναι φθηνό μόνο επειδή το premium έχει μικρό αριθμό.
ΜΑΘΗΜΑ 4
Intrinsic Value & Extrinsic ValueΤο premium ενός option μπορεί να αναλυθεί απλοποιημένα σε:
Intrinsic Value
Extrinsic Value.
Intrinsic Value
Για Call:
Max(Stock Price − Strike, 0)
Παράδειγμα:
Stock:
120€.
Call Strike:
100€.
Intrinsic Value:
20€.
Put Intrinsic Value
Για Put:
Max(Strike − Stock Price, 0)
Stock:
80€.
Put Strike:
100€.
Intrinsic Value:
20€.
Extrinsic Value
Ας πούμε:
Call premium:
25€.
Intrinsic Value:
20€.
Τότε:
Extrinsic Value:
5€.
Αυτό το επιπλέον ποσό σχετίζεται με παράγοντες όπως:
χρόνος,
volatility,
interest rates,
dividends όπου σχετίζονται,
και πιθανότητα μελλοντικής κίνησης.
OTM Option
Αν ένα option είναι OTM:
Intrinsic Value = 0.
Ολόκληρο το premium αποτελεί extrinsic value.
Τι συμβαiνει oσο πλησιaζει η λhξη;
Όλα τα άλλα ίσα, η χρονική αξία τείνει να μειώνεται όσο πλησιάζουμε στο expiration.
Αυτό μας οδηγεί στο:
Theta.
Να θυμάσαι:
Το option premium δεν είναι τυχαίος αριθμός. Περιέχει την αξία που έχει ήδη το option και την αξία της πιθανότητας για ό,τι μπορεί να συμβεί μέχρι τη λήξη.
ΜΑΘΗΜΑ 5
The Greeks — Delta, Gamma, Theta & VegaΕδώ τα options αρχίζουν να φαίνονται δύσκολα.
Αλλά θα τα κάνουμε απλά.
Οι Greeks είναι μετρήσεις ευαισθησίας.
Οι βασικότεροι:
Delta
Gamma
Theta
Vega
και επίσης:
Rho.
DELTA
Delta μετρά κατά προσέγγιση πόσο μπορεί να μεταβληθεί η τιμή του option για μικρή μεταβολή στην τιμή του underlying, κρατώντας άλλους παράγοντες σταθερούς.
Παράδειγμα:
Call Delta:
0,50.
Αν η μετοχή αυξηθεί κατά:
1€,
το option μπορεί, κατά προσέγγιση και ceteris paribus, να αυξηθεί:
0,50€.
Δεν είναι εγγύηση.
Call Delta
Συνήθως:
0 έως 1.
Put Delta
Συνήθως:
-1 έως 0.
GAMMA
Gamma μετρά πόσο αλλάζει το Delta όταν αλλάζει η τιμή του underlying.
Παράδειγμα:
Delta:
0,50.
Gamma:
0,05.
Αν το underlying αυξηθεί κατά περίπου 1€, το Delta μπορεί να κινηθεί περίπου:
0,50 → 0,55,
όλα τα άλλα ίσα.
THETA
Theta σχετίζεται με:
Time Decay.
Αν είσαι option buyer, ο χρόνος μπορεί να δουλεύει εναντίον σου.
Παράδειγμα:
Theta:
-0,10.
Με απλοποιημένη ερμηνεία, το option μπορεί να χάνει περίπου 0,10 μονάδες αξίας ανά ημέρα από την πάροδο του χρόνου, κρατώντας άλλους παράγοντες σταθερούς.
Το πραγματικό decay δεν είναι απαραίτητα γραμμικό.
VEGA
Vega μετρά την ευαισθησία του option σε μεταβολές της:
Implied Volatility.
Αν IV αυξηθεί:
τα option premiums συχνά αυξάνονται, όλα τα άλλα ίσα.
Αν IV πέσει:
μπορούν να μειωθούν.
RHO
Rho μετρά ευαισθησία στις μεταβολές των interest rates.
Για πολλές βραχυπρόθεσμες στρατηγικές μπορεί να έχει μικρότερη πρακτική σημασία από Delta, Gamma, Theta και Vega, αλλά παραμένει μέρος του pricing.
Ο πιο απλoς τρoπος να τα θυμaσαι
Delta = Direction
Gamma = Αλλαγή του Delta
Theta = Time
Vega = Volatility
Να θυμάσαι:
Με ένα option δεν στοιχηματίζεις μόνο στην κατεύθυνση. Έχεις έκθεση και στον χρόνο και στη volatility.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Implied Volatility — Γιατi μπορεi να eχεις δiκιο και να χaσεις;Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα.
Implied Volatility — IV
είναι η μεταβλητότητα που υπονοείται από τις τιμές των options μέσω ενός pricing model.
Δεν είναι απλώς:
«πόσο volatile ήταν η μετοχή.»
Αυτό είναι διαφορετικό concept:
Historical / Realized Volatility.
Παραδειγμα Earnings
Μια εταιρεία ανακοινώνει earnings αύριο.
Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα.
Τα options μπορεί να γίνουν ακριβά.
Γιατί;
Η αγορά περιμένει μεγάλη πιθανή κίνηση.
IV ανεβαίνει.
Μετα τα Earnings
Η ανακοίνωση γίνεται.
Η αβεβαιότητα μειώνεται.
IV μπορεί να πέσει απότομα.
Αυτό συχνά ονομάζεται:
IV Crush.
Πως μπορεις να εχεις δικιο και να χασεις;
Stock:
100€.
Αγοράζεις Call πριν τα earnings.
Πιστεύεις ότι θα ανέβει.
Η μετοχή ανεβαίνει:
100€ → 103€.
Είχες δίκιο στην κατεύθυνση.
Αλλά αν:
η αγορά περίμενε πολύ μεγαλύτερη κίνηση,
IV πέσει πολύ,
και theta έχει επίσης επίδραση,
το option μπορεί να μην αυξηθεί όσο περίμενες ή ακόμη και να χάσει αξία, ανάλογα με τους όρους.
Αυτό σοκάρει πολλούς αρχάριους.
IV Rank / IV Percentile
Υπάρχουν εργαλεία που συγκρίνουν την τρέχουσα implied volatility με ιστορικές παρατηρήσεις.
Χρησιμοποιούνται για να δώσουν context.
Αλλά:
δεν είναι εγγύηση ότι η IV θα πέσει ή θα ανέβει.
Να θυμάσαι:
Στα options μπορεί να έχεις σωστή κατεύθυνση και παρ’ όλα αυτά κακό αποτέλεσμα επειδή πλήρωσες πολύ για volatility ή επειδή η κίνηση δεν έγινε αρκετά γρήγορα.
ΜΑΘΗΜΑ 7
Exercise, Assignment & Expiration — Τι πραγματικα συμβαινει;Αυτό το μάθημα είναι απολύτως απαραίτητο.
Exercise
Ο holder χρησιμοποιεί το δικαίωμα που του δίνει το option.
Για παράδειγμα, σε ένα call μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα αγοράς σύμφωνα με τους όρους του contract.
Assignment
Αν είσαι option seller, μπορεί να σου ανατεθεί η υποχρέωση που προκύπτει από το contract.
Αυτό ονομάζεται:
Assignment.
American vs European Style
American-style options μπορούν γενικά να ασκηθούν πριν από τη λήξη σύμφωνα με τους κανόνες του προϊόντος.
European-style options συνήθως ασκούνται μόνο στη λήξη.
Το όνομα δεν σημαίνει απαραίτητα:
«Αμερικανική μετοχή»
ή
«Ευρωπαϊκή μετοχή».
Είναι χαρακτηριστικό του contract.
Physical vs Cash Settlement
Ορισμένα options διακανονίζονται με:
παράδοση του underlying.
Άλλα:
σε cash.
Πρέπει να ξέρεις τι προϊόν διαπραγματεύεσαι.
Expiration
Όταν πλησιάζει η λήξη, πρέπει να γνωρίζεις τους κανόνες:
του contract,
του exchange,
και του broker σου.
Δεν πρέπει να υποθέτεις:
«Θα λήξει απλώς και δεν χρειάζεται να κάνω τίποτα.»
Μπορεί να υπάρχουν:
automatic exercise rules,
assignment,
share delivery,
cash settlement,
fees,
και άλλες συνέπειες.
Early Assignment
Αν έχεις πουλήσει American-style option, μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες να υπάρξει assignment πριν τη λήξη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία κοντά σε:
ex-dividend dates,
και σε options με συγκεκριμένη σχέση intrinsic/extrinsic value.
Να θυμάσαι:
Πριν πουλήσεις οποιοδήποτε option, πρέπει να ξέρεις τι ακριβώς θα συμβεί αν γίνεις assigned.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Οι βασικες Options StrategiesΤώρα που ξέρουμε τα βασικά, μπορούμε να δούμε μερικές γνωστές δομές.
Ο στόχος εδώ δεν είναι:
«κάνε αυτή τη στρατηγική».
Ο στόχος είναι:
να καταλάβεις πώς αλλάζει το payoff και το risk.
1. LONG CALL
Αγορά Call.
Συνήθως χρησιμοποιείται όταν κάποιος θέλει bullish exposure.
Maximum Loss
Για έναν απλό long call:
το premium που πληρώθηκε, συν τυχόν κόστη.
Potential Profit
Θεωρητικά πολύ μεγάλο καθώς αυξάνεται το underlying.
2. LONG PUT
Αγορά Put.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για bearish exposure ή hedging.
Maximum Loss
Συνήθως το premium που πληρώθηκε, συν κόστη.
Potential Profit
Περιορίζεται από το γεγονός ότι η τιμή του underlying δεν μπορεί να πέσει κάτω από μηδέν.
3. COVERED CALL
Έχεις τις απαιτούμενες shares.
Πουλάς Call πάνω σε αυτές.
Εισπράττεις premium.
Αλλά περιορίζεις το upside πάνω από συγκεκριμένο επίπεδο και εξακολουθείς να έχεις σημαντικό downside risk από τις μετοχές.
Covered δεν σημαίνει risk-free.
4. CASH-SECURED PUT
Πουλάς Put ενώ έχεις διαθέσιμο το cash που θα απαιτούνταν για την αγορά των shares αν γίνεις assigned, σύμφωνα με το contract.
Εισπράττεις premium.
Αλλά αν το underlying καταρρεύσει, μπορεί να αναγκαστείς να αγοράσεις πολύ πάνω από την τότε market price.
5. PROTECTIVE PUT
Κατέχεις shares.
Αγοράζεις Put ως προστασία απέναντι σε πτώση.
Μοιάζει οικονομικά με αγορά ασφάλισης:
πληρώνεις premium για downside protection σύμφωνα με το strike και το expiration.
6. VERTICAL SPREAD
Αγοράζεις ένα option και πουλάς άλλο του ίδιου τύπου και expiration αλλά διαφορετικού strike.
Παράδειγμα:
Bull Call Spread.
Long Call Strike 100.
Short Call Strike 110.
Αυτό μπορεί να μειώσει το upfront cost σε σχέση με ένα απλό long call, αλλά περιορίζει και το maximum upside.
Defined Risk
Ορισμένα spreads μπορούν να σχεδιαστούν με:
γνωστό maximum loss.
Αυτό είναι σημαντικό.
Αλλά:
Defined Risk ≠ Low Risk.
Μπορείς ακόμα να χάσεις το 100% του κεφαλαίου που έχεις δεσμεύσει στη συγκεκριμένη θέση.
Να θυμάσαι:
Δεν υπάρχει “καλύτερη options strategy” γενικά. Κάθε στρατηγική δημιουργεί διαφορετικό συνδυασμό direction, volatility, time και risk.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Naked Options, Leverage & οι κινδυνοι που πρεπει να γνωριζειςΕδώ πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Naked Call
Πουλάς call χωρίς να κατέχεις το underlying ή άλλη κατάλληλη κάλυψη.
Αν η μετοχή:
100€
→ 150€
→ 300€
→ 500€,
η ζημιά μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται.
Για ένα naked short call, η θεωρητική μέγιστη ζημιά μπορεί να είναι:
απεριόριστη.
Short Put
Ένα short put έχει επίσης σημαντικό downside.
Αν το underlying καταρρεύσει προς το μηδέν, η ζημιά μπορεί να είναι πολύ μεγάλη.
Leverage
Τα options επιτρέπουν μεγάλη έκθεση με σχετικά μικρό αρχικό κεφάλαιο.
Αυτό φαίνεται ελκυστικό.
Αλλά leverage σημαίνει:
μεγαλύτερη ευαισθησία και πιθανότητα γρήγορης απώλειας.
0DTE Options
0DTE:
Zero Days To Expiration.
Options που λήγουν την ίδια ημέρα.
Μπορούν να έχουν:
πολύ γρήγορο time decay,
πολύ υψηλή gamma sensitivity,
ακραίες ποσοστιαίες μεταβολές.
Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν:
«φθηνά lottery tickets».
Margin
Όταν πουλάς options, ο broker μπορεί να απαιτεί margin.
Οι απαιτήσεις μπορούν να αλλάξουν.
Μια θέση μπορεί να δημιουργήσει:
margin call,
forced liquidation,
ή ανάγκη για πρόσθετο κεφάλαιο.
Liquidity Risk
Πρέπει επίσης να εξετάζεις:
Bid.
Ask.
Spread.
Open Interest.
Volume.
Ένα option μπορεί να φαίνεται ότι αξίζει:
5€.
Αλλά:
Bid = 4€.
Ask = 6€.
Αυτό είναι τεράστιο spread.
Μπορεί να κοστίσει σημαντικά στην εκτέλεση.
Pin Risk
Κοντά στο expiration, όταν το underlying βρίσκεται κοντά στο strike, μπορεί να υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με exercise/assignment.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ανεπιθύμητη έκθεση μετά τη λήξη.
Να θυμάσαι:
Στα options δεν αρκεί να γνωρίζεις το maximum profit. Πρώτα πρέπει να γνωρίζεις το maximum loss και τι μπορεί να συμβεί σε ακραίο scenario.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως αναλυω ενα Option Trade απο την αρχη μεχρι το τελος;Τώρα ενώνουμε τα πάντα.
Πριν ανοίξεις οποιαδήποτε option position, πρέπει να μπορείς να απαντήσεις σε συγκεκριμένες ερωτήσεις.
ΒΗΜΑ 1 — UNDERLYING
Τι είναι;
Stock;
ETF;
Index;
Άλλο προϊόν;
ΒΗΜΑ 2 — THESIS
Τι πιστεύω ότι μπορεί να συμβεί;
Bullish;
Bearish;
Neutral;
High Volatility;
Low Volatility;
Hedging;
ΒΗΜΑ 3 — TIME HORIZON
Πότε περιμένω να συμβεί;
Αύριο;
1 μήνα;
6 μήνες;
Η κατεύθυνση χωρίς timing δεν αρκεί.
ΒΗΜΑ 4 — STRATEGY
Long Call;
Long Put;
Covered Call;
Protective Put;
Spread;
Άλλη δομή;
Γιατί αυτή η στρατηγική ταιριάζει στο thesis;
ΒΗΜΑ 5 — STRIKE
Γιατί επέλεξα αυτό το strike;
ITM;
ATM;
OTM;
ΒΗΜΑ 6 — EXPIRATION
Γιατί αυτή η ημερομηνία;
Υπάρχει αρκετός χρόνος για να πραγματοποιηθεί το thesis;
ΒΗΜΑ 7 — PREMIUM
Πόσο πληρώνω ή εισπράττω;
Σε πραγματικά χρήματα, όχι μόνο ανά share.
ΒΗΜΑ 8 — MULTIPLIER
Πόσες μονάδες αντιπροσωπεύει κάθε contract;
ΒΗΜΑ 9 — LIQUIDITY
Bid/Ask spread;
Volume;
Open Interest;
ΒΗΜΑ 10 — IMPLIED VOLATILITY
Είναι υψηλή;
Χαμηλή;
Υπάρχει event;
Earnings;
Announcement;
Economic release;
ΒΗΜΑ 11 — GREEKS
Delta;
Gamma;
Theta;
Vega.
Ποιους κινδύνους αναλαμβάνω;
ΒΗΜΑ 12 — BREAK-EVEN
Πού βρίσκεται το break-even στη λήξη;
Για απλό Long Call:
Strike + Premium Paid
πριν από fees.
Παράδειγμα:
Strike:
100€.
Premium:
5€.
Expiration break-even:
105€.
Long Put Break-Even
Απλοποιημένα:
Strike − Premium
Παράδειγμα:
Strike:
100€.
Premium:
5€.
Break-even:
95€ στη λήξη.
Σημαντικο
Το expiration break-even δεν σημαίνει ότι το option δεν μπορεί να πουληθεί με κέρδος πριν τη λήξη.
Πριν το expiration υπάρχει ακόμα:
extrinsic value.
ΒΗΜΑ 13 — MAX PROFIT
Πόσο μπορώ θεωρητικά να κερδίσω;
Είναι:
limited;
unlimited;
ή εξαρτάται από τη δομή;
ΒΗΜΑ 14 — MAX LOSS
Το σημαντικότερο.
Πόσο μπορώ να χάσω στο χειρότερο scenario;
Αν δεν μπορείς να απαντήσεις:
δεν καταλαβαίνεις ακόμα τη θέση αρκετά για να την ανοίξεις.
ΒΗΜΑ 15 — ASSIGNMENT
Μπορώ να γίνω assigned;
Τι θα συμβεί;
Έχω το απαραίτητο:
cash;
shares;
margin;
ΒΗΜΑ 16 — EXIT PLAN
Πότε κλείνω αν:
έχω δίκιο;
έχω άδικο;
δεν συμβαίνει τίποτα;
IV αλλάξει;
πλησιάζει expiration;
ΒΗΜΑ 17 — POSITION SIZE
Αν χάσω το maximum loss:
τι ποσοστό του portfolio χάνω;
Μπορώ πραγματικά να το αντέξω;
OPTIONS MASTER CHECKLIST
Πριν ανοίξω option position γνωρίζω:
UNDERLYING
Τι ακριβώς διαπραγματεύομαι;
CONTRACT
Ποιο είναι το multiplier;
TYPE
Call ή Put;
SIDE
Buyer ή Seller;
STRIKE
Ποιο strike;
EXPIRATION
Πότε λήγει;
PREMIUM
Πόσο πραγματικά κοστίζει;
ITM / ATM / OTM
Πού βρίσκεται;
INTRINSIC VALUE
Πόση έχει;
EXTRINSIC VALUE
Πόση πληρώνω;
DELTA
Πόσο directional exposure έχω;
GAMMA
Πόσο μπορεί να αλλάξει το Delta;
THETA
Πόσο με επηρεάζει ο χρόνος;
VEGA
Πόσο με επηρεάζει η IV;
LIQUIDITY
Bid/Ask;
Volume;
Open Interest;
BREAK-EVEN
Πού βρίσκεται στη λήξη;
MAX PROFIT
Πόσο;
MAX LOSS
Πόσο;
ASSIGNMENT
Τι συμβαίνει αν γίνω assigned;
EXIT
Ποιο είναι το σχέδιό μου;
OPTIONS RED FLAGS
Πρόσεχε ιδιαίτερα όταν σκέφτεσαι:
«Το option κοστίζει μόνο 0,10€, άρα δεν έχει πολύ ρίσκο.»
«Η μετοχή πρέπει απλώς να ανέβει.»
«Τα earnings θα είναι καλά, άρα αγοράζω calls.»
«Θα πουλήσω options για εύκολο passive income.»
«Το covered call δεν έχει κίνδυνο.»
«Δεν με νοιάζει το expiration.»
«Δεν ξέρω τι είναι assignment, αλλά θα το μάθω αν συμβεί.»
«Δεν ξέρω το maximum loss.»
«Θα βάλω όλο το portfolio επειδή το premium είναι μικρό.»
«Θα αγοράσω περισσότερα contracts για να βγάλω πίσω τη ζημιά.»
«0DTE σημαίνει γρήγορα χρήματα.»
Αν κάποιος σκέφτεται έτσι, πιθανότατα χρειάζεται περισσότερη εκπαίδευση πριν χρησιμοποιήσει options με πραγματικό κεφάλαιο.
Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΩΝ CHEAP OPTIONS
Stock:
100€.
Call:
Strike 150€.
Expiration:
σε λίγες ημέρες.
Premium:
0,10€.
Ο αρχάριος βλέπει:
0,10€!
Και σκέφτεται:
«Αν πάει 160€, θα βγάλω τεράστιο ποσοστό.»
Σωστό ότι μπορεί να υπάρξει τεράστια ποσοστιαία απόδοση σε ακραίο scenario.
Αλλά πρέπει να ρωτήσεις:
Πόσο πιθανό είναι να συμβεί η απαιτούμενη κίνηση μέσα στον διαθέσιμο χρόνο;
Αν δεν συμβεί:
το option μπορεί να λήξει worthless.
Άρα:
Χαμηλή τιμή ανά contract δεν σημαίνει χαμηλό probability of loss.
OPTIONS ΚΑΙ EARNINGS
Πριν από earnings, πολλοί σκέφτονται:
«Πιστεύω ότι τα earnings θα είναι καλά → αγοράζω Call.»
Αλλά η αγορά options μπορεί ήδη να τιμολογεί:
μεγάλη κίνηση.
Δεν αρκεί να είναι:
καλά earnings.
Μπορεί να πρέπει να είναι:
καλύτερα από ό,τι ήδη περιμένει η αγορά.
Και ακόμη κι αν η μετοχή ανέβει, το IV crush μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το option.
Γι’ αυτό στα options πρέπει να σκέφτεσαι:
Direction + Magnitude + Timing + Volatility.
OPTIONS ≠ STOCKS
Αγοράζεις stock:
η μετοχή μένει στα 100€ για 6 μήνες.
Δεν έχεις χάσει λόγω expiration από μόνο του.
Αγοράζεις Call:
η μετοχή μένει στα 100€.
Ο χρόνος περνά.
Το option μπορεί να χάνει extrinsic value.
Αυτό είναι τεράστια διαφορά.
PROFIT/LOSS ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ LONG CALL
Stock σήμερα:
100€.
Αγοράζεις:
Call Strike 105€.
Premium:
5€.
Multiplier:
Κόστος:
500€.
Στη λήξη:
Stock = 90€
Option:
worthless.
Loss:
500€.
Stock = 105€
Option:
worthless στο expiration ως προς intrinsic value.
Loss:
500€.
Stock = 110€
Intrinsic Value:
5€.
Value:
500€.
Απλοποιημένο αποτέλεσμα πριν από κόστη:
0€.
Stock = 120€
Intrinsic Value:
15€.
Value:
1.500€.
Μείον premium:
500€.
Profit:
1.000€ πριν από κόστη.
Break-even:
110€.
PROFIT/LOSS ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ LONG PUT
Stock:
100€.
Put Strike:
95€.
Premium:
5€.
Multiplier:
Cost:
500€.
Break-even στη λήξη:
90€.
Stock = 100€
Put:
worthless.
Loss:
500€.
Stock = 90€
Intrinsic Value:
5€.
Value:
500€.
Απλοποιημένο αποτέλεσμα:
0€ πριν από κόστη.
Stock = 70€
Intrinsic Value:
25€.
Value:
2.500€.
Minus premium:
500€.
Profit:
2.000€ πριν από κόστη.
PROFIT/LOSS ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ COVERED CALL
Έχεις:
100 shares στα 100€.
Πουλάς:
Call Strike 110€.
Premium:
3€.
Λαμβάνεις:
300€.
Αν η μετοχή παραμείνει κάτω από το strike μέχρι τη λήξη και το option λήξει χωρίς αξία:
κρατάς το premium και τις shares.
Αν η μετοχή ανέβει πολύ πάνω από:
110€,
ενδέχεται να χρειαστεί να παραδώσεις τις shares στο strike αν υπάρξει assignment.
Άρα το upside είναι περιορισμένο.
Αν η μετοχή πέσει:
100€ → 50€,
το premium των 3€ παρέχει μόνο περιορισμένη αντιστάθμιση.
Covered Call ≠ Free Money.
PROFIT/LOSS ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ CASH-SECURED PUT
Stock:
100€.
Πουλάς:
Put Strike 90€.
Premium:
3€.
Multiplier:
Premium received:
300€.
Αν το option λήξει worthless:
κρατάς το premium.
Αν η μετοχή πέσει:
60€,
και γίνει assignment:
μπορεί να χρειαστεί να αγοράσεις 100 shares στα:
90€.
Οικονομικό effective purchase price πριν από κόστη:
90€ – 3€ =
87€.
Αλλά η market price είναι:
60€.
Άρα υπάρχει σημαντική ζημιά.
Το premium δεν εξαφανίζει το downside risk.
OPTIONS POSITION SIZING
Εδώ γίνεται ένα συχνό λάθος.
Portfolio:
10.000€.
Option premium:
100€.
Ο αρχάριος λέει:
«Είναι μόνο 100€, θα αγοράσω 20 contracts.»
Ξαφνικά:
2.000€ του portfolio μπορούν να χαθούν πολύ γρήγορα.
Το γεγονός ότι ένα contract φαίνεται φθηνό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγοράσεις πολλά.
Πρέπει να σκέφτεσαι:
Total Capital at Risk.
Όχι:
Price per Contract.
OPTIONS & PROBABILITY
Τα options είναι βαθιά συνδεδεμένα με probabilities.
Δεν ρωτάς μόνο:
«Μπορεί η μετοχή να πάει 150€;»
Φυσικά μπορεί.
Η σωστή ερώτηση είναι:
«Με βάση την τιμή που πληρώνω, το χρονικό διάστημα και το payoff, ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στην πιθανότητα και στην πιθανή απόδοση;»
Αυτό είναι πολύ πιο ώριμος τρόπος σκέψης.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ OPTIONS
Ο αρχάριος βλέπει options και σκέφτεται:
Leverage.
«Με 500€ μπορώ να έχω έκθεση σαν να είχα πολύ περισσότερα χρήματα.»
Ο έμπειρος επενδυτής βλέπει την άλλη πλευρά:
Risk Structure.
Δεν ρωτά μόνο:
«Πόσα μπορώ να βγάλω;»
Ρωτά:
«Πόσα μπορώ να χάσω;»
«Πότε;»
«Γιατί;»
«Τι γίνεται αν η αγορά μείνει flat;»
«Τι γίνεται αν έχω σωστή κατεύθυνση αλλά λάθος timing;»
«Τι γίνεται αν πέσει η IV;»
«Τι γίνεται αν γίνω assigned;»
«Τι γίνεται σε gap;»
Αυτό είναι πραγματική κατανόηση των options.
Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΩΝ 4 ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ
Για έναν αρχάριο υπάρχει ένας απλός τρόπος να σκέφτεται κάθε option:
1. DIRECTION
Πού πιστεύω ότι μπορεί να κινηθεί το underlying;
2. MAGNITUDE
Πόσο μεγάλη κίνηση χρειάζομαι;
3. TIME
Μέχρι πότε πρέπει να συμβεί;
4. VOLATILITY
Πόσο πληρώνω για την αβεβαιότητα;
Αν αγνοήσεις έστω ένα από αυτά:
μπορεί να έχεις πολύ διαφορετικό αποτέλεσμα από αυτό που περίμενες.
ΠΡΙΝ ΑΓΟΡΑΣΕΙΣ ΕΝΑ OPTION
Μην κοιτάξεις μόνο:
Potential Profit.
Γράψε:
Underlying:
Strategy:
Strike:
Expiration:
Premium:
Multiplier:
Total Cost:
Break-even:
Delta:
Theta:
Vega:
IV:
Maximum Profit:
Maximum Loss:
Assignment Risk:
Exit Plan:
Αν δεν μπορείς να συμπληρώσεις τα παραπάνω:
δεν έχεις καταλάβει ακόμα πλήρως το trade.
ΠΡΙΝ ΠΟΥΛΗΣΕΙΣ ΕΝΑ OPTION
Πρόσθεσε:
Τι υποχρέωση αναλαμβάνω;
Τι γίνεται αν γίνω assigned αύριο;
Έχω τις shares ή το cash που χρειάζεται;
Υπάρχει naked exposure;
Ποιο είναι το margin requirement;
Μπορεί το maximum loss να είναι τεράστιο ή θεωρητικά απεριόριστο;
Αν δεν ξέρεις:
μην θεωρείς το premium “εύκολο εισόδημα”.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ OPTIONS FRAMEWORK
1. UNDERSTAND THE CONTRACT
Τι ακριβώς αγοράζω ή πουλάω;
2. UNDERSTAND THE THESIS
Τι πρέπει να συμβεί;
3. UNDERSTAND THE TIME
Πότε πρέπει να συμβεί;
4. UNDERSTAND THE VOLATILITY
Πόσο ακριβό είναι το option;
5. UNDERSTAND THE GREEKS
Σε τι έχω πραγματική έκθεση;
6. UNDERSTAND THE PAYOFF
Πού κερδίζω και πού χάνω;
7. UNDERSTAND ASSIGNMENT
Τι υποχρέωση μπορεί να προκύψει;
8. UNDERSTAND THE MAX LOSS
Ποιο είναι το χειρότερο scenario;
9. SIZE THE POSITION
Μπορώ να αντέξω αυτή τη ζημιά;
10. HAVE AN EXIT PLAN
Τι κάνω αν έχω δίκιο, αν έχω άδικο ή αν δεν συμβεί τίποτα;
OPTIONS ≠ ΕΥΚΟΛΑ ΧΡΗΜΑΤΑ
Τα options μπορούν να χρησιμοποιηθούν με εξαιρετικά έξυπνους τρόπους.
Αλλά δεν δημιουργούν χρήματα από το πουθενά.
Κάθε φορά που αλλάζεις μια θέση, αλλάζεις:
risk,
reward,
probability,
time exposure,
volatility exposure.
Το premium που εισπράττεις επειδή πουλάς ένα option δεν είναι:
«δωρεάν χρήματα».
Αποζημιώνεσαι επειδή:
αναλαμβάνεις κάποια μορφή κινδύνου ή υποχρέωσης.
Και το χαμηλό premium ενός option που αγοράζεις δεν σημαίνει:
«εύκολη ευκαιρία για 10x».
Μπορεί απλώς να αντικατοπτρίζει ότι το απαιτούμενο αποτέλεσμα θεωρείται δύσκολο να συμβεί στον διαθέσιμο χρόνο.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ
Πριν χρησιμοποιήσεις πραγματικά options, πρέπει να μπορείς να κοιτάξεις οποιαδήποτε θέση και να εξηγήσεις με απλά λόγια:
Τι αγοράζω;
Τι πουλάω;
Ποιο δικαίωμα έχω;
Ποια υποχρέωση έχω;
Πόσο χρόνο έχω;
Πώς με επηρεάζει η τιμή;
Πώς με επηρεάζει η volatility;
Πώς με επηρεάζει το time decay;
Πόσα μπορώ να χάσω;
Τι γίνεται στο expiration;
Τι γίνεται αν υπάρξει assignment;
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις τη θέση σε έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζει options:
πιθανότατα δεν την καταλαβαίνεις αρκετά ακόμα.
-
Απο το «θελω να επενδυσω σε ακινητα» στο «μπορω να αναλυσω ενα REIT»
Όταν ακούμε:
Real Estate Investing
οι περισσότεροι φαντάζονται:
διαμέρισμα,
σπίτι,
κατάστημα,
γραφείο,
οικόπεδο.
Αλλά για να επενδύσεις στο real estate δεν είναι απαραίτητο να αγοράσεις ολόκληρο ακίνητο.
Υπάρχουν τα:
REITs — Real Estate Investment Trusts.
Μέσω ενός REIT μπορείς να αποκτήσεις οικονομική έκθεση σε χαρτοφυλάκια ακινήτων χωρίς να αγοράσεις και να διαχειρίζεσαι προσωπικά κάθε ακίνητο.
Τα REITs μπορεί να έχουν έκθεση σε:
διαμερίσματα,
γραφεία,
εμπορικά κέντρα,
αποθήκες,
data centers,
ξενοδοχεία,
νοσοκομεία και healthcare properties,
self-storage,
cell towers,
και πολλές άλλες κατηγορίες real estate.
Αλλά υπάρχει μια μεγάλη παγίδα:
REIT ≠ απλώς “μετοχή που πληρώνει μεγάλο dividend”.
Για να αναλύσουμε σωστά ένα REIT πρέπει να καταλάβουμε:
τι ακίνητα έχει,
πού βρίσκονται,
ποιοι είναι οι tenants,
πόσο occupancy έχει,
πόσο rent εισπράττει,
πόσο debt έχει,
πότε λήγει αυτό το debt,
τι interest rate πληρώνει,
πόσο FFO/AFFO παράγει,
πόσο ασφαλές είναι το dividend,
και τελικά:
πόσο πληρώνουμε για όλα αυτά.
ΜΑΘΗΜΑ 1
Τι ειναι ενα REIT;REIT σημαίνει:
Real Estate Investment Trust.
Με απλά λόγια, είναι μια εταιρική δομή που συνδέεται με εισοδηματικά ακίνητα ή real-estate-related assets και, εφόσον πληροί τις σχετικές νομικές και φορολογικές προϋποθέσεις της δικαιοδοσίας της, μπορεί να έχει ειδική φορολογική μεταχείριση.
Για τον επενδυτή, η βασική ιδέα είναι απλή:
αντί να αγοράσεις μόνος σου ένα μεγάλο κτίριο,
αγοράζεις συμμετοχή σε μια εταιρεία που έχει έκθεση σε ένα χαρτοφυλάκιο real estate.
Παραδειγμα
Φαντάσου ένα REIT που έχει:
100 πολυκατοικίες.
Συνολικά:
20.000 διαμερίσματα.
Οι tenants πληρώνουν rent.
Το REIT χρησιμοποιεί τα έσοδα για:
λειτουργικά έξοδα,
συντήρηση,
τόκους,
επενδύσεις,
και άλλες υποχρεώσεις.
Μέρος των οικονομικών αποτελεσμάτων μπορεί να διανέμεται στους shareholders μέσω:
Dividends.
Γιατι υπαρχουν τα REITs;
Επειδή επιτρέπουν σε έναν επενδυτή να αποκτήσει έκθεση σε μεγάλης κλίμακας real estate χωρίς να χρειάζεται:
να αγοράσει ολόκληρο κτίριο,
να βρει tenants,
να διαχειρίζεται επισκευές,
να διαθέτει τεράστιο αρχικό κεφάλαιο.
Publicly Traded REITs
Υπάρχουν REITs που διαπραγματεύονται σε χρηματιστήρια.
Αγοράζεις και πουλάς shares όπως με άλλες εισηγμένες εταιρείες.
Αυτό προσφέρει σχετικά υψηλή:
Liquidity.
Non-Traded REITs
Υπάρχουν επίσης non-traded REITs.
Αυτά δεν διαπραγματεύονται καθημερινά σε χρηματιστήριο και μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικούς περιορισμούς:
liquidity,
redemptions,
fees,
valuation.
Άρα:
Listed REIT και Non-Traded REIT δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν ακριβώς το ίδιο πράγμα.
Γιατι πληρωνουν συχνα μεγαλα dividends;
Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ένα REIT πρέπει μεταξύ άλλων να διανέμει τουλάχιστον το 90% του taxable income στους shareholders για να πληροί τις σχετικές REIT requirements.
Προσοχή:
Taxable Income ≠ FFO ≠ AFFO ≠ Free Cash Flow.
Άρα το:
«πρέπει να διανέμει 90%»
δεν σημαίνει ότι απλώς παίρνεις το Net Income και υπολογίζεις 90%.
REIT ≠ Bond
Επειδή ένα REIT μπορεί να πληρώνει σταθερό dividend, κάποιος μπορεί να το βλέπει σαν ομόλογο.
Δεν είναι.
Η τιμή της μετοχής μπορεί να:
ανέβει,
πέσει,
ή καταρρεύσει.
Το dividend μπορεί επίσης να:
αυξηθεί,
παραμείνει ίδιο,
ή μειωθεί.
Να θυμάσαι:
Ένα REIT είναι επένδυση σε real estate business — όχι τραπεζική κατάθεση και όχι εγγυημένο εισόδημα.
ΜΑΘΗΜΑ 2
Equity REITs, Mortgage REITs και οι διαφορετικοι τυποιΔεν είναι όλα τα REITs ίδια.
Αυτό είναι από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να καταλάβεις.
EQUITY REIT
Ένα Equity REIT κατέχει ή/και λειτουργεί πραγματικά ακίνητα.
Παράδειγμα:
κατέχει 200 warehouses.
Τα νοικιάζει.
Εισπράττει rent.
MORTGAGE REIT — mREIT
Ένα Mortgage REIT λειτουργεί διαφορετικά.
Δεν βασίζεται απαραίτητα στην ιδιοκτησία κτιρίων.
Μπορεί να επενδύει σε:
mortgages,
mortgage-backed securities,
real-estate-related debt.
Εδώ σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν:
interest rates,
credit spreads,
leverage,
funding costs.
Γιατι εχει σημασια;
Ένα:
Apartment REIT
και ένα:
Mortgage REIT
μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικό risk profile.
Δεν πρέπει να τα συγκρίνεις απλώς επειδή και τα δύο γράφουν:
REIT.
Βασικοι Property Sectors
Residential REITsApartments.
Single-family rentals.
Manufactured housing.
Student housing.
Industrial REITs
Warehouses.
Logistics centers.
Distribution facilities.
Retail REITs
Shopping centers.
Malls.
Standalone retail properties.
Office REITs
Office buildings.
Business campuses.
Healthcare REITs
Hospitals.
Medical offices.
Senior housing.
Skilled nursing facilities.
Data Center REITs
Data centers και σχετική infrastructure.
Self-Storage REITs
Αποθηκευτικοί χώροι.
Hotel REITs
Hotels και resorts.
Infrastructure REITs
Cell towers και άλλες υποδομές, ανάλογα με την εταιρεία και την ταξινόμηση.
Καθε sector εχει διαφορετικα economics
Hotel:
ο «tenant» αλλάζει ουσιαστικά κάθε βράδυ.
Apartment:
συχνά leases περίπου ενός έτους.
Office:
leases μπορούν να είναι πολυετή.
Άρα:
δεν αναλύουμε όλα τα REITs με ακριβώς τον ίδιο τρόπο.
Να θυμάσαι:
Πριν αναλύσεις ένα REIT, πρώτα κατάλαβε τι πραγματικά κατέχει και πώς βγάζει χρήματα.
ΜΑΘΗΜΑ 3
NOI — Η οικονομικη μηχανη των ακινητωνNOI σημαίνει:
Net Operating Income.
Είναι μία από τις σημαντικότερες έννοιες στο real estate.
Σε απλοποιημένη μορφή:
NOI = Property Revenue − Property Operating Expenses
Παραδειγμα
Ένα κτίριο εισπράττει:
1.000.000€ rent και άλλα property revenues.
Property operating expenses:
400.000€.
NOI:
600.000€.
Τι μπορει να περιλαμβανουν τα operating expenses;
Property management.
Maintenance.
Insurance.
Property taxes.
Utilities που βαρύνουν τον ιδιοκτήτη.
Άλλα άμεσα λειτουργικά έξοδα.
Τι συνηθως δεν ειναι NOI;
Financing costs.
Interest expense.
Corporate overhead.
Income taxes.
Depreciation.
Ανάλογα πάντα με το reporting framework.
Same-Store NOI
Πολύ σημαντικό metric.
Αν ένα REIT αγοράζει συνέχεια νέα κτίρια, το συνολικό NOI μπορεί να αυξάνεται απλώς επειδή έχει περισσότερα properties.
Το:
Same-Store NOI
προσπαθεί να μας δείξει πώς αποδίδουν συγκρίσιμα properties που υπήρχαν στο portfolio και στις δύο περιόδους.
Παραδειγμα
Total NOI:
+15%.
Εντυπωσιακό.
Αλλά:
Same-Store NOI:
+2%.
Τότε μεγάλο μέρος της συνολικής ανάπτυξης μπορεί να προήλθε από acquisitions ή developments και όχι από ισχυρότερη απόδοση των υφιστάμενων properties.
Πως μεγαλωνει το NOI;
Μπορεί να αυξηθεί μέσω:
rent increases,
higher occupancy,
νέων ancillary revenues,
χαμηλότερων operating costs.
NOI Margin
Μπορούμε επίσης να εξετάσουμε:
NOI ÷ Property Revenue
για να πάρουμε μια εικόνα της λειτουργικής αποδοτικότητας σε property level, όπου τα στοιχεία είναι συγκρίσιμα.
Να θυμάσαι:
Το NOI μας βοηθά να καταλάβουμε πόσο καλά λειτουργεί το πραγματικό real estate κάτω από την εταιρεία.
ΜΑΘΗΜΑ 4
FFO & AFFO — Γιατι το EPS δεν αρκει στα REITs;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του Masterclass.
Στις κανονικές μετοχές κοιτάμε συχνά:
EPS.
P/E.
Net Income.
Στα Equity REITs αυτά μπορεί να χρειάζονται διαφορετική ερμηνεία.
Γιατι;
Εξαιτίας της λογιστικής:
Depreciation.
Ένα κτίριο αποσβένεται λογιστικά με τον χρόνο.
Αλλά η πραγματική market value του ακινήτου δεν είναι υποχρεωμένο να ακολουθεί αυτή τη λογιστική μείωση.
Μπορεί:
να αυξηθεί,
να μειωθεί,
ή να μείνει περίπου σταθερή,
ανάλογα με την αγορά.
FFO
FFO:
Funds From Operations.
Μια απλοποιημένη λογική είναι:
Net Income
- Real Estate Depreciation & Amortization
− ορισμένα gains από property sales
+/- άλλες προσαρμογές σύμφωνα με τον χρησιμοποιούμενο ορισμό.
Παραδειγμα
Net Income:
100 εκατ.
Real Estate Depreciation:
80 εκατ.
Gain from property sale:
20 εκατ.
Απλοποιημένο FFO:
100 + 80 − 20
=
160 εκατ.
FFO per Share
Όπως έχουμε EPS:
έχουμε και:
FFO per Share.
Παράδειγμα:
FFO:
160 εκατ.
Shares:
100 εκατ.
FFO/share:
1,60€.
AFFO
AFFO:
Adjusted Funds From Operations.
Προσπαθεί να προσεγγίσει καλύτερα την επαναλαμβανόμενη οικονομική παραγωγή αφού γίνουν επιπλέον προσαρμογές.
Μπορεί να λαμβάνει υπόψη:
recurring capital expenditures,
tenant improvements,
leasing commissions,
straight-line rent adjustments,
και άλλες προσαρμογές.
Πολυ σημαντικο
Δεν υπάρχει ένας παγκόσμιος, απόλυτα standardized ορισμός του AFFO.
Δύο REITs μπορεί να υπολογίζουν:
AFFO
με διαφορετικό τρόπο.
Άρα:
διάβαζε πάντα τον ορισμό της εταιρείας.
FFO vs AFFO
Πολύ απλοποιημένα:
FFO = καλύτερη συμπληρωματική εικόνα operating performance για πολλά Equity REITs.
AFFO = προσπάθεια να πλησιάσουμε περισσότερο την επαναλαμβανόμενη οικονομική παραγωγή μετά από πρόσθετες προσαρμογές.
Δεν σημαίνει ότι αγνοούμε:
GAAP Net Income,
Cash Flow Statement,
Balance Sheet.
Να θυμάσαι:
Στα REITs, αν κοιτάς μόνο EPS και P/E, μπορεί να χάνεις μεγάλο μέρος της πραγματικής εικόνας.
ΜΑΘΗΜΑ 5
Occupancy, Rent Growth & TenantsΤα ακίνητα δεν έχουν αξία μόνο επειδή:
υπάρχουν.
Πρέπει να χρησιμοποιούνται και να παράγουν εισόδημα.
Occupancy Rate
Occupancy:
πόσο από το διαθέσιμο portfolio είναι μισθωμένο ή κατειλημμένο, σύμφωνα με τον ορισμό της εταιρείας.
Παράδειγμα:
100 διαθέσιμες μονάδες.
95 rented.
Occupancy:
95%.
Γιατι εχει σημασια;
Ένα άδειο ακίνητο μπορεί ακόμα να έχει:
maintenance,
property taxes,
insurance,
financing costs.
Αλλά δεν παράγει το ίδιο rental income.
Physical vs Economic Occupancy
Μπορεί να υπάρχουν διαφορετικοί ορισμοί.
Physical occupancy:
πόσος χώρος είναι κατειλημμένος.
Economic occupancy:
πόσο από το πιθανό οικονομικό revenue πραγματοποιείται.
Δεν είναι πάντα το ίδιο.
Rent Growth
Εξετάζουμε:
πόσο αυξάνονται τα rents;
Μπορεί το REIT να αυξάνει rents πάνω από τα έξοδα;
Lease Spreads
Σε αρκετά REITs θα δεις:
leasing spreads.
Δείχνουν τη διαφορά μεταξύ νέων και προηγούμενων rents για comparable leases.
Tenant Concentration
Φαντάσου REIT με:
1.000 properties.
Ακούγεται diversified.
Αλλά:
40% του rent προέρχεται από έναν tenant.
Τότε υπάρχει:
Tenant Concentration Risk.
Αν αυτός ο tenant έχει οικονομικά προβλήματα:
το REIT μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά.
Geographic Concentration
Το ίδιο ισχύει για geography.
Αν το μεγαλύτερο μέρος των ακινήτων βρίσκεται σε μία:
πόλη,
πολιτεία,
χώρα,
τότε local economic ή regulatory problems μπορούν να έχουν μεγαλύτερη επίδραση.
Lease Expirations
Πρέπει επίσης να εξετάζουμε:
πότε λήγουν τα leases;
Αν τεράστιο ποσοστό λήγει την ίδια χρονιά:
υπάρχει rollover risk.
Να θυμάσαι:
Δεν αρκεί να ξέρεις πόσα κτίρια έχει ένα REIT. Πρέπει να ξέρεις ποιος τα χρησιμοποιεί, πόσο πληρώνει και για πόσο χρόνο.
ΜΑΘΗΜΑ 6
Cap Rate — Πως αποτιμαται ενα ακινητο;Cap Rate:
Capitalization Rate.
Μία απλοποιημένη φόρμουλα:
Cap Rate = NOI ÷ Property Value
Παραδειγμα
Property Value:
10.000.000€.
Annual NOI:
500.000€.
Cap Rate:
500.000 ÷ 10.000.000
=
5%.
Αν γνωριζουμε NOI και Cap Rate
Μπορούμε να κάνουμε την αντίστροφη λογική:
Property Value = NOI ÷ Cap Rate
NOI:
500.000€.
Cap Rate:
5%.
Value:
10.000.000€.
Τι γινεται αν Cap Rate γινει 4%;
500.000 ÷ 0,04
=
12.500.000€.
Με ίδιο NOI:
χαμηλότερο cap rate → υψηλότερη implied property value.
Αν Cap Rate γινει 6%;
500.000 ÷ 0,06
≈
8.330.000€.
Άρα:
υψηλότερο cap rate → χαμηλότερη implied property value,
όλα τα άλλα ίσα.
Γιατι αλλαζουν τα Cap Rates;
Μπορούν να επηρεάζονται από:
interest rates,
risk,
location,
property quality,
tenant quality,
growth expectations,
supply/demand,
capital availability.
Δεν συγκρινουμε τυφλα Cap Rates
5% cap rate σε:
prime logistics warehouse
δεν σημαίνει απαραίτητα το ίδιο με:
5% cap rate σε προβληματικό office building.
Risk και growth prospects είναι διαφορετικά.
Να θυμάσαι:
Cap Rate είναι εργαλείο valuation. Δεν είναι από μόνο του μέτρηση του πόσο “καλό” είναι ένα ακίνητο.
ΜΑΘΗΜΑ 7
NAV — Ποσο αξιζουν τα ακινητα του REIT;NAV:
Net Asset Value.
Η βασική ιδέα:
Πόσο θα άξιζαν περίπου τα assets του REIT στην αγορά, μείον τις υποχρεώσεις του;
Απλοποιημενη διαδικασια
Βήμα 1
Εκτιμούμε market value των properties.
Βήμα 2
Προσθέτουμε:
cash,
άλλα assets.
Βήμα 3
Αφαιρούμε:
debt,
άλλες liabilities.
Βήμα 4
Διαιρούμε με:
shares outstanding.
Παίρνουμε:
NAV per Share.
Παραδειγμα
Estimated property value:
10 δισ.
Other assets:
1 δισ.
Debt & liabilities:
4 δισ.
NAV:
7 δισ.
Shares:
100 εκατ.
NAV/share:
70€.
Αν η μετοχη κανει 55€;
Price:
55€.
NAV:
70€.
Θεωρητικά:
trades at discount to NAV.
Αν κανει 90€;
Trades at:
premium to NAV.
Discount = αυτοματα ευκαιρια;
Όχι.
Μπορεί να υπάρχει discount επειδή η αγορά φοβάται:
κακή ποιότητα assets,
office exposure,
high debt,
tenant problems,
management,
falling property values.
Premium = αυτοματα ακριβο;
Πάλι:
Όχι απαραίτητα.
Η αγορά μπορεί να πληρώνει premium για:
καλύτερα assets,
ισχυρό management,
growth,
χαμηλότερο cost of capital,
καλύτερο balance sheet.
Το προβλημα του NAV
Δεν υπάρχει ταμπελάκι πάνω σε κάθε κτίριο που λέει:
«Η σωστή αξία μου είναι ακριβώς 100 εκατ.»
Πρέπει να κάνουμε assumptions.
Και ένα από τα σημαντικότερα είναι:
Cap Rate.
Μικρή αλλαγή στο cap rate μπορεί να αλλάξει σημαντικά το NAV.
Να θυμάσαι:
NAV είναι εκτίμηση, όχι απόλυτη αλήθεια. Κάνε πάντα sensitivity analysis.
ΜΑΘΗΜΑ 8
Debt & Interest Rates — Το σημειο που μπορει να καταστρεψει ενα REITReal estate και debt συχνά πηγαίνουν μαζί.
Ένα REIT μπορεί να χρησιμοποιήσει δανεισμό για να αγοράσει properties.
Αυτό μπορεί να αυξήσει returns.
Αλλά αυξάνει και:
Risk.
Παραδειγμα
REIT αγοράζει:
Property = 100 εκατ.
Χρησιμοποιεί:
40 εκατ. equity.
60 εκατ. debt.
Αυτό είναι leverage.
Τι εξεταζουμε;
Total Debt
Πόσο debt έχει;
Debt / Assets
Πόσο μεγάλο είναι σε σχέση με τα assets;
Debt / EBITDAre
Πόσες φορές το debt σε σχέση με μια σχετική λειτουργική μέτρηση;
Interest Coverage
Πόσο άνετα μπορεί να καλύψει τους τόκους;
Fixed vs Floating Debt
Πόσο debt έχει fixed rate;
Πόσο floating;
Maturity Schedule
Πότε λήγουν τα δάνεια;
Γιατι εχει τεραστια σημασια το Maturity Schedule;
Φαντάσου REIT με:
10 δισ. debt.
Αλλά:
8 δισ. λήγουν σε 10+ χρόνια.
Άλλο risk profile.
Άλλο REIT:
10 δισ. debt.
5 δισ. πρέπει να refinanced τον επόμενο χρόνο.
Αν τα interest rates έχουν αυξηθεί:
το νέο debt μπορεί να είναι πολύ ακριβότερο.
Interest Rate Risk
Αν ένα REIT είχε:
Debt Cost = 3%
και πρέπει να refinance στο:
6%,
interest expense μπορεί να αυξηθεί σημαντικά.
Αυτό μπορεί να πιέσει:
FFO,
AFFO,
dividend coverage,
property acquisitions.
Debt δεν ειναι παντα κακο
Η ερώτηση δεν είναι:
«Έχει debt;»
Η καλύτερη ερώτηση είναι:
«Είναι διαχειρίσιμο το debt σε σχέση με τα assets, τα cash flows και τις λήξεις του;»
Να θυμάσαι:
Ένα εξαιρετικό portfolio ακινήτων με κακή χρηματοδότηση μπορεί να γίνει κακή επένδυση.
ΜΑΘΗΜΑ 9
Dividends — Yield, Payout Ratio & Dividend SafetyΠολλοί αγοράζουν REITs κυρίως για:
Income.
Άρα πρέπει να καταλάβουμε το dividend σωστά.
Dividend Yield
Formula:
Annual Dividend per Share ÷ Share Price
Παράδειγμα:
Share Price:
50€.
Annual Dividend:
2,50€.
Dividend Yield:
5%.
Υψηλο Yield = καλυτερο;
Όχι.
Ας πούμε:
Stock Price:
50€.
Dividend:
2,50€.
Yield:
5%.
Μετά η μετοχή καταρρέει:
25€.
Dividend παραμένει προσωρινά:
2,50€.
Yield:
10%.
Ξαφνικά φαίνεται:
«Wow! 10%!»
Αλλά γιατί έπεσε η μετοχή 50%;
Ίσως η αγορά περιμένει:
dividend cut,
tenant problems,
debt problems,
πτώση FFO,
προβλήματα στα properties.
Yield Trap
Μια μετοχή μπορεί να έχει τεράστιο yield επειδή η αγορά θεωρεί ότι το dividend:
δεν είναι sustainable.
FFO Payout Ratio
Απλοποιημένα:
Dividend per Share ÷ FFO per Share
Παράδειγμα:
Dividend:
4€.
FFO:
5€.
FFO Payout:
80%.
AFFO Payout Ratio
Μπορεί να είναι ακόμη πιο χρήσιμο:
Dividend:
4€.
AFFO:
4,50€.
AFFO payout:
≈ 89%.
Υπάρχει μικρότερο cushion.
Τι εξεταζουμε για Dividend Safety;
AFFO coverage.
FFO growth.
Occupancy.
Tenant quality.
Debt.
Interest coverage.
Maturities.
Recurring CapEx.
Liquidity.
Dividend history.
Dividend Growth
Δεν θέλουμε πάντα μόνο:
υψηλό yield σήμερα.
Μπορεί να μας ενδιαφέρει:
Yield + Dividend Growth + Capital Appreciation.
Total Return
Μην ξεχνάς:
Total Return = Price Change + Dividends
σε απλοποιημένη λογική.
Ένα REIT με:
3% yield
και ισχυρή ανάπτυξη
μπορεί σε μια περίοδο να έχει καλύτερο συνολικό αποτέλεσμα από ένα REIT με:
9% yield
και collapsing business.
Να θυμάσαι:
Μην κυνηγάς το μεγαλύτερο yield. Ψάξε πρώτα αν το cash flow μπορεί να το υποστηρίξει.
ΜΑΘΗΜΑ 10
Πως κανω ολοκληρωμενη REIT Analysis;Τώρα ενώνουμε όλο το Masterclass.
Βρήκες REIT με:
8% Dividend Yield.
Τι κάνεις;
Όχι:
BUY.
Ξεκινάς την ανάλυση.
ΒΗΜΑ 1 — ΤΙ REIT ΕΙΝΑΙ;
Equity REIT;
Mortgage REIT;
Hybrid;
ΒΗΜΑ 2 — PROPERTY TYPE
Apartments;
Industrial;
Retail;
Office;
Healthcare;
Data Centers;
Hotels;
Self Storage;
Infrastructure;
Άλλο;
ΒΗΜΑ 3 — BUSINESS MODEL
Πώς βγάζει χρήματα;
Rent;
Financing;
Management;
Development;
Άλλο;
ΒΗΜΑ 4 — PORTFOLIO
Πόσα properties έχει;
Πού;
Τι ποιότητας;
ΒΗΜΑ 5 — OCCUPANCY
Αυξάνεται;
Μειώνεται;
Πώς συγκρίνεται με το ιστορικό του REIT;
ΒΗΜΑ 6 — TENANTS
Ποιοι είναι;
Υπάρχει tenant concentration;
Ποια είναι η οικονομική τους ποιότητα;
ΒΗΜΑ 7 — LEASE EXPIRATIONS
Πότε λήγουν τα leases;
Υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση λήξεων σε συγκεκριμένα έτη;
ΒΗΜΑ 8 — RENT GROWTH
Αυξάνονται τα rents;
Τι δείχνουν τα renewals;
ΒΗΜΑ 9 — SAME-STORE NOI
Μεγαλώνει η υπάρχουσα βάση των properties;
ΒΗΜΑ 10 — FFO
FFO growth;
FFO/share growth;
ΒΗΜΑ 11 — AFFO
Πώς ορίζεται;
AFFO/share;
Growth;
ΒΗΜΑ 12 — DIVIDEND
Dividend/share;
Yield;
Growth history;
ΒΗΜΑ 13 — PAYOUT RATIO
FFO payout;
AFFO payout;
Υπάρχει cushion;
ΒΗΜΑ 14 — DEBT
Total debt;
Debt ratios;
Fixed/floating;
Secured/unsecured;
ΒΗΜΑ 15 — MATURITIES
Πόσο debt λήγει:
1 χρόνο;
2 χρόνια;
3 χρόνια;
5+ χρόνια;
ΒΗΜΑ 16 — INTEREST COVERAGE
Μπορεί άνετα να πληρώνει interest expense;
ΒΗΜΑ 17 — LIQUIDITY
Cash;
Credit facilities;
Access to capital markets.
ΒΗΜΑ 18 — CAP RATE
Τι cap rates έχουν τα properties;
Τι assumptions χρησιμοποιώ;
ΒΗΜΑ 19 — NAV
Estimated NAV/share.
Price/NAV.
Premium ή discount;
ΒΗΜΑ 20 — VALUATION
Μπορείς να εξετάσεις, ανάλογα με το REIT:
Price / FFO
Price / AFFO
Dividend Yield
NAV Premium/Discount
Implied Cap Rate
Price / FFO
Παράδειγμα:
Price:
50€.
FFO/share:
4€.
P/FFO:
12,5x.
Price / AFFO
Price:
50€.
AFFO/share:
3,50€.
P/AFFO:
≈14,3x.
Αλλά ένα multiple από μόνο του δεν σου λέει αν είναι φθηνό.
Πρέπει να συγκρίνεις:
growth,
quality,
debt,
sector,
history,
peers.
ΒΗΜΑ 21 — MANAGEMENT
Πώς κατανέμει το κεφάλαιο;
Αγοράζει properties σε καλές αποδόσεις;
Πουλά assets όταν έχει νόημα;
Εκδίδει shares έξυπνα ή καταστροφικά;
ΒΗΜΑ 22 — GROWTH
Πώς θα μεγαλώσει;
Rent growth;
Occupancy;
Acquisitions;
Development;
Redevelopment;
ΒΗΜΑ 23 — RISKS
Interest rates.
Tenant defaults.
Oversupply.
Recession.
Property values.
Refinancing.
Regulation.
Natural disasters.
Technological change.
ΒΗΜΑ 24 — BEAR / BASE / BULL
Bear Case
Occupancy πέφτει.
Rents πιέζονται.
Cap rates ανεβαίνουν.
Debt γίνεται ακριβότερο.
AFFO πέφτει.
Dividend πιέζεται.
Base Case
Occupancy σταθερό.
Moderate rent growth.
AFFO αυξάνεται σταδιακά.
Debt παραμένει manageable.
Bull Case
Ισχυρό rent growth.
Υψηλό occupancy.
Property values αυξάνονται.
Accretive acquisitions.
AFFO/share μεγαλώνει σημαντικά.
REIT MASTER CHECKLIST
Πριν επενδύσω σε ένα REIT εξετάζω:
TYPE
Equity ή Mortgage;
SECTOR
Τι real estate έχει;
PORTFOLIO
Πού βρίσκονται τα properties;
QUALITY
Τι ποιότητας είναι;
OCCUPANCY
Πόσο;
TENANTS
Ποιοι πληρώνουν το rent;
CONCENTRATION
Tenant/geographic risk;
LEASES
Πότε λήγουν;
RENT
Αυξάνεται;
NOI
Αυξάνεται;
SAME-STORE NOI
Τι κάνει;
FFO
FFO/share growth;
AFFO
Πώς υπολογίζεται;
DIVIDEND
Yield;
Growth;
PAYOUT
FFO/AFFO payout;
DEBT
Πόσο;
INTEREST
Πόσο κοστίζει;
MATURITIES
Πότε πρέπει να γίνει refinancing;
CAP RATE
Τι valuation έχουν τα properties;
NAV
Premium ή discount;
MANAGEMENT
Πώς κατανέμει το κεφάλαιο;
VALUATION
P/FFO;
P/AFFO;
NAV;
Yield;
RISK
Τι μπορεί να χαλάσει το thesis;
REIT RED FLAGS
Πρόσεχε ιδιαίτερα όταν βλέπεις:
Τεράστιο Dividend Yield χωρίς να ψάξεις γιατί.
Dividend μεγαλύτερο από sustainable AFFO.
AFFO που πέφτει συνεχώς.
Occupancy που μειώνεται.
Μεγάλη εξάρτηση από έναν tenant.
Μεγάλη εξάρτηση από μία περιοχή.
Πολλά lease expirations μαζί.
Τεράστιο debt.
Μεγάλο floating-rate debt.
Μεγάλες κοντινές debt maturities.
Χαμηλή interest coverage.
Συνεχείς share issuances χωρίς αντίστοιχη per-share ανάπτυξη.
Management που αγοράζει properties απλώς για να μεγαλώνει το portfolio.
FFO growth αλλά FFO/share stagnation.
Υψηλό yield που παρουσιάζεται σαν “δωρεάν χρήμα”.
Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ FFO GROWTH
Πολύ σημαντικό.
REIT:
Year 1 FFO:
100 εκατ.
Year 2:
150 εκατ.
FFO Growth:
+50%.
Φαίνεται εκπληκτικό.
Αλλά:
Year 1 Shares:
50 εκατ.
FFO/share:
2€.
Year 2 Shares:
100 εκατ.
FFO/share:
1,50€.
Το συνολικό FFO αυξήθηκε.
Αλλά:
FFO per Share έπεσε.
Για εσένα ως shareholder το:
per-share growth
είναι εξαιρετικά σημαντικό.
ACCRETIVE vs DILUTIVE ACQUISITIONS
Ένα REIT μπορεί να εκδώσει νέες shares για να αγοράσει properties.
Αυτό δεν είναι αυτόματα κακό.
Το ερώτημα είναι:
Δημιουργεί περισσότερη αξία ανά share;
Αν το κόστος κεφαλαίου είναι χαμηλότερο από την απόδοση που μπορεί να πάρει από την επένδυση, μια acquisition μπορεί να είναι:
Accretive.
Αν όχι:
μπορεί να είναι:
Dilutive.
COST OF CAPITAL
Αυτό είναι τεράστιο θέμα στα REITs.
Ένα REIT χρειάζεται συχνά κεφάλαιο για:
acquisitions,
developments,
redevelopments.
Το κεφάλαιο μπορεί να προέρχεται από:
Debt.
Equity.
Asset Sales.
Retained Cash.
Αν το REIT έχει πρόσβαση σε φθηνό κεφάλαιο, μπορεί να αναπτύσσεται ευκολότερα.
Αν:
interest rates ανεβαίνουν
και
share price πέφτει πολύ,
τότε:
debt γίνεται ακριβό
και
equity issuance μπορεί να γίνει ακριβή για τους υπάρχοντες shareholders.
Η growth engine μπορεί να επιβραδυνθεί.
INTEREST RATES — Η ΠΙΟ ΣΥΧΝΗ ΠΑΡΕΞΗΓΗΣΗ
Πολλοί λένε:
«Interest rates ανεβαίνουν = REITs πέφτουν.»
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Τα rates μπορούν να επηρεάσουν:
financing costs,
cap rates,
property values,
relative attractiveness των dividends.
Αλλά παράλληλα μπορεί να υπάρχει:
ισχυρή οικονομία,
rent growth,
υψηλό occupancy,
μεγαλύτερο NOI.
Άρα δεν χρησιμοποιούμε έναν κανόνα:
Rates ↑ = REIT ↓
χωρίς να εξετάσουμε ολόκληρη την εικόνα.
REITs ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ
Real estate μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προσφέρει κάποια προστασία απέναντι στον πληθωρισμό.
Γιατί;
Τα rents μπορεί να αυξάνονται.
Αλλά αυτό εξαρτάται από:
lease duration,
sector,
supply/demand,
pricing power,
operating expenses.
Apartment REIT με leases περίπου ενός έτους μπορεί να αλλάζει rents συχνότερα.
Office REIT με lease 10 ετών μπορεί να έχει διαφορετική δυναμική.
Άρα:
Inflation hedge δεν σημαίνει inflation-proof.
REITs vs ΑΓΟΡΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΚΙΝΗΤΟΥ
Physical Property
Μπορεί να σου δίνει:
άμεσο έλεγχο,
δυνατότητα leverage,
δυνατότητα προσωπικής διαχείρισης.
Αλλά έχει:
μεγάλο initial capital,
χαμηλότερη liquidity,
concentration,
maintenance,
tenants,
transaction costs.
Listed REIT
Μπορεί να προσφέρει:
εύκολη αγορά/πώληση,
diversification,
professional management,
πρόσβαση σε μεγάλα properties.
Αλλά:
η τιμή αλλάζει καθημερινά,
δεν ελέγχεις τα properties,
υπάρχει market volatility,
management risk.
Δεν είναι:
«ποιο είναι καλύτερο;»
Είναι:
διαφορετικά εργαλεία με διαφορετικά χαρακτηριστικά.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ REITs
Ο αρχάριος βλέπει:
Dividend Yield: 9%.
Και σκέφτεται:
«Θα παίρνω 9% τον χρόνο.»
Ο πιο προσεκτικός επενδυτής ρωτά:
Γιατί είναι 9%;
Τι κάνει το AFFO;
Ποιο είναι το payout ratio;
Πόσο debt έχει;
Πότε λήγει;
Τι occupancy έχει;
Ποιοι είναι οι tenants;
Τι συμβαίνει με τα rents;
Τι cap rate χρησιμοποιεί η αγορά;
Πόσο αξίζουν τα properties;
Υπάρχει πιθανότητα dividend cut;
Αυτό είναι η διαφορά μεταξύ:
Dividend Chasing
και
REIT Analysis.
ΤΟ REIT ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΛΗ ΕΙΚΟΝΑ
Σκέψου το έτσι:
Properties
↓
Tenants
↓
Rent
↓
NOI
↓
FFO / AFFO
↓
Dividend + Reinvestment
↓
Shareholder Return
Και από την άλλη πλευρά:
Debt
↓
Interest Expense
↓
Refinancing
↓
Risk
Αυτές οι δύο πλευρές πρέπει να αναλύονται μαζί.
ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ REIT FRAMEWORK
Όταν βλέπεις ένα REIT με:
7% Yield
μην λες:
«Εξαιρετικό income.»
Ρώτα:
1. Τι properties έχει;
2. Σε ποιες αγορές;
3. Ποιοι είναι οι tenants;
4. Τι occupancy έχει;
5. Πώς κινούνται τα rents;
6. Τι κάνει το Same-Store NOI;
7. Τι κάνει το FFO/share;
8. Τι κάνει το AFFO/share;
9. Ποιο είναι το payout ratio;
10. Είναι sustainable το dividend;
11. Πόσο debt έχει;
12. Πότε λήγει;
13. Πόσο κοστίζει;
14. Τι interest coverage έχει;
15. Ποιο είναι το estimated NAV;
16. Σε τι premium/discount διαπραγματεύεται;
17. Τι P/FFO και P/AFFO πληρώνω;
18. Πώς θα μεγαλώσει;
19. Είναι accretive η ανάπτυξη;
20. Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
Αν μπορείς να απαντήσεις σε αυτά:
δεν κοιτάς πλέον απλώς ένα dividend yield.
Αναλύεις μια πραγματική real estate επιχείρηση.
-
-
Από τη θεωρΙα στην πραγματικΗΗ ανΑλυση
Έχεις μάθει:
τι είναι μια μετοχή,
πώς διαβάζουμε οικονομικές καταστάσεις,
τι είναι P/E,
Free Cash Flow,
Debt,
Margins,
Valuation,
Dividends,
ETFs,
REITs,
Technical Analysis,
Options.
Αλλά υπάρχει μία μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο:
«Ξέρω τι σημαίνει P/E.»
και στο:
«Μπορώ να χρησιμοποιήσω το P/E σωστά όταν αναλύω μια εταιρεία.»
Το Analysis Lab δημιουργήθηκε για αυτόν ακριβώς τον λόγο.
Εδώ δεν θα μαθαίνεις απλώς θεωρία.
Θα πρέπει να:
σκεφτείς,
υπολογίσεις,
συγκρίνεις,
εντοπίσεις κινδύνους,
και να αιτιολογήσεις την άποψή σου.
ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΤΟ ANALYSIS LAB
Κάθε Lab έχει 4 στάδια:
1 — CASE STUDY
Σου δίνουμε τα δεδομένα.
2 — YOUR TURN
Προσπαθείς να απαντήσεις μόνος σου.
3 — SOLUTION
Βλέπεις την αναλυτική λύση.
4 — LESSON
Βλέπεις ποιο είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα της άσκησης.
🔬 LAB 1
STOCK ANALYSIS
ΜπορεΙς να αναλΥσεις μια εταιρεΙα από τα βασικΑ οικονομικΑ της στοιχεΙα;Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει η φανταστική εταιρεία:
AlphaTech
Η AlphaTech δραστηριοποιείται στον χώρο του software.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Share Price:
$50
Shares Outstanding:
200 εκατ.
Revenue:
$5 δισ.
Revenue προηγούμενης χρονιάς:
$4,4 δισ.
Net Income:
$600 εκατ.
Free Cash Flow:
$750 εκατ.
Cash:
$2 δισ.
Total Debt:
$1 δισ.
ΙΣΤΟΡΙΚΟ REVENUE
Year 1:
$3,2B
Year 2:
$3,6B
Year 3:
$4,0B
Year 4:
$4,4B
Year 5:
$5,0B
YOUR TURN
Πριν συνεχίσεις, προσπάθησε να απαντήσεις:
ΕρΩτηση 1
Ποιο είναι το Market Cap;
ΕρΩτηση 2
Πόσο αυξήθηκε περίπου το Revenue την τελευταία χρονιά;
ΕρΩτηση 3
Ποιο είναι το Net Profit Margin;
ΕρΩτηση 4
Ποιο είναι το P/E Ratio;
ΕρΩτηση 5
Ποιο είναι το Free Cash Flow Yield;
ΕρΩτηση 6
Έχει Net Cash ή Net Debt;
ΕρΩτηση 7
Με βάση μόνο αυτά τα στοιχεία, ποια είναι τα θετικά χαρακτηριστικά;
ΕρΩΤηση 8
Τι ΔΕΝ γνωρίζουμε ακόμα;
SOLUTION
1 — MARKET CAPFormula:
Share Price × Shares Outstanding
$50 × 200M
=
$10B Market Cap
2 — REVENUE GROWTH
Revenue:
$4,4B → $5B.
Growth:
(5 − 4,4) ÷ 4,4
≈
13,6%
3 — NET PROFIT MARGIN
Formula:
Net Income ÷ Revenue.
$600M ÷ $5B
=
12%
4 — P/E
Πρώτα βρίσκουμε EPS.
$600M ÷ 200M shares
=
$3 EPS
P/E:
$50 ÷ $3
≈
16,7x
5 — FCF YIELD
FCF:
$750M.
Market Cap:
$10B.
$750M ÷ $10B
=
7,5% FCF Yield
6 — NET CASH / NET DEBT
Cash:
$2B.
Debt:
$1B.
Net Cash:
$1B
ΤΙ ΜΑΣ ΑΡΕΣΕΙ;
Revenue growth.
Profitable.
Positive FCF.
FCF μεγαλύτερο από Net Income.
Net Cash position.
ΑΡΑ ΑΓΟΡΑΖΟΥΜΕ;
Όχι τόσο γρήγορα.
Δεν γνωρίζουμε:
αν το growth είναι sustainable,
ποιο είναι το competitive advantage,
πόσο concentrated είναι το revenue,
τι κάνει το share count,
αν υπάρχει stock-based compensation,
τι guidance δίνει το management,
ποιοι είναι οι competitors,
τι valuation έχουν οι peers.
LESSON
Καλοί αριθμοί δεν σημαίνουν αυτόματα καλή επένδυση. Οι αριθμοί είναι η αρχή της έρευνας, όχι το τέλος.
🔬 LAB 2
VALUE INVESTING LAB
ΦθηνΗ μετοχΗ ή Value Trap;Έχουμε δύο φανταστικές εταιρείες.
COMPANY A
Price:
$40
EPS:
$5
P/E:
8x
Revenue Growth:
-8%
Net Income Growth:
-15%
Debt:
Υψηλό
FCF:
Πτωτικό
COMPANY B
Price:
$100
EPS:
$5
P/E:
20x
Revenue Growth:
+9%
Net Income Growth:
+11%
Debt:
Χαμηλό
FCF:
Ανοδικό
YOUR TURN
Ποια είναι φθηνότερη με βάση το P/E;
Ποια έχει καλύτερη επιχειρηματική δυναμική;
Είναι η Company A αυτόματα καλύτερη επένδυση επειδή έχει P/E 8;
Γιατί μπορεί η αγορά να δίνει χαμηλό multiple στην Company A;
SOLUTION
Με βάση αποκλειστικά το P/E:
Company A είναι φθηνότερη.
8x vs 20x.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει:
καλύτερη επένδυση.
Η Company A έχει:
falling revenue,
falling earnings,
high debt,
falling FCF.
Η αγορά μπορεί να δίνει χαμηλό valuation επειδή περιμένει:
περαιτέρω deterioration.
Αυτό μπορεί να είναι:
Value Trap.
Η Company B είναι ακριβότερη σε P/E αλλά εμφανίζει καλύτερη ανάπτυξη και ισχυρότερο balance sheet με βάση τα περιορισμένα δεδομένα.
Δεν μπορούμε όμως ούτε αυτή να τη χαρακτηρίσουμε αυτόματα καλή επένδυση.
Γιατί:
Quality ≠ Good Price at Any Price.
LESSON
Cheap ≠ Undervalued.
Μια εταιρεία μπορεί να είναι φθηνή για πολύ καλό λόγο.
🔬 LAB 3
DIVIDEND ANALYSIS
ΕΙναι ασφαλΕς το 8% Dividend Yield;Φανταστική εταιρεία:
IncomeCorp
Share Price:
$25
Annual Dividend:
$2
Dividend Yield:
8%
Net Income:
$300M
Free Cash Flow:
$180M
Total Dividends Paid:
$240M
Debt:
$4B
Cash:
$300M
Revenue Growth:
-3%
YOUR TURN
Το 8% yield είναι ελκυστικό.
Αλλά:
ΕρΩτηση 1
Καλύπτει το FCF το dividend;
ΕρΩτηση 2
Ποιο είναι το FCF payout ratio;
ΕρΩτηση 3
Τι σε ανησυχεί;
ΕρΩτηση 4
Μπορούμε να πούμε ότι το dividend είναι ασφαλές μόνο επειδή η εταιρεία είναι profitable;
SOLUTION
FCF:
$180M.
Dividends:
$240M.
Η εταιρεία πληρώνει περισσότερα dividends από το Free Cash Flow που παράγει.
FCF Payout:
240 ÷ 180
=
133% περίπου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αύριο υποχρεωτικά θα κόψει το dividend.
Αλλά είναι σημαντικό warning sign αν συνεχιστεί.
Επιπλέον:
Revenue πέφτει.
Debt είναι υψηλό.
Cash σχετικά χαμηλό.
LESSON
Μην ξεκινάς από το Yield. Ξεκίνα από το Cash Flow που πρέπει να πληρώσει το Dividend.
🔬 LAB 4
GROWTH STOCK ANALYSIS
ΑξΙζει κΑθε τιμΗ μια εξαιρετικΗ εταιρεΙα;Φανταστική εταιρεία:
HyperCloud
Revenue:
$2B
Revenue Growth:
+40%
Gross Margin:
80%
Operating Margin:
15%
FCF:
$300M
Debt:
$0
Cash:
$1,5B
Market Cap:
$40B
YOUR TURN
Τι είναι εντυπωσιακό;
Ποιο είναι το Price/Sales;
Ποιο είναι το FCF Yield;
Ποιος είναι ο βασικός κίνδυνος;
SOLUTION
Price/Sales$40B ÷ $2B
=
20x Sales
FCF Yield
$300M ÷ $40B
=
0,75%
Τι εΙναι θετικΟ;
40% growth.
80% gross margin.
Profitable.
Positive FCF.
No debt.
Strong cash position.
Ποιο εΙναι το πρΟβλημα;
Valuation.
Η αγορά ήδη πληρώνει πολύ υψηλό multiple.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχουν υψηλές προσδοκίες ενσωματωμένες στην τιμή.
Αν το growth πέσει:
40%
→ 30%
→ 20%,
το valuation multiple μπορεί επίσης να συμπιεστεί.
LESSON
Μια εξαιρετική εταιρεία και μια εξαιρετική επένδυση δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα. Η τιμή που πληρώνεις έχει σημασία.
🔬 LAB 5
ETF COMPARISON LAB
Ποιο ETF εΙναι «καλΥτερο»;Έχουμε δύο υποθετικά ETFs που ακολουθούν τον ίδιο index.
ETF A
Expense Ratio:
0,07%
Fund Size:
$50B
Holdings:
500
Tracking Difference:
-0,09%
Bid/Ask Spread:
0,02%
ETF B
Expense Ratio:
0,03%
Fund Size:
$2B
Holdings:
500
Tracking Difference:
-0,15%
Bid/Ask Spread:
0,08%
YOUR TURN
Το ETF B έχει μικρότερο Expense Ratio.
Άρα είναι αυτόματα προτιμότερο;
Τι άλλο πρέπει να εξετάσουμε;
SOLUTION
Όχι.
Expense Ratio:
A = 0,07%
B = 0,03%.
Αλλά το A έχει στο υποθετικό παράδειγμα:
μικρότερο tracking difference,
στενότερο bid/ask spread,
μεγαλύτερο fund size.
Άρα δεν συγκρίνουμε ETFs μόνο από:
Expense Ratio.
Εξετάζουμε επίσης:
Index.
Tracking.
Liquidity.
Spread.
Fund size.
Replication method.
Domicile.
Distribution policy.
Tax considerations.
Currency exposure.
Securities lending policy.
LESSON
Το φθηνότερο ETF στο headline fee δεν είναι υποχρεωτικά η καταλληλότερη επιλογή για κάθε επενδυτή.
🔬 LAB 6
REIT ANALYSIS LAB
ΕΙναι ασφαλΕς το 9% Yield;
Φανταστικό REIT:
PropertyTrust
Share Price:
$30
Annual Dividend:
$2,70
Dividend Yield:
9%
FFO/share:
$3,50
AFFO/share:
$3,00
Occupancy:
96%
Same-Store NOI Growth:
+3%
Debt/EBITDA:
7,0x
Debt:
60% Fixed
40% Floating
Μεγάλο μέρος του debt λήγει μέσα στα επόμενα 2 χρόνια.
YOUR TURN
ΕρΩτηση 1
Ποιο είναι το FFO payout ratio;
ΕρΩτηση 2
Ποιο είναι το AFFO payout ratio;
ΕρΩτηση 3
Τι φαίνεται θετικό;
ΕρΩτηση 4
Πού βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος;
SOLUTION
FFO Payout
2,70 ÷ 3,50
≈
77%
Φαίνεται σχετικά διαχειρίσιμο μόνο από αυτή τη μέτρηση.
AFFO Payout
2,70 ÷ 3,00
=
90%
Το cushion είναι πολύ μικρότερο.
ΘετικΑ
96% occupancy.
Positive Same-Store NOI growth.
Dividend καλύπτεται επί του παρόντος από AFFO στο υποθετικό παράδειγμα.
ΚΙνδυνοι
Debt/EBITDA:
7x.
40% floating debt.
Μεγάλες κοντινές maturities.
Αν χρειαστεί refinancing με σημαντικά υψηλότερο interest rate:
interest expense μπορεί να αυξηθεί.
AFFO μπορεί να πιεστεί.
Και τότε το:
90% payout
μπορεί να γίνει:
100%+
LESSON
Το dividend μπορεί να φαίνεται ασφαλές σήμερα αλλά το balance sheet μπορεί να σου δείχνει τον κίνδυνο του αύριο.
🔬 LAB 7
TECHNICAL ANALYSIS LABΜπορείς να δημιουργήσεις Trade Plan χωρίς να προβλέψεις το μέλλον;
Φανταστική μετοχή:
Current Price:
$98.
Resistance:
$100.
Support:
$90.
50-Day MA:
$92.
200-Day MA:
$80.
RSI:
Volume:
Average = 1M shares.
Σήμερα:
2,5M shares.
Η μετοχή κλείνει:
$102.
YOUR TURN
Τι παρατηρείς;
Υπάρχει πιθανό breakout;
Τι επιβεβαίωση έχουμε;
Πού θα μπορούσε να αποδειχθεί λάθος η ιδέα;
Πρέπει να αγοράσουμε επειδή πέρασε τα $100;
SOLUTION
Έχουμε:
Price > 50-Day MA.
50-Day > 200-Day.
RSI 64.
Break πάνω από resistance $100.
Volume 2,5x περίπου του average.
Αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως στοιχεία ενός:
Potential Bullish Breakout Setup.
Αλλά:
δεν εγγυώνται ότι η τιμή θα συνεχίσει υψηλότερα.
Μπορεί να υπάρξει:
False Breakout.
Πιθανό Framework
Ένας trader θα μπορούσε να ορίσει εκ των προτέρων:
τι θεωρεί valid breakout,
πού βρίσκεται το invalidation,
ποιο είναι το maximum risk,
ποιο είναι το position size,
και ποιο είναι το exit plan.
Το σημαντικό δεν είναι να πούμε:
«Η μετοχή θα ανέβει.»
Το σημαντικό είναι:
«Ξέρω τι θα κάνω αν ανέβει και ξέρω τι θα κάνω αν κάνω λάθος.»
LESSON
Technical Analysis δεν είναι μαντεία. Είναι framework για probabilities, scenarios και risk management.
🔬 LAB 8
OPTIONS ANALYSIS LAB
Ένα Call φαίνεται φθηνό. Είναι όμως;
Stock Price:
$100.
Call Strike:
$110.
Expiration:
30 ημέρες.
Premium:
$2.
Multiplier:
Delta:
0,30.
Theta:
-0,08.
Implied Volatility:
Υψηλή λόγω earnings.
YOUR TURN
ΕρΩτηση 1
Πόσο κοστίζει ένα contract;
ΕρΩτηση 2
Ποιο είναι το maximum loss για έναν απλό long call;
ΕρΩτηση 3
Ποιο είναι το expiration break-even;
ΕρΩτηση 4
Τι κάνει το Theta;
ΕρΩτηση 5
Τι μπορεί να συμβεί μετά τα earnings ακόμα κι αν η μετοχή ανέβει λίγο;
SOLUTION
Contract Cost$2 × 100
=
$200.
Maximum Loss
Για τον long-call buyer στο συγκεκριμένο απλό παράδειγμα:
$200
συν τυχόν κόστη.
Το option μπορεί να λήξει worthless.
Break-Even at Expiration
Strike:
$110.
Premium:
$2.
Break-even:
$112.
Theta
Theta:
-0,08.
Με πολύ απλοποιημένη ερμηνεία, η πάροδος μιας ημέρας μπορεί να αφαιρεί περίπου:
$0,08 ανά share από την option value,
κρατώντας τους άλλους παράγοντες σταθερούς.
Η πραγματική συμπεριφορά δεν είναι τόσο απλή ούτε γραμμική.
Earnings Risk
Η IV είναι υψηλή λόγω earnings.
Μετά την ανακοίνωση μπορεί να υπάρξει:
IV Crush.
Άρα η μετοχή μπορεί:
$100 → $103.
Είχες δίκιο ότι θα ανέβει.
Αλλά το Call μπορεί να μην έχει το αποτέλεσμα που περίμενες επειδή:
η κίνηση ήταν μικρότερη από αυτή που είχε τιμολογηθεί,
η IV έπεσε,
και πέρασε χρόνος.
LESSON
Στα options δεν αρκεί να προβλέψεις σωστά το Up ή Down. Πρέπει να καταλάβεις Direction + Magnitude + Time + Volatility.
🏆 FINAL CHALLENGE
ΜπορεΙς να αναλΥσεις μια εταιρεΙα από το μηδΕν;Τώρα δεν θα σου δώσουμε έτοιμη απάντηση αμέσως.
Έχεις μια φανταστική εταιρεία:
NOVA SYSTEMS
Share Price:
$80
Shares Outstanding:
500M
Market Cap:
?
Revenue:
$20B
Revenue Growth:
+12%
Gross Margin:
55%
Operating Income:
$4B
Net Income:
$3B
Free Cash Flow:
$3,5B
Cash:
$8B
Debt:
$5B
Annual Dividend:
$2/share
5-Year Revenue CAGR:
10%
Shares Outstanding 5 years ago:
450M
Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΟΥ
Χωρίς να κοιτάξεις τη λύση, υπολόγισε:
1.
Market Cap.
2.
EPS.
3.
P/E.
4.
Operating Margin.
5.
Net Margin.
6.
FCF Margin.
7.
FCF Yield.
8.
Dividend Yield.
9.
Dividend Payout Ratio με βάση EPS.
10.
Net Cash ή Net Debt.
11.
Πόσο αυξήθηκε το share count;
12.
Ποια είναι τα 3 μεγαλύτερα θετικά;
13.
Ποια είναι τα 3 μεγαλύτερα ερωτήματα/risks;
14.
Ποια επιπλέον στοιχεία θα ήθελες πριν σχηματίσεις επενδυτική άποψη;
FINAL CHALLENGE — SOLUTION
Market Cap$80 × 500M
=
$40B
EPS
$3B ÷ 500M
=
$6
P/E
$80 ÷ $6
=
13,3x περίπου
Operating Margin
$4B ÷ $20B
=
20%
Net Margin
$3B ÷ $20B
=
15%
FCF Margin
$3,5B ÷ $20B
=
17,5%
FCF Yield
$3,5B ÷ $40B
=
8,75%
Dividend Yield
$2 ÷ $80
=
2,5%
Dividend Payout Ratio
$2 ÷ $6
=
33,3% περίπου
Net Cash
Cash:
$8B.
Debt:
$5B.
Net Cash:
$3B.
Share Dilution
Shares:
450M → 500M.
Increase:
50M.
50 ÷ 450
≈
11,1% αύξηση.
Αυτό είναι κάτι που πρέπει να ερευνηθεί.
Γιατί αυξήθηκαν οι shares;
Acquisition;
Stock-based compensation;
Capital raise;
Άλλος λόγος;
ΤΑ ΘΕΤΙΚΑ
Με βάση μόνο τα δεδομένα:
Revenue growth.
Positive earnings.
Strong FCF.
Net cash.
Dividend φαίνεται να έχει σημαντική λογιστική κάλυψη από earnings.
ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
Share dilution.
Δεν γνωρίζουμε competitive advantage.
Δεν γνωρίζουμε future growth expectations.
Δεν γνωρίζουμε customer concentration.
Δεν γνωρίζουμε ROIC.
Δεν γνωρίζουμε management quality.
Δεν γνωρίζουμε cyclicality.
Δεν γνωρίζουμε αν τα σημερινά margins είναι sustainable.
Η ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΩΤΗΣΗ
Η Nova Systems έχει:
P/E ≈ 13,3x.
FCF Yield ≈ 8,75%.
Revenue Growth = 12%.
Net Cash = $3B.
Είναι λοιπόν:
Undervalued;
Η σωστή απάντηση είναι:
Δεν έχουμε ακόμα αρκετές πληροφορίες.
Και αυτή μπορεί να είναι η σημαντικότερη απάντηση ολόκληρου του Analysis Lab.
Γιατί ο καλός επενδυτής δεν αισθάνεται ότι πρέπει πάντα να έχει:
BUY
ή
SELL
ως απάντηση.
Μερικές φορές η σωστή απάντηση είναι:
«Χρειάζομαι περισσότερα δεδομένα.»
🧠 BONUS — SPOT THE RED FLAG
Διάβασε κάθε περίπτωση και βρες τι πρέπει να ερευνήσεις.
CASE 1
Dividend Yield:
14%.
FCF Payout:
160%.
Debt:
αυξάνεται.
RED FLAG:
Πιθανή μη βιωσιμότητα του dividend.
CASE 2
Revenue:
+30%.
EPS:
+5%.
Shares:
+25%.
RED FLAG:
Dilution και πιθανή αδύναμη per-share ανάπτυξη.
CASE 3
Net Income:
$1B.
FCF:
-$500M.
RED FLAG:
Μεγάλη διαφορά μεταξύ accounting earnings και cash generation που χρειάζεται διερεύνηση.
CASE 4
P/E:
5x.
Revenue:
-20%.
Debt:
τεράστιο.
RED FLAG:
Πιθανό Value Trap.
CASE 5
REIT Yield:
11%.
AFFO Payout:
105%.
RED FLAG:
Το dividend ξεπερνά το AFFO στο συγκεκριμένο παράδειγμα.
CASE 6
Growth Stock:
Revenue Growth 50%.
P/S:
40x.
RED FLAG:
Πολύ υψηλές expectations ενδέχεται να είναι ενσωματωμένες στην αποτίμηση.
CASE 7
Option:
Expiration αύριο.
OTM 15%.
Premium:
$0,05.
RED FLAG:
Μικρό premium δεν σημαίνει μικρή πιθανότητα πλήρους απώλειας του premium.
🏆 ANALYSIS LAB — FINAL SCORE
Για κάθε ένα από τα 8 Labs δώσε στον εαυτό σου:
0 βαθμούς — Δεν κατάλαβα πώς λύνεται.
1 βαθμό — Το κατάλαβα αφού είδα τη λύση.
2 βαθμούς — Το έλυσα σχεδόν μόνος μου.
3 βαθμούς — Το έλυσα και μπορώ να εξηγήσω το γιατί σε άλλον.
Maximum:
24 Points
0–8 POINTS
📘 KEEP LEARNINGΓύρνα στα Levels 1–2 και δυνάμωσε τα fundamentals.
Δεν υπάρχει λόγος να βιαστείς.
9–16 POINTS
📊 ANALYST IN TRAININGΈχεις αρχίσει να συνδέεις τους αριθμούς μεταξύ τους.
Συνέχισε με τα Masterclasses και επανάλαβε τα Labs.
17–21 POINTS
🔬 ADVANCED ANALYSTΚαταλαβαίνεις αρκετά καλά πώς συνδέονται:
Business,
Financials,
Valuation,
Risk.
Το επόμενο βήμα είναι να εφαρμόζεις το framework σε πραγματικές εταιρείες χρησιμοποιώντας ενημερωμένα δημόσια δεδομένα.
22–24 POINTS
🏆 ANALYSIS LAB COMPLETED
Δεν σημαίνει ότι:
«ξέρεις πλέον ποια μετοχή θα ανέβει».
Σημαίνει κάτι σημαντικότερο:
Έχεις μάθει να κάνεις καλύτερες ερωτήσεις.
Να κοιτάς πέρα από:
το hype,
το dividend yield,
ένα χαμηλό P/E,
ένα chart,
ή ένα μεγάλο growth number.
Και αυτό είναι η βάση της σοβαρής επενδυτικής ανάλυσης.
Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ANALYSIS LAB
Πριν εξετάσεις οποιαδήποτε επένδυση, προσπάθησε να απαντήσεις σε 5 ερωτήσεις:
1. ΤΙ ΑΓΟΡΑΖΩ;
Καταλαβαίνω πραγματικά το asset;
2. ΠΩΣ ΒΓΑΖΕΙ ΧΡΗΜΑΤΑ;
Καταλαβαίνω το business model;
3. ΤΙ ΠΛΗΡΩΝΩ;
Καταλαβαίνω το valuation;
4. ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΕΙ ΣΤΡΑΒΑ;
Καταλαβαίνω τα risks;
5. ΤΙ ΔΕΝ ΞΕΡΩ;
Υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες που μου λείπουν;
Η πέμπτη ερώτηση είναι συχνά η πιο σημαντική.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ — DISCLAIMER
Το Analysis Lab παρέχεται αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς και ενημερωτικούς σκοπούς.
Οι εταιρείες, τα οικονομικά στοιχεία, οι τιμές, τα σενάρια και τα παραδείγματα που παρουσιάζονται στις ασκήσεις είναι υποθετικά, εκτός αν αναφέρεται ρητά διαφορετικά, και έχουν δημιουργηθεί αποκλειστικά για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Δεν είμαι αδειοδοτημένος επενδυτικός ή χρηματοοικονομικός σύμβουλος και τίποτα από όσα παρουσιάζονται στο Analysis Lab δεν αποτελεί εξατομικευμένη επενδυτική, χρηματοοικονομική, φορολογική ή νομική συμβουλή ούτε σύσταση για αγορά, πώληση ή διακράτηση οποιασδήποτε μετοχής, ETF, REIT, option, cryptocurrency ή άλλου χρηματοοικονομικού προϊόντος.
Το περιεχόμενο βασίζεται στην προσωπική μου μελέτη, έρευνα, γνώση και εμπειρία και έχει ως στόχο να βοηθήσει τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αναλύονται επενδύσεις και χρηματοοικονομικά δεδομένα.
Οι υπολογισμοί και τα παραδείγματα είναι σκόπιμα απλοποιημένα για εκπαιδευτικούς σκοπούς και ενδέχεται να μην περιλαμβάνουν όλους τους παράγοντες που θα υπήρχαν σε μια πραγματική επενδυτική απόφαση.
Καμία μέθοδος ανάλυσης, valuation model, financial ratio, technical indicator ή επενδυτικό framework δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα τη μελλοντική απόδοση μιας επένδυσης.
Οι επενδύσεις εμπεριέχουν κίνδυνο απώλειας κεφαλαίου και κάθε αναγνώστης είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για τη δική του έρευνα, την αξιολόγηση του προσωπικού του οικονομικού προφίλ και τις αποφάσεις που λαμβάνει.
Στόχος του Analysis Lab δεν είναι να σου πει τι να αγοράσεις. Στόχος είναι να σε μάθει να σκέφτεσαι, να αναλύεις, να αμφισβητείς και να κάνεις καλύτερες ερωτήσεις πριν πάρεις μια οικονομική απόφαση.
Κάνε πάντα τη δική σου έρευνα και, όπου χρειάζεται, συμβουλέψου κατάλληλα αδειοδοτημένο επαγγελματία.