-
-
Ενας απλΟς οδηγΟς για να καταλΑβεις πΩς λειτουργεΙ το χρηματιστΗριο
Αν ακούς λέξεις όπως «μετοχή», «ETF», «S&P 500», «μέρισμα», «P/E» και «portfolio» και νιώθεις ότι όλοι μιλάνε μια διαφορετική γλώσσα, βρίσκεσαι στο σωστό σημείο.
Σε αυτόν τον οδηγό θα ξεκινήσουμε πραγματικά από το μηδέν.
Δεν χρειάζεται να έχεις σπουδάσει οικονομικά.
Δεν χρειάζεται να ξέρεις μαθηματικά πέρα από απλές πράξεις.
Και κυρίως, δεν χρειάζεται να γνωρίζεις τίποτα για το χρηματιστήριο πριν ξεκινήσεις.
Ο στόχος δεν είναι να σου πω ποια μετοχή να αγοράσεις.
Ο στόχος είναι, όταν τελειώσεις αυτά τα μαθήματα, να καταλαβαίνεις τι είναι αυτό που αγοράζεις, πώς λειτουργεί, πώς μπορεί να σου αποφέρει χρήματα και — εξίσου σημαντικό — πώς μπορεί να σου προκαλέσει ζημιά.
-
Τι εΙναι μια μετοχΗ και τι εΙναι το χρηματιστΗριο;
Ας ξεχάσουμε για λίγο Wall Street, γραφήματα, εφαρμογές και αριθμούς.
Φαντάσου μια επιχείρηση.
Ο Γιώργος έχει μια εταιρεία που φτιάχνει παπούτσια.
Η εταιρεία μεγαλώνει και ο Γιώργος θέλει να ανοίξει νέο εργοστάσιο.
Για να το κάνει χρειάζεται χρήματα.
Μία από τις δυνατότητες μιας εταιρείας είναι να αντλήσει κεφάλαια προσφέροντας μέρος της ιδιοκτησίας της σε επενδυτές.
Εδώ εμφανίζονται οι μετοχές.
Τι είναι λοιπόν μια μετοχή;
Με πολύ απλά λόγια:
Μια μετοχή αντιπροσωπεύει ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας μιας εταιρείας.
Όταν αγοράζεις μετοχές μιας εταιρείας, γίνεσαι μέτοχος (shareholder).
Δεν σημαίνει φυσικά ότι μπορείς να μπεις αύριο στα γραφεία της Apple και να απαιτήσεις δικό σου γραφείο επειδή αγόρασες μία μετοχή.
Σημαίνει όμως ότι έχεις οικονομική συμμετοχή στην εταιρεία και τα σχετικά δικαιώματα που συνοδεύουν τις συγκεκριμένες μετοχές.
Ένα πολύ απλό παράδειγμα
Φαντάσου μια εταιρεία που έχει συνολικά: 1.000 μετοχές.
Εσύ έχεις: 10 μετοχές.
Έχεις λοιπόν: 10 / 1.000 = 1% της εταιρείας.
Στις πραγματικές μεγάλες εισηγμένες εταιρείες υπάρχουν συνήθως εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια μετοχές, επομένως ένας μικρός επενδυτής κατέχει ένα απειροελάχιστο ποσοστό.
Η λογική όμως παραμένει ίδια.
Τι είναι το χρηματιστήριο;
Το χρηματιστήριο είναι μια οργανωμένη αγορά όπου μπορούν να αγοράζονται και να πωλούνται, μεταξύ άλλων, μετοχές εισηγμένων εταιρειών.
Μπορείς να το φανταστείς σαν μια τεράστια αγορά.
Μόνο που αντί για φρούτα, ρούχα ή αυτοκίνητα, οι επενδυτές αγοράζουν και πουλάνε χρηματοοικονομικούς τίτλους.
Παραδείγματα γνωστών χρηματιστηρίων είναι το New York Stock Exchange και το Nasdaq.
Ποιος καθορίζει την τιμή μιας μετοχής;
Δεν υπάρχει κάποιος άνθρωπος που ξυπνάει κάθε πρωί και αποφασίζει:
«Σήμερα αυτή η μετοχή θα κάνει 150€.»
Στην αγορά, η τιμή διαμορφώνεται από την προσφορά και τη ζήτηση μέσω των εντολών αγοράς και πώλησης.
Αν πολλοί θέλουν να αγοράσουν και λίγοι θέλουν να πουλήσουν στις υπάρχουσες τιμές, υπάρχει ανοδική πίεση.
Αντίθετα, όταν η πίεση πώλησης είναι μεγαλύτερη, η τιμή μπορεί να πέσει.
Οι λόγοι που αλλάζει η προσφορά και η ζήτηση είναι αμέτρητοι: τα κέρδη μιας εταιρείας, οι προσδοκίες για το μέλλον, η οικονομία, τα επιτόκια, ο ανταγωνισμός, ειδήσεις, φόβος, αισιοδοξία, και πολλά άλλα.
Να θυμΑσαι:
Μετοχή = ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας μιας εταιρείας.
-
ΠΩς μπορεΙ κΑποιος να βγΑλει χρΗματα απΟ τις μετοχΕς;
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι.
1. Αύξηση της τιμής
Αγοράζεις μία μετοχή στα 100€.
Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα η τιμή της γίνεται 130€.
Αν την πουλήσεις: 130€ – 100€ = 30€ κέρδος, πριν λάβουμε υπόψη φόρους, προμήθειες και άλλα πιθανά κόστη.
Αυτό ονομάζεται capital gain. Προσοχή όμως. Μπορεί να συμβεί και το αντίθετο.
Αγοράζεις στα 100€.
Η μετοχή πέφτει στα 70€.
Αν πουλήσεις στα 70€, η ζημιά σου είναι 30€.
Η αγορά μιας μετοχής δεν εγγυάται κέρδος.
2. Μερίσματα
Ορισμένες εταιρείες διανέμουν ένα μέρος των χρημάτων τους στους μετόχους μέσω μερισμάτων.
Αυτό λέγεται dividend.
Παράδειγμα:
Έχεις 100 μετοχές.
Η εταιρεία πληρώνει μέρισμα 1€ ανά μετοχή.
100 × 1€ = 100€.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το μέρισμα είναι «δωρεάν χρήμα».
Η πληρωμή μερισμάτων επηρεάζει την οικονομική αξία της εταιρείας και ένα μέρισμα μπορεί να μειωθεί ή να διακοπεί.
Τι είναι το compounding;
Ας πούμε ότι επενδύεις 1.000€.
Αν υποθέσουμε καθαρά για εκπαιδευτικούς σκοπούς απόδοση 10%, μετά από έναν χρόνο έχεις: 1.100€.
Αν τον επόμενο χρόνο υπάρξει ξανά 10%, δεν κερδίζεις 10% μόνο πάνω στα αρχικά 1.000€.
Κερδίζεις πάνω στα 1.100€.
Άρα: 1.100€ × 1,10 = 1.210€.
Αυτό είναι η λογική του ανατοκισμού/compounding.
Στην πραγματική αγορά φυσικά δεν υπάρχει σταθερό 10% κάθε χρόνο.
Μπορεί μία χρονιά να υπάρχει άνοδος, την επόμενη πτώση και την επόμενη διαφορετική απόδοση.
Να θυμΑσαι:
Οι αποδόσεις δεν είναι εγγυημένες και η μεγάλη δύναμη του μακροπρόθεσμου investing είναι ο χρόνος.
-
Investing και Trading δεν εΙναι το Ιδιο πρΑγμα
Αυτές οι δύο έννοιες συχνά μπερδεύονται.
Investing
Ο επενδυτής συνήθως αγοράζει ένα περιουσιακό στοιχείο έχοντας μακροπρόθεσμη λογική.
Μπορεί να σκέφτεται:
«Πιστεύω ότι αυτή η επιχείρηση μπορεί να είναι σημαντικά μεγαλύτερη σε 10 χρόνια.»
Δεν τον ενδιαφέρει απαραίτητα τι θα κάνει η τιμή αύριο το πρωί.
Trading
Ο trader προσπαθεί συνήθως να εκμεταλλευτεί κινήσεις της τιμής σε μικρότερο χρονικό διάστημα.
Αυτό μπορεί να σημαίνει μήνες, εβδομάδες, ημέρες ή ακόμη μικρότερα χρονικά διαστήματα, ανάλογα με τη στρατηγική.
ΠαρΑδειγμα
Investor:
«Μελέτησα την εταιρεία, πιστεύω στο business της και σκοπεύω να την κρατήσω μακροπρόθεσμα.»
Trader:
«Πιστεύω ότι η τιμή θα κινηθεί από τα 50€ στα 55€ και θέλω να εκμεταλλευτώ αυτή την κίνηση.»
Κανένα από τα δύο δεν σημαίνει αυτόματα εύκολο κέρδος.
Και ειδικά το βραχυπρόθεσμο trading μπορεί να έχει πολύ υψηλό κίνδυνο.
Να θυμάσαι:
Άλλο αγοράζω μια επιχείρηση με μακροπρόθεσμη λογική και άλλο προσπαθώ να προβλέψω τις βραχυπρόθεσμες κινήσεις της τιμής.
-
Τι εΙναι το ρΙσκο;
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα ολόκληρου του οδηγού.
Όταν επενδύεις, μπορείς να χάσεις χρήματα.
Τόσο απλά.
Δεν υπάρχει μετοχή που να είναι εγγυημένο ότι θα ανεβαίνει για πάντα.
ΠαρΑδειγμα
Έχεις 10.000€.
Βάζεις και τα 10.000€ σε μία εταιρεία.
Αν η επένδυσή σου χάσει 50%, αυτό σημαίνει ότι σου μένουν 5.000€ σε αξία.
Για να επιστρέψεις από 5.000€ στα 10.000€, χρειάζεσαι πλέον άνοδο 100%.
Αυτό μας δείχνει γιατί η προστασία από μεγάλες ζημιές είναι σημαντική.
Volatility
Volatility ονομάζουμε, απλουστευμένα, το πόσο έντονα μεταβάλλεται η τιμή ενός περιουσιακού στοιχείου.
Μια μετοχή μπορεί να είναι:
100€
95€
105€
90€
110€
μέσα σε σχετικά μικρό διάστημα.
Αυτές οι διακυμάνσεις είναι μέρος των αγορών.
Risk tolerance
Πρέπει επίσης να γνωρίζεις πόσο ρίσκο μπορείς πραγματικά να αντέξεις.
Είναι πολύ εύκολο να λες:
«Δεν με νοιάζει αν πέσει.» όταν η αγορά ανεβαίνει.
Είναι διαφορετικό να βλέπεις 10.000€ να γίνονται 7.000€.
Χρονικός ορiζοντας
Τα χρήματα που μπορεί να χρειαστείς σύντομα έχουν διαφορετικές ανάγκες από χρήματα που προορίζονται για έναν στόχο δεκαετιών.
Γι’ αυτό πριν από οποιαδήποτε επένδυση πρέπει να εξετάζονται: ο στόχος, ο χρονικός ορίζοντας, η οικονομική κατάσταση, η δυνατότητα απορρόφησης ζημιών και η ανοχή στο ρίσκο.
Να θυμaσαι:
Πριν σκεφτείς πόσα μπορείς να κερδίσεις, σκέψου πόσα μπορείς να χάσεις.
-
Πως αγοραζεται μια μετοχη;
Για να αγοράσεις εισηγμένες μετοχές ως ιδιώτης, συνήθως χρησιμοποιείς έναν broker.
Ο broker είναι η χρηματιστηριακή/επενδυτική υπηρεσία μέσω της οποίας αποκτάς πρόσβαση στην αγορά.
Σήμερα αυτό γίνεται συχνά μέσω εφαρμογής ή ιστοσελίδας.
Η γενική διαδικασία
Ανοίγεις λογαριασμό σε broker.
Ολοκληρώνεις τις απαιτούμενες διαδικασίες ταυτοποίησης.
Καταθέτεις χρήματα.
Βρίσκεις το χρηματοοικονομικό προϊόν που θέλεις.
Ελέγχεις ότι είναι πράγματι το σωστό προϊόν.
Επιλέγεις ποσότητα και τύπο εντολής.
Υποβάλλεις την εντολή.
Τι είναι ticker;
Οι εισηγμένες εταιρείες χρησιμοποιούν σύμβολα.
Για παράδειγμα, μια εταιρεία μπορεί να έχει ticker: XYZ.
Το ticker βοηθάει στην αναγνώριση του τίτλου, αλλά δεν πρέπει να βασίζεσαι μόνο σε αυτό. Είναι σημαντικό να ελέγχεις χρηματιστήριο, νόμισμα, ISIN όπου χρειάζεται και ακριβώς ποιο προϊόν αγοράζεις.
Market Order
Με μια market order ζητάς ουσιαστικά να πραγματοποιηθεί η αγορά ή πώληση στις καλύτερες διαθέσιμες τιμές της αγοράς.
Η τελική τιμή εκτέλεσης δεν είναι απαραίτητα ακριβώς η τιμή που είδες ένα δευτερόλεπτο πριν.
Limit Order
Με limit order ορίζεις ένα όριο τιμής.
Για παράδειγμα:
«Θέλω να αγοράσω, αλλά όχι πάνω από 95€.»
Αυτό σου δίνει μεγαλύτερο έλεγχο στην τιμή, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι η εντολή θα εκτελεστεί.
Προσοχή στις προμήθειες και στο νόμισμα
Έλεγξε: προμήθειες συναλλαγών, spread, χρεώσεις συναλλάγματος, χρεώσεις λογαριασμού, φορολογικές συνέπειες, και άλλες πιθανές επιβαρύνσεις.
Μια πλατφόρμα που γράφει «0€ commission» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε πτυχή της συναλλαγής είναι δωρεάν.
Να θυμάσαι:
Το κουμπί BUY είναι το τελευταίο βήμα. Η κατανόηση του τι αγοράζεις πρέπει να προηγείται.
-
Τι ειναι ενα ETF;
Ας πούμε ότι έχεις 1.000€.
Θα μπορούσες να αγοράσεις μετοχές μίας εταιρείας.
Αλλά τότε η επένδυσή σου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μία συγκεκριμένη επιχείρηση.
Εδώ εμφανίζονται τα ETFs.
Τι είναι ETF;
ETF σημαίνει Exchange-Traded Fund.
Είναι ένα επενδυτικό fund του οποίου οι μετοχές/μερίδια διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο.
Ένα ETF μπορεί να περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές επενδύσεις.
Υπάρχουν ETFs που ακολουθούν χρηματιστηριακούς δείκτες, συγκεκριμένους κλάδους, ομόλογα και πολλές άλλες κατηγορίες.
Παραδειγμα
Αντί να προσπαθείς να επιλέξεις μία μόνο εταιρεία, ένα ευρέως διαφοροποιημένο ETF μπορεί να σου δώσει έκθεση σε πολλές εταιρείες μέσα από ένα προϊόν.
Αυτό μπορεί να κάνει τη διαφοροποίηση ευκολότερη.
Δεν σημαίνει όμως: ETF = χωρίς κίνδυνο.
Ένα ETF μπορεί επίσης να χάσει σημαντική αξία.
Επιπλέον, δεν είναι όλα τα ETFs ίδια.
Κάποια είναι ευρέως διαφοροποιημένα.
Άλλα μπορεί να επικεντρώνονται σε έναν συγκεκριμένο κλάδο, χώρα ή πολύ συγκεκριμένη στρατηγική.
Άρα πρέπει πάντα να καταλαβαίνεις τι ακριβώς περιέχει το ETF.
Να θυμάσαι:
ETF δεν σημαίνει αυτόματα ασφαλές. Σημαίνει fund που διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο και πρέπει να εξετάσεις τι βρίσκεται μέσα του.
-
Diversification – Γιατι δεν βαζουμε ολα τα αυγα σε ενα καλαθι;
Φαντάσου δύο ανθρώπους.
Ο Α έχει όλα του τα χρήματα σε μία εταιρεία.
Ο Β έχει επενδύσεις σε πολλές διαφορετικές εταιρείες και ενδεχομένως διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων.
Αν η μία εταιρεία του Α αντιμετωπίσει καταστροφικό πρόβλημα, ολόκληρο το portfolio του επηρεάζεται.
Ο Β δεν είναι προστατευμένος από κάθε πτώση, αλλά ένα πρόβλημα σε μία μόνο εταιρεία μπορεί να έχει μικρότερη επίδραση στο συνολικό του χαρτοφυλάκιο.
Αυτή είναι η βασική ιδέα της διαφοροποίησης.
Αλλά πρόσεξε κάτι
Το να αγοράσεις:
10 τράπεζες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις εξαιρετική διαφοροποίηση. Όλες επηρεάζονται από αρκετούς κοινούς παράγοντες.
Η διαφοροποίηση μπορεί να εξετάζεται μεταξύ: εταιρειών, κλάδων, χωρών, γεωγραφικών περιοχών και διαφορετικών κατηγοριών assets.
Diversification – δεν χάνω ποτέ
Αυτό είναι τεράστια παρεξήγηση.
Σε μια μεγάλη πτώση της αγοράς, πολλές διαφορετικές επενδύσεις μπορούν να πέσουν ταυτόχρονα.
Η διαφοροποίηση διαχειρίζεται συγκεκριμένους κινδύνους. Δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο.
Να θυμασαι:
Μην αφήνεις το οικονομικό σου μέλλον να εξαρτάται χωρίς λόγο από μία μόνο εταιρεία.
-
Πως καταλαβαινω αν μια εταιρεια ειναι καλη;
Τώρα αρχίζουμε το Fundamental Analysis.
Μέχρι εδώ μάθαμε πώς λειτουργεί η αγορά. Τώρα θα αρχίσουμε να κοιτάμε την πραγματική επιχείρηση πίσω από το ticker.
Revenue — έσοδα
Revenue είναι, απλουστευμένα, τα έσοδα που δημιουργεί η επιχείρηση από τις δραστηριότητές της πριν αφαιρεθούν τα σχετικά έξοδα.
Παράδειγμα:
Μια επιχείρηση πουλάει προϊόντα αξίας 1.000.000€.
Αυτό μπορεί να αποτελεί 1 εκατ. ευρώ revenue.
Δεν σημαίνει ότι κέρδισε 1 εκατ. ευρώ.
Profit — Κέρδος
Από τα έσοδα πρέπει να αφαιρεθούν τα έξοδα.
Αν έχει 1.000.000€ έσοδα και 800.000€ συνολικά έξοδα, τότε σε ένα υπεραπλουστευμένο παράδειγμα απομένουν 200.000€ κέρδη.
Στις πραγματικές οικονομικές καταστάσεις τα πράγματα είναι φυσικά πιο σύνθετα.
Margin
Το περιθώριο κέρδους μας βοηθάει να δούμε πόσο κέρδος παράγεται σε σχέση με τις πωλήσεις. Αν δύο εταιρείες έχουν τα ίδια έσοδα αλλά η μία κρατάει πολύ μεγαλύτερο κέρδος, αυτό είναι σημαντική πληροφορία.
Debt — Χρεος
Το χρέος δεν είναι αυτόματα κακό. Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν δανεισμό για πολλούς λόγους.
Το ερώτημα είναι:
Μπορεί η εταιρεία να διαχειριστεί άνετα το χρέος της;
Μια εταιρεία με υπερβολικό χρέος και αδύναμες ταμειακές ροές μπορεί να είναι πολύ πιο ευάλωτη όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Cash Flow
Τα λογιστικά κέρδη και τα πραγματικά χρήματα που μπαίνουν και βγαίνουν από μια επιχείρηση δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.
Γι’ αυτό οι επενδυτές κοιτούν και την κατάσταση ταμειακών ροών (EPS).
EPS σημαίνει Earnings Per Share (κέρδη ανά μετοχή).
Αν μια εταιρεία έχει: 10 εκατ. € καθαρά κέρδη και, σε ένα απλοποιημένο παράδειγμα, 1 εκατ. μετοχές, τότε:
EPS = 10€ ανά μετοχή.
Στην πράξη ο υπολογισμός μπορεί να χρησιμοποιεί σταθμισμένο μέσο αριθμό μετοχών και diluted EPS, οπότε μην αντιμετωπίζεις το παραπάνω σαν πλήρη λογιστικό ορισμό.
Market Cap
Market capitalization είναι η χρηματιστηριακή αξία των μετοχών μιας εταιρείας.
Απλουστευμένα:
Τιμή μετοχής × αριθμός μετοχών σε κυκλοφορία.
Αν η τιμή είναι 50€ και υπάρχουν 100 εκατ. μετοχές, market cap ≈ 5 δισ. €.
Να θυμασαι:
Μην κοιτάς μόνο τη μετοχή. Κοίτα την επιχείρηση που υπάρχει πίσω από τη μετοχή.
-
Ποτε μια μετοχη ειναι «ακριβη» ή «φθηνη»;
Εδώ γίνεται ένα από τα μεγαλύτερα λάθη των αρχάριων.
Μετοχή Α:
10€.
Μετοχή Β:
500€.
Ποια είναι φθηνότερη; Η απάντηση είναι:
Δεν μπορούμε να ξέρουμε μόνο από την τιμή της μίας μετοχής.
Μια μετοχή των 500€ μπορεί να αντιπροσωπεύει ελκυστικότερη αποτίμηση από μία των 10€.
Πρέπει να εξετάσουμε την αξία ολόκληρης της εταιρείας και τα οικονομικά της.
P/E Ratio
Ένας από τους γνωστότερους δείκτες αποτίμησης είναι το:
Price-to-Earnings ratio.
Σε απλουστευμένη μορφή:
P/E = Τιμή Μετοχής / Κέρδη ανά Μετοχή.
Αν:
τιμή = 100€
EPS = 5€
τότε:
P/E = 20.
Πολύ απλοποιημένα, η αγορά αποτιμά τη μετοχή στις 20 φορές τα ετήσια κέρδη ανά μετοχή που χρησιμοποιήσαμε στον υπολογισμό.
Χαμηλό P/E = καλή αγορά;
Όχι απαραίτητα.
Μια εταιρεία μπορεί να έχει χαμηλό P/E επειδή η αγορά περιμένει ότι τα κέρδη της θα πέσουν.
Υψηλό P/E = κακή αγορά;
Επίσης όχι απαραίτητα.
Η αγορά μπορεί να περιμένει μεγάλη ανάπτυξη στο μέλλον.
Αλλά όσο περισσότερα πληρώνεις για μεγάλες μελλοντικές προσδοκίες, τόσο περισσότερο μπορεί να πληγεί η επένδυση αν αυτές δεν πραγματοποιηθούν.
Το σημαντικότερο μάθημα
Υπάρχουν δύο διαφορετικές ερωτήσεις:
1. Είναι καλή επιχείρηση;
και
2. Είναι ελκυστική επένδυση στη σημερινή αποτίμηση;
Δεν είναι η ίδια ερώτηση.
Μπορεί να υπάρχει εκπληκτική εταιρεία που διαπραγματεύεται σε τιμή που θεωρείς υπερβολική.
Και μπορεί να υπάρχει φθηνή εταιρεία που είναι φθηνή για πολύ καλό λόγο.
Να θυμασαι:
Η τιμή μιας μετοχής από μόνη της δεν σου λέει αν η εταιρεία είναι φθηνή ή ακριβή.
-
Πως χτιζεται ενα επενδυτικο portfolio;
Φτάσαμε στο σημείο όπου μπορείς να ενώσεις όλα όσα μάθαμε.
Portfolio σημαίνει ουσιαστικά το σύνολο των επενδύσεών σου.
Πριν αγοράσεις οτιδήποτε, υπάρχουν μερικές βασικές ερωτήσεις.
1. Γιατι επενδυω;
Για σύνταξη;
Για οικονομική ανεξαρτησία;
Για κάποιον μακροπρόθεσμο στόχο;
Το «θέλω να βγάλω λεφτά» δεν είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένο επενδυτικό πλάνο.
2. Πότε θα χρειαστώ τα χρήματα;
Άλλο:
«Μπορεί να τα χρειαστώ σε έναν χρόνο.»
και άλλο:
«Επενδύω για τις επόμενες δεκαετίες.»
Ο χρονικός ορίζοντας αλλάζει δραματικά τον κίνδυνο που μπορεί να είναι λογικό να αναλάβει κάποιος.
3. Πόσο ρίσκο αντέχω;
Όχι πόσο ρίσκο νομίζεις ότι αντέχεις όταν όλα ανεβαίνουν.
Πόσο αντέχεις όταν το portfolio γράφει:
-10%
-20%
ή περισσότερο;
4. Asset Allocation
Asset allocation σημαίνει πώς μοιράζεις το portfolio σου ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες επενδύσεων.
Για παράδειγμα: μετοχές, ομόλογα, μετρητά, και άλλες κατηγορίες, ανάλογα με την περίπτωση.
Δεν υπάρχει μία κατανομή που να είναι κατάλληλη για όλους.
5. Diversification
Μετά αποφασίζεις πόσο συγκεντρωμένες ή διαφοροποιημένες θα είναι οι επενδύσεις σου.
Αν μία μόνο θέση αποτελεί τεράστιο ποσοστό του portfolio, πρέπει να καταλαβαίνεις τον πρόσθετο κίνδυνο που αναλαμβάνεις.
6. Μην επενδύεις σε κάτι που δεν καταλαβαίνεις
Αυτός είναι ίσως ο καλύτερος απλός κανόνας για έναν αρχάριο.
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις με απλά λόγια: τι αγόρασες, πώς λειτουργεί, πώς μπορεί να σου αποφέρει χρήματα, πώς μπορεί να χάσει αξία, και ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι, τότε πιθανότατα χρειάζεσαι περισσότερη έρευνα πριν βάλεις χρήματα.
7. Μην κυνηγάς ό,τι ανεβαίνει
Μια μετοχή ανεβαίνει 100%.
Ξαφνικά όλοι μιλάνε γι’ αυτή. TikTok, YouTube, X, Reddit, Φίλοι και εμφανίζεται το:
FOMO — Fear Of Missing Out.
«Αν δεν αγοράσω τώρα, θα χάσω την ευκαιρία της ζωής μου.»
Αυτό είναι συναίσθημα. Όχι επενδυτική ανάλυση.
8. Μην πανικοβάλλεσαι χωρίς λόγο όταν πέφτει η αγορά
Οι αγορές δεν κινούνται μόνο προς τα πάνω. Θα υπάρξουν πτώσεις. Το ότι μια επένδυση έπεσε δεν σημαίνει αυτόματα ότι πρέπει να πουλήσεις. Αλλά ούτε σημαίνει ότι πρέπει πάντα να την κρατήσεις.
Η σωστή ερώτηση είναι:
Έχει αλλάξει ο λόγος για τον οποίο έκανα αυτή την επένδυση;
9. Κράτα αρχείο
Πριν αγοράσεις μια επένδυση, γράψε:
– Τι αγοράζω;
– Γιατί το αγοράζω;
– Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
– Ποια στοιχεία θα έδειχναν ότι η αρχική μου σκέψη ήταν λάθος;
– Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
Έτσι, μήνες αργότερα, μπορείς να συγκρίνεις τι πραγματικά πίστευες με αυτό που συνέβη.
10. Μην περιμένεις να γίνεις πλούσιος σε μία εβδομάδα
Οι αγορές μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικό πλούτο σε μεγάλους χρονικούς ορίζοντες.
Μπορούν επίσης να καταστρέψουν κεφάλαιο όταν κάποιος αναλαμβάνει κινδύνους που δεν καταλαβαίνει.
Το investing δεν χρειάζεται να είναι καζίνο.
Και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιο.
-
10 πραγματα που θελω να θυμασαι απο ολοκληρο τον οδηγο
1. Μια μετοχή είναι συμμετοχή ιδιοκτησίας σε μια εταιρεία.
2. Δεν υπάρχει εγγυημένο κέρδος.
3. Μεγαλύτερη πιθανή απόδοση συνήθως συνοδεύεται από μεγαλύτερο κίνδυνο.
4. Investing και trading είναι διαφορετικές προσεγγίσεις.
5. Η διαφοροποίηση μειώνει συγκεκριμένους κινδύνους, αλλά δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο.
6. ETF δεν σημαίνει αυτόματα «ασφαλές».
7. Καλή εταιρεία δεν σημαίνει απαραίτητα καλή αγορά σε οποιαδήποτε τιμή.
8. Η τιμή μιας μετοχής από μόνη της δεν σου λέει αν είναι φθηνή.
9. Μην αγοράζεις κάτι μόνο επειδή το αγοράζουν όλοι οι άλλοι.
10. Πριν πατήσεις BUY, πρέπει να μπορείς να εξηγήσεις στον εαυτό σου τι αγοράζεις και γιατί.
-
-
-
ΜαθαΙνω να ΑναλΥω μια ΜετοχΗ
Αφού ολοκλήρωσες το Level 1, ξέρεις πλέον τι είναι μια μετοχή, πώς λειτουργεί το χρηματιστήριο, τι είναι ETF, diversification, risk και portfolio.
Τώρα πάμε ένα βήμα παρακάτω.
Στο Level 2 δεν θα μάθεις απλώς τι είναι μια μετοχή.
Θα μάθεις να κοιτάζεις μια εταιρεία και να αρχίζεις να απαντάς:
-
Τι κάνει αυτή η εταιρεία;
-
Βγάζει χρήματα;
-
Μεγαλώνει;
-
Έχει πολύ χρέος;
-
Έχει δυνατό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
-
Είναι η μετοχή ακριβή ή φθηνή;
-
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
-
Αξίζει να τη μελετήσω περισσότερο;
Ο στόχος δεν είναι να γίνεις επαγγελματίας αναλυτής.
Ο στόχος είναι να σταματήσεις να αγοράζεις κάτι επειδή απλώς «ανεβαίνει» ή επειδή το ανέφερε κάποιος στο internet.
-
-
Πρωτα καταλαβαινω την επιχειρηση
Πριν κοιτάξεις P/E, γραφήματα ή τιμή μετοχής, πρέπει να καταλάβεις κάτι πολύ πιο βασικό:
Τι ακριβώς κάνει η εταιρεία;
Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις την επιχείρηση με απλά λόγια, τότε πιθανότατα δεν την καταλαβαίνεις αρκετά καλά.
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι εξετάζεις μια εταιρεία που φτιάχνει αθλητικά παπούτσια.
Οι πρώτες σου ερωτήσεις πρέπει να είναι:
– Τι πουλάει;
– Σε ποιους το πουλάει;
– Σε ποιες χώρες δραστηριοποιείται;
– Πώς βγάζει χρήματα;
– Ποιοι είναι οι βασικοί πελάτες της;
– Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές της;
Το business model
Business model σημαίνει, πολύ απλά: Με ποιον τρόπο η εταιρεία βγάζει χρήματα;
Παράδειγμα:
Ένα supermarket βγάζει χρήματα αγοράζοντας προϊόντα σε μια τιμή και πουλώντας τα ακριβότερα.
Μια εταιρεία software μπορεί να χρεώνει μηνιαία συνδρομή.
Μια τράπεζα βγάζει χρήματα με διαφορετικό τρόπο.
Μια διαφημιστική πλατφόρμα μπορεί να παρέχει δωρεάν υπηρεσίες στους χρήστες αλλά να κερδίζει από διαφημίσεις.
Άρα δύο εταιρείες μπορεί να έχουν την ίδια χρηματιστηριακή αξία αλλά τελείως διαφορετικό τρόπο λειτουργίας.
Γιατί έχει σημασία;
Γιατί αν δεν καταλαβαίνεις από πού προέρχονται τα χρήματα της εταιρείας, δεν μπορείς να αξιολογήσεις σωστά αν μπορεί να συνεχίσει να τα βγάζει.
Οι 5 βασικές ερωτήσεις
Πριν συνεχίσεις οποιαδήποτε ανάλυση, προσπάθησε να απαντήσεις:
-
Τι πουλάει η εταιρεία;
-
Ποιος πληρώνει την εταιρεία;
-
Γιατί ο πελάτης την προτιμά;
-
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές της;
-
Τι θα μπορούσε να καταστρέψει το business της;
Να θυμάσαι:
Δεν αγοράζεις ένα ticker. Αγοράζεις συμμετοχή σε μια πραγματική επιχείρηση.
-
-
Revenue — Πως καταλαβαινουμε αν μια εταιρεια μεγαλωνει;
Το Revenue είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που κοιτάζει ένας επενδυτής.
Revenue σημαίνει τα έσοδα μιας εταιρείας.
Παράδειγμα
Μια εταιρεία είχε:
2024: 1 δισ. € revenue
2025: 1,2 δισ. €
2026: 1,5 δισ. €
Βλέπουμε ότι οι πωλήσεις της αυξάνονται.
Αυτό είναι συνήθως θετικό.
Αλλά δεν αρκεί.
Revenue Growth
Revenue growth σημαίνει:
Πόσο γρήγορα αυξάνονται τα έσοδα;
Αν μια εταιρεία είχε: 100 εκατ. €
και την επόμενη χρονιά: 120 εκατ. €
τότε η αύξηση είναι: 20%.
Αυξηση εσοδων δεν σημαινει απαραίτητα καλη εταιρεια
Μια εταιρεία μπορεί να αυξάνει τα έσοδά της αλλά να χάνει χρήματα.
Παράδειγμα:
Έσοδα: 100 εκατ. €
Έξοδα: 150 εκατ. €
Άρα: Ζημιά 50 εκατ. €
Αυτό μπορεί να είναι φυσιολογικό για κάποια νέα αναπτυσσόμενη επιχείρηση.
Μπορεί όμως και να είναι ένδειξη ενός προβληματικού business model.
Πρέπει να κοιτάμε τη συνολική εικόνα.
Organic Growth
Μερικές φορές μια εταιρεία μεγαλώνει επειδή πραγματικά πουλάει περισσότερο.
Άλλες φορές μεγαλώνει επειδή αγοράζει άλλες εταιρείες.
Αυτό είναι σημαντικό να το ξεχωρίζουμε.
Να θυμάσαι:
Το revenue σου δείχνει πόσα χρήματα μπαίνουν στην κορυφή. Δεν σου δείχνει πόσα τελικά μένουν στην τσέπη της εταιρείας.
-
Profit και Margins — Η εταιρεια πραγματικα βγαζει χρηματα;
Τώρα πάμε κάτω από το revenue.
Ας πούμε ότι δύο εταιρείες έχουν ακριβώς τις ίδιες πωλήσεις: 1 δισ. €.
Η πρώτη βγάζει: 200 εκατ. € καθαρό κέρδος.
Η δεύτερη: 20 εκατ. €.
Παρότι έχουν ίδια έσοδα, η πρώτη κρατάει πολύ μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεών της ως κέρδος.
Εδώ μπαίνουν τα margins.
Gross Margin
Το gross margin δείχνει πόσο μένει αφού αφαιρεθεί το άμεσο κόστος παραγωγής των προϊόντων ή υπηρεσιών.
Παράδειγμα:
Πουλάω κάτι για: 100€.
Μου κοστίζει: 40€ να το παράγω.
Μου μένουν: 60€ gross profit.
Gross margin: 60%.
Operating Margin
Μετά υπάρχουν λειτουργικά έξοδα.
Μισθοί.
Marketing.
Γραφεία.
Research & Development.
Και πολλά άλλα.
Το operating margin μας δείχνει πόσο αποτελεσματικά λειτουργεί η βασική επιχείρηση.
Net Margin
Στο τέλος φτάνουμε στο καθαρό κέρδος.
Αν η εταιρεία έχει: 1.000€ πωλήσεις και 100€ καθαρό κέρδος,
net margin: 10%.
Γιατι μας ενδιαφερουν τα margins;
Γιατί δύο επιχειρήσεις με τα ίδια έσοδα μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική ποιότητα.
Επίσης εξετάζουμε:
– Τα margins ανεβαίνουν;
– Παραμένουν σταθερά;
– Πέφτουν;
Αν πέφτουν συνεχώς, πρέπει να ψάξουμε γιατί.
Να θυμάσαι:
Δεν έχει σημασία μόνο πόσα πουλάει μια εταιρεία. Έχει σημασία και πόσα χρήματα καταφέρνει να κρατήσει.
-
Balance Sheet — Τι εχει και τι χρωσταει η εταιρεια;
Το Balance Sheet είναι σαν μια φωτογραφία της οικονομικής κατάστασης της εταιρείας σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
Έχει δύο βασικές πλευρές.
Assets
Assets είναι αυτά που διαθέτει η εταιρεία.
Παραδείγματα:
Μετρητά.
Κτίρια.
Εργοστάσια.
Εξοπλισμός.
Αποθέματα.
Απαιτήσεις από πελάτες.
Liabilities
Liabilities είναι οι υποχρεώσεις της.
Παραδείγματα:
Δάνεια.
Υποχρεώσεις προς προμηθευτές.
Ομόλογα.
Άλλες υποχρεώσεις.
Το πολύ απλό παράδειγμα
Φαντάσου έναν άνθρωπο που έχει:
Σπίτι αξίας 300.000€ και Μετρητά 50.000€
Άρα assets: 350.000€.
Αλλά χρωστάει: 200.000€ στεγαστικό.
Η καθαρή του θέση είναι περίπου: 150.000€.
Παρόμοια λογική υπάρχει και στις επιχειρήσεις, αν και οι λογιστικές καταστάσεις είναι πολύ πιο σύνθετες.
Γιατί μας ενδιαφέρει;
Γιατί μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται κερδοφόρα αλλά να είναι υπερβολικά φορτωμένη με χρέος.
Όταν τα πράγματα πάνε καλά μπορεί να μην υπάρχει πρόβλημα.
Όταν όμως έρθει ύφεση ή αυξηθούν τα επιτόκια, το χρέος μπορεί να γίνει σοβαρό βάρος.
Να θυμάσαι:
Δεν κοιτάμε μόνο τι κερδίζει η εταιρεία. Κοιτάμε και τι έχει και τι χρωστάει.
-
Debt — Ποτε το χρεος γινεται επικινδυνο;
Το χρέος δεν είναι από μόνο του κακό.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Πολλές εξαιρετικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν χρέος.
Το πρόβλημα είναι το υπερβολικό ή μη διαχειρίσιμο χρέος.
Παράδειγμα
Εταιρεία Α: Κέρδη 1 δισ.
Χρέος 500 εκατ. Εταιρεία Β:
Κέρδη 100 εκατ. Χρέος 5 δισ.
Προφανώς η δεύτερη περίπτωση χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Interest Expense
Όταν μια εταιρεία δανείζεται, πρέπει να πληρώνει τόκους.
Αν οι τόκοι γίνουν υπερβολικά μεγάλοι σε σχέση με τα κέρδη της, τότε μπορεί να αρχίσουν τα προβλήματα.
Net Debt
Ένας απλός τρόπος που κοιτούν πολλοί επενδυτές την κατάσταση είναι:
Χρέος – Μετρητά.
Αν μια εταιρεία έχει: 10 δισ. χρέος και 8 δισ. cash,
η κατάσταση είναι διαφορετική από μια εταιρεία που έχει: 10 δισ. χρέος και 500 εκατ. cash.
Debt-to-Equity
Υπάρχουν πολλοί αριθμοδείκτες που χρησιμοποιούνται για το χρέος.
Ένας είναι το Debt-to-Equity.
Δεν υπάρχει όμως ένας «μαγικός αριθμός» που να λειτουργεί για όλες τις επιχειρήσεις.
Διαφορετικοί κλάδοι μπορούν να έχουν πολύ διαφορετικές φυσιολογικές δομές χρέους.
Να θυμάσαι:
Το σωστό ερώτημα δεν είναι “έχει χρέος;”. Το σωστό ερώτημα είναι “μπορεί να το εξυπηρετήσει άνετα;”.
-
Cash Flow — Το χρημα που πραγματικα μπαινει και βγαινει
Εδώ αρχίζουν πολλοί αρχάριοι να μπερδεύονται.
Μια εταιρεία μπορεί να παρουσιάζει λογιστικό κέρδος αλλά ταυτόχρονα η πραγματική κίνηση μετρητών να είναι διαφορετική.
Γι’ αυτό υπάρχει το Cash Flow Statement.
Operating Cash Flow
Μας δείχνει περίπου πόσα μετρητά δημιουργεί η βασική δραστηριότητα της εταιρείας.
Capital Expenditures
Οι εταιρείες πρέπει συχνά να ξοδεύουν χρήματα για:
εργοστάσια, μηχανήματα, servers, καταστήματα, υποδομές.
Αυτές οι επενδύσεις ονομάζονται συχνά CapEx.
Free Cash Flow
Ένας πολύ σημαντικός δείκτης είναι το Free Cash Flow.
Απλουστευμένα: Operating Cash Flow – Capital Expenditures.
Παράδειγμα:
Operating Cash Flow: 1 δισ. €
CapEx: 300 εκατ. €
Free Cash Flow: 700 εκατ. €
Γιατί έχει σημασία;
Με το cash που παράγει μια επιχείρηση μπορεί να:
αποπληρώσει χρέος, επενδύσει στην ανάπτυξη, αγοράσει άλλες εταιρείες, επαναγοράσει μετοχές, πληρώσει μέρισμα ή κρατήσει cash για το μέλλον.
Να θυμάσαι:
Τα λογιστικά κέρδη είναι σημαντικά. Το πραγματικό cash που παράγει μια εταιρεία είναι εξίσου σημαντικό.
-
Moat — Γιατι να επιβιωσει αυτη η εταιρεια απεναντι στον ανταγωνισμο;
Φαντάσου ότι ανοίγεις μια επιχείρηση και βγάζεις τεράστια κέρδη.
Τι θα συμβεί;
Άλλοι θα προσπαθήσουν να σε αντιγράψουν.
Εδώ εμφανίζεται η έννοια του:
Economic Moat.
Moat σημαίνει, μεταφορικά, η τάφρος γύρω από ένα κάστρο.
Στις επιχειρήσεις είναι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που κάνει δύσκολο για άλλους να πάρουν τους πελάτες σου.
Παραδειγματα Moat
Brand
Ο πελάτης εμπιστεύεται ή επιθυμεί έντονα ένα συγκεκριμένο brand.
Network Effect
Όσο περισσότεροι χρησιμοποιούν ένα προϊόν, τόσο πιο χρήσιμο γίνεται.
Switching Costs
Ο πελάτης δυσκολεύεται ή έχει μεγάλο κόστος να φύγει από το προϊόν.
Cost Advantage
Η εταιρεία μπορεί να παράγει φθηνότερα από τους ανταγωνιστές.
Intellectual Property
Πατέντες, τεχνολογία ή άλλες μορφές πνευματικής ιδιοκτησίας.
Γιατι μας ενδιαφερει;
Γιατί μια εταιρεία μπορεί να είναι σήμερα εξαιρετική.
Αν όμως ο ανταγωνισμός μπορεί εύκολα να αντιγράψει το προϊόν της, τα υψηλά κέρδη μπορεί να μην κρατήσουν.
Να θυμάσαι:
Μην κοιτάς μόνο πόσο καλή είναι μια εταιρεία σήμερα. Ρώτα γιατί θα συνεχίσει να είναι καλή και στο μέλλον.
-
Management — Ποιος διοικει την εταιρεια;
Μια εταιρεία μπορεί να έχει:
εξαιρετικό προϊόν, πολλά χρήματα, δυνατό brand και παρ’ όλα αυτά να καταστραφεί από κακή διοίκηση.
Γι’ αυτό εξετάζουμε και το management.
Τι κοιτάμε;
Ποιος είναι ο CEO;
Πόσο καιρό βρίσκεται στην εταιρεία;
Ποια είναι η προηγούμενη πορεία του;
Τηρεί όσα υπόσχεται;
Χρησιμοποιεί σωστά τα χρήματα των μετόχων;
Capital Allocation
Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα της διοίκησης είναι να αποφασίσει τι θα κάνει με τα χρήματα της εταιρείας.
Μπορεί να:
επενδύσει στο business,
κάνει acquisition,
εξαγοράσει ίδιες μετοχές,
δώσει dividend,
μειώσει χρέος.
Η σωστή απόφαση εξαρτάται από την κατάσταση.
Red Flags
Πρόσεχε όταν βλέπεις:
υπερβολικές υποσχέσεις,
συνεχείς δικαιολογίες,
πολύ επιθετικές προβλέψεις,
συχνές τεράστιες εξαγορές χωρίς αποτέλεσμα,
υπερβολική έκδοση νέων μετοχών,
ή συμπεριφορές που δεν φαίνεται να υπηρετούν τους μετόχους.
Να θυμάσαι:
Δεν επενδύεις μόνο σε ένα προϊόν. Εμπιστεύεσαι και ανθρώπους να διαχειριστούν το κεφάλαιο της εταιρείας.
-
Valuation — Καλη εταιρεια, αλλα σε ποια τιμη;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα του Level 2.
Ας πούμε ότι βρίσκεις την καλύτερη εταιρεία στον κόσμο.
Βγάζει πολλά χρήματα.
Μεγαλώνει.
Έχει δυνατό brand.
Χαμηλό χρέος.
Εξαιρετικό management.
Σημαίνει ότι πρέπει να αγοράσεις τη μετοχή σε οποιαδήποτε τιμή;
Όχι.
Η τιμή που πληρώνεις έχει σημασία.
P/E Ratio
Αν η μετοχή κοστίζει: 100€
και έχει EPS: 5€,
τότε: P/E = 20.
Αν μια άλλη εταιρεία έχει P/E: 50, σημαίνει ότι η αγορά πληρώνει πολύ μεγαλύτερο πολλαπλάσιο των σημερινών κερδών.
Δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι ακριβή.
Ίσως η αγορά περιμένει πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη.
Price-to-Sales
Για εταιρείες όπου τα κέρδη είναι χαμηλά ή ανύπαρκτα, μερικοί επενδυτές εξετάζουν και Price-to-Sales.
Αλλά και αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του.
Free Cash Flow Yield
Άλλοι επενδυτές εξετάζουν το cash flow σε σχέση με την αξία της εταιρείας.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι valuation.
Το σημαντικό σε αυτό το στάδιο είναι να καταλάβεις:
Η αποτίμηση πρέπει να συγκρίνεται με την ποιότητα και τις προοπτικές της επιχείρησης.
Η παγιδα της «φθηνηης» μετοχης
Μια εταιρεία μπορεί να φαίνεται φθηνή επειδή:
τα κέρδη της πρόκειται να πέσουν,
χάνει πελάτες,
έχει τεράστιο χρέος,
ο κλάδος της καταρρέει.
Αυτό ονομάζεται πολλές φορές:
Value Trap.
Να θυμάσαι:
Το καλύτερο business στον κόσμο μπορεί να γίνει κακή επένδυση αν πληρώσεις υπερβολικά υψηλή τιμή.
-
Πως κανω μια πρωτη ολοκληρωμενη αναλυση μιας μετοχης;
Τώρα θα ενώσουμε όλα όσα μάθαμε.
Ας πούμε ότι βρίσκεις μια εταιρεία που σε ενδιαφέρει.
Μην ξεκινήσεις με:
«Πόσο μπορεί να ανέβει;»
Ξεκίνα με μια διαδικασία.
Βημα 1 — Καταλαβαινω την εταιρεια
Τι πουλάει;
Σε ποιον;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
Βημα 2 — Κοιταζω αναπτυξη
Αυξάνεται το revenue;
Αυξάνονται τα κέρδη;
Η ανάπτυξη επιταχύνεται ή επιβραδύνεται;
Βημα 3 — Κοιταζω profitability
Έχει κέρδη;
Τι margins έχει;
Τα margins βελτιώνονται;
Βημα 4 — Κοιταζω balance sheet
Πόσο cash έχει;
Πόσο debt;
Μπορεί να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις της;
Βημα 5 — Κοιταζω cash flow
Παράγει πραγματικό cash;
Το Free Cash Flow είναι θετικό;
Αυξάνεται;
Βημα 6 — Κοιταζω το moat
Γιατί οι πελάτες την προτιμούν;
Μπορεί κάποιος να αντιγράψει εύκολα το προϊόν;
Βημα 7 — Κοιταζω management
Ποιοι διοικούν;
Πώς χρησιμοποιούν το κεφάλαιο;
Έχουν ιστορικό καλών αποφάσεων;
Βημα 8 — Κοιταζω valuation
Πόσο πληρώνω για τα σημερινά κέρδη;
Πόσο growth περιλαμβάνει ήδη η τιμή;
Πώς συγκρίνεται με ανταγωνιστές;
Βημα 9 — Γραφω τους κινδυνους
Κάνε αυτή την ερώτηση:
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Παράδειγμα:
Νέος ανταγωνιστής.
Πτώση ζήτησης.
Ρυθμιστικά προβλήματα.
Χρέος.
Νέα τεχνολογία.
Αποτυχία management.
Βημα 10 — Γραφω το investment thesis
Μπορείς να γράψεις σε λίγες προτάσεις:
«Ενδιαφέρομαι για αυτή την εταιρεία επειδή…»
και μετά:
«Η άποψή μου θα αποδειχθεί λανθασμένη αν…»
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Δεν αγοράζουμε πρώτα και ψάχνουμε μετά λόγους να δικαιολογήσουμε την απόφαση.
-
Πριν πεις ότι έχεις αναλύσει μια μετοχή, προσπάθησε να απαντήσεις:
Η εταιρεια
Τι κάνει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιοι είναι οι πελάτες;
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές;
Οικονομικα
Το revenue αυξάνεται;
Έχει κέρδη;
Τι margins έχει;
Παράγει cash flow;
Έχει πολύ debt;
Ποιοτητα
Έχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
Έχει καλό management;
Ο κλάδος έχει μέλλον;
Τιμη
Ποιο είναι το valuation;
Ποιες προσδοκίες έχει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
Ρισκο
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Πόσο μπορεί να επηρεαστεί η εταιρεία;
Έχω καταλάβει τους σημαντικότερους κινδύνους;
Τι πρεπει να ξερεις μετα το Level 2
Αν έχεις καταλάβει πραγματικά αυτά τα 10 μαθήματα, θα πρέπει να μπορείς να κοιτάξεις μια εταιρεία και να πεις:
«Ξέρω τι κάνει.»
«Ξέρω πώς βγάζει λεφτά.»
«Ξέρω αν μεγαλώνει.»
«Ξέρω αν έχει πολλά χρέη.»
«Ξέρω αν παράγει cash.»
«Ξέρω ποιο μπορεί να είναι το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.»
«Ξέρω περίπου τι valuation έχει.»
«Ξέρω ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να προβλέψεις το μέλλον.
Κανείς δεν μπορεί.
Σημαίνει ότι αρχίζεις πλέον να σκέφτεσαι σαν επενδυτής και όχι σαν κάποιος που αγοράζει απλώς επειδή είδε μια μετοχή να ανεβαίνει.
-
Αν έχεις καταλάβει πραγματικά αυτά τα 10 μαθήματα, θα πρέπει να μπορείς να κοιτάξεις μια εταιρεία και να πεις:
«Ξέρω τι κάνει.»
«Ξέρω πώς βγάζει λεφτά.»
«Ξέρω αν μεγαλώνει.»
«Ξέρω αν έχει πολλά χρέη.»
«Ξέρω αν παράγει cash.»
«Ξέρω ποιο μπορεί να είναι το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.»
«Ξέρω περίπου τι valuation έχει.»
«Ξέρω ποιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να προβλέψεις το μέλλον.
Κανείς δεν μπορεί.
Σημαίνει ότι αρχίζεις πλέον να σκέφτεσαι σαν επενδυτής και όχι σαν κάποιος που αγοράζει απλώς επειδή είδε μια μετοχή να ανεβαίνει.
-
-
-
Απο το «καταλαβαινω την εταιρεια» στο «μπορω να την αναλυσω σε βαθος»
Στο Level 1 έμαθες πώς λειτουργούν οι μετοχές και το χρηματιστήριο.
Στο Level 2 έμαθες να κοιτάζεις την πραγματική επιχείρηση πίσω από τη μετοχή: revenue, profits, margins, debt, cash flow, management, moat και basic valuation.
Τώρα ανεβαίνουμε επίπεδο.
Στο Level 3 θα μάθουμε να απαντάμε δυσκολότερες ερωτήσεις:
Πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί η εταιρεία τα χρήματά της;
Αυξάνονται πραγματικά τα κέρδη ανά μετοχή ή απλώς μεγαλώνει η εταιρεία;
Η διοίκηση δημιουργεί αξία για τους μετόχους ή τους κάνει dilution;
Τι σημαίνουν τα Forward P/E, PEG και EV/EBITDA;
Πού βρίσκουμε τις πραγματικές πληροφορίες για μια εταιρεία;
Πώς διαβάζουμε ένα earnings report;
Και τελικά: πώς μπορούμε να εκτιμήσουμε πόσο μπορεί να αξίζει μια επιχείρηση;
Εδώ αρχίζει η πραγματικά σοβαρή Fundamental Analysis.
-
ROE & ROIC — Ποσο καλα χρησιμοποιει η εταιρεια τα χρηματά της;
Στο Level 2 μάθαμε να κοιτάζουμε τα κέρδη.
Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το να γνωρίζουμε απλώς ότι μια εταιρεία βγάζει 1 δισ. ευρώ δεν μας λέει όλη την ιστορία.
Γιατί;
Επειδή πρέπει να γνωρίζουμε πόσα χρήματα χρειάστηκε για να δημιουργήσει αυτό το κέρδος.
Ας δούμε δύο επιχειρήσεις.
Εταιρεία Α
Χρειάζεται κεφάλαιο: 10 δισ. €
για να δημιουργήσει: 1 δισ. € κέρδος.
Εταιρεία Β
Χρειάζεται κεφάλαιο: 2 δισ. €
για να δημιουργήσει: 1 δισ. € κέρδος.
Και οι δύο παράγουν το ίδιο κέρδος.
Όμως η Β φαίνεται πολύ πιο αποτελεσματική στη χρήση του κεφαλαίου.
Εδώ εμφανίζονται δείκτες όπως ROE και ROIC.
Τι ειναι ROE;
ROE σημαίνει:
Return on Equity.
Με απλά λόγια:
Μας βοηθάει να δούμε πόσο κέρδος δημιουργεί μια εταιρεία σε σχέση με τα ίδια κεφάλαια των μετόχων.
Μια απλοποιημένη μορφή είναι:
ROE = Net Income ÷ Shareholders’ Equity × 100
Παράδειγμα:
Καθαρό κέρδος: 20 εκατ. €
Equity: 100 εκατ. €
ROE: 20%.
Πολύ απλοποιημένα, η εταιρεία δημιούργησε 20€ καθαρού κέρδους για κάθε 100€ λογιστικής καθαρής θέσης που χρησιμοποιήσαμε στον υπολογισμό.
Ειναι παντα καλο το υψηλο ROE;
Όχι.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Το ROE μπορεί να φαίνεται υψηλό επειδή η εταιρεία έχει πολύ μικρό equity, για παράδειγμα λόγω σημαντικού δανεισμού, επαναγορών ή άλλων λογιστικών παραγόντων.
Άρα δεν βλέπουμε:
ROE = 40% → Τέλεια εταιρεία!
Πρέπει να καταλάβουμε γιατί είναι 40%.
Τι ειναι ROIC;
ROIC σημαίνει:
Return on Invested Capital.
Προσπαθεί να μετρήσει πόσο αποτελεσματικά η επιχείρηση χρησιμοποιεί το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί στις δραστηριότητές της.
Υπάρχουν διαφορετικές λεπτομέρειες στον ακριβή υπολογισμό, αλλά η βασική ιδέα είναι:
Πόσο λειτουργικό κέρδος μετά φόρων δημιουργεί η επιχείρηση σε σχέση με το κεφάλαιο που χρειάζεται για να λειτουργήσει;
Φαντάσου δύο εργοστάσια.
Το πρώτο χρειάζεται: 100 εκατ. €
για να δημιουργήσει: 5 εκατ. € λειτουργικό κέρδος μετά φόρων.
Το δεύτερο χρειάζεται: 100 εκατ. €
και δημιουργεί: 20 εκατ. €.
Ποιο θα προτιμούσες να κατέχεις;
Πιθανότατα το δεύτερο.
Γιατι το ROIC ειναι τοσο σημαντικο;
Επειδή οι εξαιρετικές επιχειρήσεις δεν χρειάζεται απλώς να μεγαλώνουν.
Ιδανικά θέλουμε να μπορούν να επανεπενδύουν κεφάλαιο σε ελκυστικές αποδόσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αν μια εταιρεία μπορεί να παίρνει τα κέρδη της, να τα επανεπενδύει και να δημιουργεί υψηλές αποδόσεις πάνω στο νέο κεφάλαιο, μπορεί να δημιουργηθεί ένας πολύ ισχυρός μηχανισμός compounding.
Να θυμάσαι:
Δεν μας ενδιαφέρει μόνο πόσα χρήματα βγάζει μια εταιρεία. Μας ενδιαφέρει πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί τα χρήματα που χρειάζεται για να τα βγάλει.
-
EPS Growth — Μεγαλωνει η εταιρεια ή μεγαλωνει και το δικο σου κομματι;
Στο Level 2 μάθαμε τι είναι EPS.
Earnings Per Share = Κέρδη ανά Μετοχή.
Τώρα θα καταλάβουμε γιατί είναι τόσο σημαντικό.
Φαντάσου μια εταιρεία με: 100 εκατ. € κέρδη και 100 εκατ. μετοχές.
Απλοποιημένα: EPS = 1€.
Την επόμενη χρονιά τα κέρδη γίνονται: 120 εκατ. €.
Αν οι μετοχές παραμείνουν 100 εκατ.: EPS = 1,20€.
Άρα τα συνολικά κέρδη αυξήθηκαν 20% και το κέρδος ανά μετοχή επίσης αυξήθηκε 20%.
Ωραία.
Τώρα όμως ας αλλάξουμε κάτι.
Η εταιρεία βγάζει πάλι: 120 εκατ. €.
Αλλά πλέον υπάρχουν: 120 εκατ. μετοχές.
Τότε: EPS = 1€.
Η εταιρεία μεγάλωσε.
Αλλά το κέρδος που αντιστοιχεί σε κάθε μετοχή δεν μεγάλωσε.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον μέτοχο.
Γιατι κοιταμε EPS Growth;
Επειδή ως μέτοχος δεν σε ενδιαφέρει μόνο αν μεγαλώνει ολόκληρη η πίτα.
Σε ενδιαφέρει και:
πόσο μεγάλο είναι το δικό σου κομμάτι της πίτας.
Γι’ αυτό κοιτάζουμε μαζί:
Revenue growth
Net income growth
EPS growth
και
Shares outstanding.
Να θυμάσαι:
Μην κοιτάς μόνο αν μεγαλώνει η εταιρεία. Κοίτα αν μεγαλώνει και η οικονομική αξία που αντιστοιχεί σε κάθε μετοχή.
-
Dilution, Stock-Based Compensation & Buybacks
Αυτό είναι ένα θέμα που πολλοί αρχάριοι αγνοούν εντελώς.
Τι είναι Dilution;
Ας επιστρέψουμε στην πίτσα.
Υπάρχουν: 100 κομμάτια.
Εσύ έχεις: 10
Άρα έχεις: 10% της πίτσας.
Τώρα δημιουργούνται άλλα 100 κομμάτια και μοιράζονται σε άλλους.
Υπάρχουν πλέον: 200 κομμάτια.
Εσύ εξακολουθείς να έχεις 10.
Άρα: 10 / 200 = 5%.
Το ποσοστό σου μειώθηκε.
Αυτή είναι η βασική ιδέα του dilution.
Γιατι μια εταιρεια εκδιδει νεες μετοχες;
Υπάρχουν πολλοί λόγοι.
Μπορεί να χρειάζεται κεφάλαιο.
Μπορεί να χρηματοδοτεί μια εξαγορά.
Μπορεί να πληρώνει εργαζομένους με μετοχές.
Μπορεί να έχει άλλες εταιρικές ανάγκες.
Η έκδοση μετοχών δεν είναι αυτόματα κακή.
Αλλά πρέπει να εξετάζουμε αν η αξία που δημιουργείται δικαιολογεί το dilution των υφιστάμενων μετόχων.
Stock-Based Compensation
Πολλές εταιρείες — ιδιαίτερα στον χώρο της τεχνολογίας — δίνουν μέρος της αμοιβής εργαζομένων και στελεχών σε μετοχές ή δικαιώματα πάνω σε μετοχές.
Αυτό ονομάζεται:
Stock-Based Compensation — SBC.
Μπορεί να βοηθάει μια εταιρεία να προσελκύει και να κρατάει εργαζομένους.
Αλλά μπορεί επίσης να οδηγήσει σε dilution.
Γι’ αυτό ένας επενδυτής δεν πρέπει να αγνοεί το SBC.
Τι ειναι Buyback;
Το αντίθετο μπορεί να συμβεί όταν μια εταιρεία χρησιμοποιεί χρήματα για να επαναγοράσει δικές της μετοχές.
Αυτό λέγεται:
Share Buyback.
Αν υπήρχαν:
100 εκατ. μετοχές
και η εταιρεία επαναγοράσει και αποσύρει 10 εκατ.,
μπορεί να μείνουν:
90 εκατ.
Αν τα κέρδη παραμείνουν ίδια, τότε τα κέρδη ανά εναπομένουσα μετοχή μπορούν να αυξηθούν.
Buyback = παντα καλο;
Όχι.
Φαντάσου ότι μια μετοχή αξίζει λογικά περίπου 50€ σύμφωνα με την ανάλυσή σου.
Η διοίκηση χρησιμοποιεί δισεκατομμύρια για buybacks στα:
150€.
Μπορεί να καταστρέφει αξία αντί να δημιουργεί.
Τα buybacks έχουν περισσότερο νόημα όταν γίνονται με σωστή διαχείριση κεφαλαίου και σε λογικές αποτιμήσεις.
Να θυμάσαι:
Παρακολούθησε τον αριθμό των μετοχών. Η εταιρεία μπορεί να μεγαλώνει, αλλά το δικό σου ποσοστό μπορεί να μικραίνει.
-
Advanced Valuation — P/E, Forward P/E, PEG & EV/EBITDA
Στο Level 2 μάθαμε το P/E.
Τώρα θα πάμε ένα βήμα βαθύτερα.
Trailing P/E
Συνήθως όταν χρησιμοποιούμε trailing P/E, συγκρίνουμε τη σημερινή τιμή με κέρδη που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε μια προηγούμενη περίοδο, συχνά τους τελευταίους 12 μήνες.
Παράδειγμα:
Τιμή: 100€
EPS τελευταίων 12 μηνών: 5€
P/E: 20.
Forward P/E
Το Forward P/E χρησιμοποιεί εκτιμώμενα μελλοντικά κέρδη.
Αν η μετοχή κάνει: 100€
και οι αναλυτές περιμένουν EPS την επόμενη περίοδο: 10€,
Forward P/E: 10.
Ακούγεται καλύτερο.
Υπάρχει όμως ένα τεράστιο πρόβλημα:
Τα 10€ EPS δεν έχουν συμβεί ακόμα.
Είναι εκτίμηση.
Αν τελικά το EPS γίνει 5€, η εικόνα αλλάζει δραματικά.
αρα:
Forward numbers = προσδοκίες, όχι γεγονότα.
PEG Ratio
Το PEG προσπαθεί να συνδυάσει:
P/E και Growth.
Σε μια συνηθισμένη απλοποιημένη μορφή:
PEG = P/E ÷ αναμενόμενος ρυθμός αύξησης κερδών
Παράδειγμα:
P/E = 30
Expected EPS Growth = 15%
PEG ≈ 2.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα ακόμη εργαλείο σύγκρισης.
Αλλά δεν είναι μαγικός αριθμός.
Η μελλοντική ανάπτυξη είναι αβέβαιη.
EV/EBITDA
Τώρα πάμε σε κάτι πιο advanced.
Enterprise Value
Το Market Cap κοιτάζει την αξία των μετοχών.
Το Enterprise Value προσπαθεί να δώσει μια ευρύτερη εικόνα της αξίας της επιχείρησης λαμβάνοντας υπόψη και στοιχεία όπως το χρέος και τα διαθέσιμα.
Σε πολύ απλοποιημένη μορφή:
EV ≈ Market Cap + Debt – Cash
Υπάρχουν επιπλέον προσαρμογές που μπορεί να χρειάζονται σε πραγματική ανάλυση.
EBITDA
EBITDA σημαίνει:
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization.
Δηλαδή κέρδη πριν από τόκους, φόρους, αποσβέσεις και amortization.
EV/EBITDA
Συγκρίνουμε λοιπόν την enterprise value με το EBITDA.
Μπορεί να είναι χρήσιμο για συγκρίσεις μεταξύ ορισμένων εταιρειών.
Αλλά έχει επίσης αδυναμίες.
Για παράδειγμα, το EBITDA μπορεί να κάνει μια επιχείρηση με μεγάλες πραγματικές κεφαλαιουχικές ανάγκες να φαίνεται καλύτερη απ’ ό,τι αν κοιτούσαμε το πραγματικό cash που απομένει.
Να θυμάσαι:
Κανένα valuation multiple δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του.
-
10-K, 10-Q & Annual Reports — Σταματα να βασιζεσαι μονο σε τριτους
Όσο προχωράς σαν επενδυτής, πρέπει να μάθεις κάτι σημαντικό:
Πήγαινε όσο γίνεται στην αρχική πηγή.
Δεν θέλουμε να μαθαίνουμε για μια εταιρεία μόνο από:
TikTok,
YouTube,
άρθρα,
social media,
ή έναν influencer.
Θέλουμε να δούμε και τι δημοσιεύει η ίδια η εταιρεία και οι επίσημες καταθέσεις της.
Τι ειναι 10-K;
Για τις αμερικανικές δημόσιες εταιρείες, το Form 10-K είναι μια ετήσια αναφορά που κατατίθεται στην SEC και περιλαμβάνει εκτεταμένες πληροφορίες για την επιχείρηση και τα οικονομικά της.
Μέσα μπορείς να βρεις:
Business description
Risk factors
Financial statements
Management discussion
Debt information
Legal proceedings
και πολλά άλλα.
Τι ειναι 10-Q;
Το 10-Q είναι τριμηνιαία αναφορά που υποβάλλεται για συγκεκριμένα τρίμηνα από πολλές αμερικανικές δημόσιες εταιρείες.
Μας βοηθάει να βλέπουμε τι έχει αλλάξει μέσα στη χρονιά.
Τι ειναι Annual Report;
Οι εταιρείες μπορεί επίσης να δημοσιεύουν annual reports προς τους μετόχους.
Εκεί μπορεί να υπάρχουν:
γράμμα από τον CEO,
στρατηγική,
οικονομικά αποτελέσματα,
περιγραφή του business,
στόχοι,
κίνδυνοι.
Που ξεκιναω;
Αν ανοίξεις ένα τεράστιο filing εκατοντάδων σελίδων, μην τρομάξεις.
Στην αρχή ψάξε:
Business
Τι ακριβώς κάνει;
Risk Factors
Τι λέει η ίδια η εταιρεία ότι μπορεί να πάει στραβά;
Financial Statements
Revenue, profits, balance sheet, cash flow.
Management’s Discussion
Πώς εξηγεί η διοίκηση τα αποτελέσματα;
Πολυ σημαντικο
Το ότι κάτι το γράφει η εταιρεία δεν σημαίνει ότι πρέπει να το δεχτείς χωρίς κριτική σκέψη.
Η διοίκηση έχει φυσικά λόγο να παρουσιάζει θετικά την επιχείρηση.
Διάβαζε τα γεγονότα.
Και μετά βγάλε τη δική σου άποψη.
Να θυμάσαι:
Ο σοβαρός επενδυτής προσπαθεί να φτάσει στην πρωτογενή πληροφορία.
-
Earnings Reports, Earnings Calls & Guidance
Κάθε λίγους μήνες οι εισηγμένες εταιρείες δημοσιεύουν οικονομικά αποτελέσματα σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που ισχύουν γι’ αυτές.
Αυτές οι περίοδοι είναι σημαντικές για τους επενδυτές.
Τι κοιταμε στα αποτελεσματα;
Revenue
Πόσα έσοδα είχε;
Growth
Πόσο αυξήθηκαν ή μειώθηκαν;
EPS
Τι κέρδη ανά μετοχή παρουσίασε;
Margins
Βελτιώθηκαν ή χειροτέρεψαν;
Cash Flow
Πόσο cash παράγει;
Guidance
Τι περιμένει η διοίκηση για το μέλλον;
Τι ειναι Guidance;
Guidance είναι οι προβλέψεις ή οι κατευθύνσεις που δίνει η διοίκηση σχετικά με μελλοντικά αποτελέσματα.
Για παράδειγμα:
«Περιμένουμε revenue μεταξύ 10 και 11 δισ.»
Αυτό δεν είναι υπόσχεση.
Είναι εκτίμηση.
Γιατι πεφτει μια μετοχη ενω ειχε καλα αποτελεσματα;
Αυτό μπερδεύει πάρα πολλούς αρχάριους.
Μια εταιρεία ανακοινώνει:
+20% revenue.
+30% profits.
Και η μετοχή πέφτει 10%.
«Μα γιατί;»
Επειδή η αγορά δεν κοιτάζει μόνο:
Τι συνέβη;
Κοιτάζει και:
Τι περίμενε ότι θα συμβεί;
Αν η αγορά περίμενε +40% ανάπτυξη και ήρθε +20%, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι καλά από μόνα τους αλλά χειρότερα από τις προσδοκίες.
Earnings Call
Μετά από αποτελέσματα, πολλές εταιρείες πραγματοποιούν conference call.
Η διοίκηση συζητά τα αποτελέσματα και συνήθως απαντά σε ερωτήσεις αναλυτών.
Μπορεί να μάθεις:
Γιατί έπεσαν τα margins;
Πού επενδύει η εταιρεία;
Τι συμβαίνει με τη ζήτηση;
Τι φοβάται η διοίκηση;
Ποια είναι η στρατηγική;
ενα πολυ καλο trick
Μην ακούς μόνο τι λέει το management.
Σύγκρινε με το τι έλεγε:
πριν 3 μήνες,
πριν 1 χρόνο,
πριν 3 χρόνια.
Έλεγε ότι θα πετύχει κάτι;
Το πέτυχε;
Να θυμάσαι:
Τα αποτελέσματα έχουν σημασία σε σχέση με τις προσδοκίες και τη μακροπρόθεσμη πορεία της επιχείρησης.
-
DCF — Ποσο αξιζει πραγματικα μια εταιρεια;
Καλωσήρθες σε ένα από τα σημαντικότερα concepts του valuation:
Discounted Cash Flow — DCF.
Μην τρομάξεις από το όνομα.
Θα το κάνουμε πολύ απλό.
Η βασικη ιδεα
Αν σου έλεγα:
Θέλεις 1.000€ σήμερα
ή
1.000€ σε 10 χρόνια;
Πιθανότατα θα προτιμούσες:
1.000€ σήμερα.
Γιατί;
Επειδή τα σημερινά χρήματα μπορούν να επενδυθούν.
Υπάρχει πληθωρισμός.
Υπάρχει αβεβαιότητα.
Υπάρχει κίνδυνος.
Άρα:
1.000€ στο μέλλον δεν έχουν απαραίτητα την ίδια οικονομική αξία με 1.000€ σήμερα.
Αυτό είναι η βάση του DCF.
Πως συνδεεται με μια εταιρεια;
Μια επιχείρηση έχει αξία επειδή μπορεί να παράγει cash στο μέλλον.
Άρα προσπαθούμε να εκτιμήσουμε:
Πόσο cash θα δημιουργήσει;
Για πόσα χρόνια;
Πόσο αξίζει σήμερα αυτό το μελλοντικό cash;
Πολυ απλοποιημενο παραδειγμα
Πιστεύουμε ότι μια επιχείρηση θα δημιουργήσει:
Έτος 1 → 100€
Έτος 2 → 110€
Έτος 3 → 120€
Έτος 4 → 130€
Έτος 5 → 140€
Δεν μπορούμε απλώς να τα προσθέσουμε και να πούμε:
600€.
Πρέπει να μειώσουμε την αξία των μελλοντικών ποσών ώστε να εκφράζονται σε σημερινή αξία.
Αυτό λέγεται:
Discounting.
Γιατι το DCF ειναι δυσκολο;
Επειδή πρέπει να κάνουμε προβλέψεις.
Τι growth θα έχει;
Τι margins;
Τι cash flow;
Τι discount rate;
Τι θα συμβεί σε 5 ή 10 χρόνια;
Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα.
Γι’ αυτό ένα DCF δεν σου αποκαλύπτει τη μία και μοναδική “σωστή” τιμή μιας μετοχής.
Είναι μοντέλο βασισμένο σε υποθέσεις.
Αν αλλάξεις τις υποθέσεις, αλλάζει η αποτίμηση.
Να θυμάσαι:
Το DCF δεν προβλέπει το μέλλον. Σε αναγκάζει να κάνεις ξεκάθαρες τις υποθέσεις σου για το μέλλον.
-
Discount Rate, WACC & Terminal Value — Τα δyσκολα του DCF με απλa λoγια
Τώρα πάμε λίγο βαθύτερα.
Discount Rate
Είπαμε ότι:
100€ σήμερα
έχουν διαφορετική αξία από:
100€ σε πολλά χρόνια.
Χρειαζόμαστε λοιπόν έναν τρόπο να «φέρουμε» τα μελλοντικά χρήματα στη σημερινή αξία.
Χρησιμοποιούμε ένα:
discount rate.
Όσο μεγαλύτερο το discount rate, τόσο μικρότερη είναι η σημερινή αξία των μελλοντικών cash flows.
Παρaδειγμα
Αν πιστεύεις ότι θα πάρεις:
100€
σε έναν χρόνο και χρησιμοποιήσεις discount rate 10%, η σημερινή αξία είναι περίπου:
100 / 1,10 = 90,91€.
Αν το discount rate ήταν μεγαλύτερο, η σημερινή αξία θα ήταν χαμηλότερη.
Τι ειναι WACC;
WACC σημαίνει:
Weighted Average Cost of Capital.
Προσπαθεί να εκτιμήσει το συνολικό κόστος κεφαλαίου μιας επιχείρησης λαμβάνοντας υπόψη διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης, όπως equity και debt.
Σε ένα πλήρες DCF, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως discount rate ανάλογα με το είδος των cash flows που αποτιμούμε.
Δεν χρειάζεται στο Level 3 να απομνημονεύσεις ολόκληρο τον τύπο.
Πρέπει να καταλάβεις τη λογική:
Όσο μεγαλύτερο θεωρούμε το απαιτούμενο return/κόστος κεφαλαίου, τόσο λιγότερο αξίζουν σήμερα τα μελλοντικά cash flows.
Terminal Value
Εδώ υπάρχει άλλο πρόβλημα.
Μια εταιρεία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα μετά το πέμπτο ή δέκατο έτος της πρόβλεψής μας.
Άρα τι κάνουμε;
Υπολογίζουμε μια:
Terminal Value.
Δηλαδή μια εκτίμηση της αξίας των cash flows πέρα από την περίοδο της αναλυτικής μας πρόβλεψης.
Γιατι θελει τεραστια προσοχη;
Σε πολλά DCFs η Terminal Value αποτελεί μεγάλο μέρος της συνολικής εκτιμώμενης αξίας.
Άρα μια μικρή αλλαγή στις assumptions μπορεί να αλλάξει σημαντικά το αποτέλεσμα.
Αυτός είναι ένας λόγος που δεν πρέπει να βλέπεις ένα DCF που γράφει:
Fair Value = 87,43€
και να πιστεύεις ότι η εταιρεία «αξίζει ακριβώς 87,43€».
Αυτό είναι ψεύτικη ακρίβεια.
Πιο λογικό είναι να δουλεύεις με:
διαφορετικά scenarios,
εύρος πιθανών αξιών,
και συντηρητικές υποθέσεις.
Να θυμάσαι:
Το valuation είναι εκτίμηση, όχι φυσικός νόμος.
-
Margin of Safety & Scenario Analysis
Ας πούμε ότι μετά την ανάλυσή σου εκτιμάς ότι μια εταιρεία μπορεί να αξίζει περίπου:
100€ ανά μετοχή.
Η αγορά την πουλάει:
99€.
Έχεις μεγάλο περιθώριο λάθους;
Όχι.
Αν οι υποθέσεις σου είναι λίγο λάθος, μπορεί να έχεις υπερτιμήσει την εταιρεία.
Εδώ εμφανίζεται το:
Margin of Safety.
Τι σημαινει;
Η βασική λογική είναι να μην απαιτείς οι προβλέψεις σου να είναι τέλειες για να έχει νόημα η επένδυση.
Αν η εκτίμησή σου είναι 100€
και η αγορά προσφέρει σημαντικά χαμηλότερη τιμή,
έχεις μεγαλύτερο περιθώριο για λάθη στις υποθέσεις σου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι προστατευμένος από ζημιά.
Γιατί μπορεί η εκτίμησή σου για τα 100€ να είναι εντελώς λάθος.
Scenario Analysis
Αντί να κάνουμε μόνο μία πρόβλεψη, μπορούμε να δημιουργήσουμε διαφορετικά σενάρια.
Bear Case
Τι συμβαίνει αν τα πράγματα πάνε άσχημα;
Base Case
Τι θεωρώ πιο λογικό;
Bull Case
Τι συμβαίνει αν η εταιρεία πάει πολύ καλύτερα;
Παραδειγμα
Bear
Growth: 3%
Margins: πέφτουν
Estimated Value: 50€
Base
Growth: 8%
Margins: σταθερά
Estimated Value: 80€
Bull
Growth: 15%
Margins: αυξάνονται
Estimated Value: 120€
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από το να λες:
«Η μετοχή αξίζει 83,72€.»
Reverse DCF
Υπάρχει και ένας πολύ ενδιαφέρων τρόπος σκέψης.
Αντί να ρωτάς:
«Πόσο αξίζει η εταιρεία σύμφωνα με τις προβλέψεις μου;»
ρωτάς:
«Τι πρέπει να συμβεί στο μέλλον για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;»
Αυτό είναι η βασική λογική ενός reverse DCF.
Αν η σημερινή τιμή απαιτεί:
30% ανάπτυξη για 10 χρόνια,
τεράστια αύξηση margins,
και σχεδόν τέλεια εκτέλεση,
τότε ξέρεις ότι η αγορά έχει ενσωματώσει πολύ υψηλές προσδοκίες.
Να θυμάσαι:
Μην ψάχνεις μία τέλεια πρόβλεψη. Ρώτα τι συμβαίνει στην επένδυσή σου αν οι προβλέψεις σου είναι λάθος.
-
Η πληρης διαδικασια αναλυσης μιας μετοχης
Τώρα θα ενώσουμε Level 1 + Level 2 + Level 3.
Αυτό μπορεί να γίνει το framework που ακολουθείς κάθε φορά που εξετάζεις μια εταιρεία.
ΒΗΜΑ 1 — Καταλαβαινω το Business
Μπορώ να εξηγήσω σε ένα παιδί τι κάνει η εταιρεία;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος πληρώνει;
Γιατί αγοράζει από αυτή;
ΒΗΜΑ 2 — Καταλαβαινω τον κλαδο
Πόσο μεγάλη είναι η αγορά;
Μεγαλώνει;
Ποιοι είναι οι ανταγωνιστές;
Πόσο δύσκολο είναι να εμφανιστεί νέος ανταγωνιστής;
ΒΗΜΑ 3 — Μελεταω Revenue
Κοιτάζω αρκετά χρόνια.
Αυξάνεται;
Πόσο;
Γιατί;
Είναι οργανική ανάπτυξη ή προέρχεται από acquisitions;
ΒΗΜΑ 4 — Μελεταω Profitability
Gross Margin.
Operating Margin.
Net Margin.
Τα margins βελτιώνονται ή χειροτερεύουν;
Γιατί;
ΒΗΜΑ 5 — Μελεταω Cash Flow
Operating Cash Flow.
CapEx.
Free Cash Flow.
Μετατρέπονται τα λογιστικά κέρδη σε πραγματικό cash;
ΒΗΜΑ 6 — Μελεταω Balance Sheet
Cash.
Debt.
Υποχρεώσεις.
Liquidity.
Μπορεί η εταιρεία να αντέξει μια δύσκολη περίοδο;
ΒΗΜΑ 7 — Μελεταω Returns on Capital
ROE.
ROIC.
Πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιεί το κεφάλαιο;
Μπορεί να επανεπενδύσει σε υψηλές αποδόσεις;
ΒΗΜΑ 8 — Μελεταω τις Μετοχες
Shares outstanding.
Αυξάνονται;
Μειώνονται;
Υπάρχει dilution;
Πόσο SBC υπάρχει;
Τα buybacks πραγματικά μειώνουν τις μετοχές ή απλώς αντισταθμίζουν το SBC;
ΒΗΜΑ 9 — Μελεταω το Moat
Brand;
Network effects;
Switching costs;
Cost advantages;
Technology;
Patents;
Distribution;
Scale;
Και κυρίως:
Μπορεί αυτό το πλεονέκτημα να υπάρχει και σε 10 χρόνια;
ΒΗΜΑ 10 — Μελεταω Management
Τι είχε υποσχεθεί;
Τι πέτυχε;
Πώς κάνει capital allocation;
Κάνει λογικές acquisitions;
Χρησιμοποιεί σωστά τα buybacks;
Αναγνωρίζει τα λάθη του;
ΒΗΜΑ 11 — Διαβαζω Primary Sources
Annual reports.
Regulatory filings.
Earnings releases.
Earnings calls.
Investor presentations.
Δεν βασίζομαι αποκλειστικά σε τρίτους.
ΒΗΜΑ 12 — Βρισκω τους Κινδυνους
Γράφω τουλάχιστον 5 λόγους για τους οποίους μπορεί να κάνω λάθος.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Μην ψάχνεις μόνο πληροφορίες που επιβεβαιώνουν ότι έχεις δίκιο.
Ψάξε ενεργά και πληροφορίες που μπορεί να αποδείξουν ότι έχεις άδικο.
ΒΗΜΑ 13 — Κανω Valuation
P/E.
Forward P/E.
EV/EBITDA όπου έχει νόημα.
Free Cash Flow.
DCF.
Peer comparison.
Δεν βασίζομαι ποτέ σε έναν μόνο αριθμό.
ΒΗΜΑ 14 — Φτιαχνω Scenarios
Bear.
Base.
Bull.
Τι πρέπει να συμβεί σε κάθε περίπτωση;
ΒΗΜΑ 15 — Investment Thesis
Τώρα πρέπει να μπορείς να γράψεις:
Γιατί πιστεύω ότι αυτή η εταιρεία μπορεί να δημιουργήσει αξία;
Τι πιστεύω διαφορετικό από αυτό που πιθανώς περιμένει η αγορά;
Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι;
Ποια στοιχεία θα αποδείξουν ότι η αρχική μου άποψη ήταν λάθος;
ΒΗΜΑ 16 — Και μονο τοτε κοιταζω σοβαρα το BUY
Αυτό είναι το σημείο που θέλω να καταλάβεις περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Ο αρχάριος κάνει:
Βλέπω μετοχή → μου αρέσει → BUY → μετά κάνω research.
Ο πιο ώριμος επενδυτής προσπαθεί να κάνει:
Βρίσκω εταιρεία → καταλαβαίνω → αναλύω → ψάχνω τι μπορεί να πάει στραβά → αποτιμώ → συγκρίνω με την τιμή → αποφασίζω.
Το BUY πρέπει να είναι το τελευταίο βήμα της έρευνας.
Όχι το πρώτο.
-
Πριν θεωρήσεις ότι έχεις κάνει σοβαρή fundamental analysis, προσπάθησε να μπορείς να απαντήσεις:
BUSINESS
Τι πουλάει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο πελάτης;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
GROWTH
Πόσο αυξάνεται το revenue;
Πόσο αυξάνεται το EPS;
Από πού προέρχεται η ανάπτυξη;
Μπορεί να συνεχιστεί;
PROFITABILITY
Gross margin;
Operating margin;
Net margin;
ROE;
ROIC;
FINANCIAL HEALTH
Cash;
Debt;
Interest expense;
Cash flow;
Free cash flow;
SHAREHOLDERS
Shares outstanding;
Dilution;
Stock-Based Compensation;
Buybacks;
Dividends;
QUALITY
Moat;
Management;
Capital allocation;
Competitive advantage;
VALUATION
P/E;
Forward P/E;
PEG;
EV/EBITDA;
Free Cash Flow;
DCF;
EXPECTATIONS
Τι growth περιμένει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
RISK
Ποιο είναι το bear case;
Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
Ποια είναι η πιθανή ζημιά αν έχω άδικο;
DECISION
Ποιο είναι το investment thesis μου;
Ποιο είναι το margin of safety;
Τι θα με έκανε να αλλάξω άποψη;
-
Πριν θεωρήσεις ότι έχεις κάνει σοβαρή fundamental analysis, προσπάθησε να μπορείς να απαντήσεις:
BUSINESS
Τι πουλάει;
Πώς βγάζει χρήματα;
Ποιος είναι ο πελάτης;
Ποιος είναι ο ανταγωνισμός;
GROWTH
Πόσο αυξάνεται το revenue;
Πόσο αυξάνεται το EPS;
Από πού προέρχεται η ανάπτυξη;
Μπορεί να συνεχιστεί;
PROFITABILITY
Gross margin;
Operating margin;
Net margin;
ROE;
ROIC;
FINANCIAL HEALTH
Cash;
Debt;
Interest expense;
Cash flow;
Free cash flow;
SHAREHOLDERS
Shares outstanding;
Dilution;
Stock-Based Compensation;
Buybacks;
Dividends;
QUALITY
Moat;
Management;
Capital allocation;
Competitive advantage;
VALUATION
P/E;
Forward P/E;
PEG;
EV/EBITDA;
Free Cash Flow;
DCF;
EXPECTATIONS
Τι growth περιμένει ήδη η αγορά;
Τι πρέπει να συμβεί για να δικαιολογείται η σημερινή τιμή;
RISK
Ποιο είναι το bear case;
Τι μπορεί να καταστρέψει το thesis;
Ποια είναι η πιθανή ζημιά αν έχω άδικο;
DECISION
Ποιο είναι το investment thesis μου;
Ποιο είναι το margin of safety;
Τι θα με έκανε να αλλάξω άποψη;
-
-
-
Απο την αναλυση μιας μετοχης στη διαχειριση ολοκληρου του επενδυτικου σου συστηματος
Αν έφτασες μέχρι εδώ, έχεις ήδη διανύσει μεγάλη απόσταση.
Στο Level 1 έμαθες τι είναι οι μετοχές, το χρηματιστήριο, τα ETFs, το risk και το portfolio.
Στο Level 2 έμαθες να εξετάζεις μια επιχείρηση.
Στο Level 3 έμαθες advanced fundamental analysis, valuation, ROIC, dilution, DCF, earnings reports και margin of safety.
Τώρα όμως πρέπει να καταλάβεις κάτι εξαιρετικά σημαντικό:
Το να ξέρεις να αναλύεις μια εταιρεία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξέρεις να επενδύεις σωστά.
Μπορεί να αναλύσεις σωστά μια εταιρεία αλλά να βάλεις υπερβολικά μεγάλο ποσοστό των χρημάτων σου σε αυτή.
Μπορεί να βρεις μια καλή επένδυση αλλά να την πουλήσεις πανικόβλητος στην πρώτη πτώση.
Μπορεί να έχεις δίκιο για μια εταιρεία αλλά να αγοράσεις χωρίς να υπολογίσεις το συνολικό ρίσκο του portfolio σου.
Μπορεί ακόμη και να έχεις σωστή στρατηγική αλλά να την εγκαταλείψεις επειδή είδες κάποιον άλλο να βγάζει περισσότερα χρήματα για έξι μήνες.
Το Level 4 λοιπόν αφορά κάτι μεγαλύτερο:
Πώς διαχειρίζεσαι τα χρήματά σου, το portfolio σου, το ρίσκο σου και τον ίδιο σου τον εαυτό.
-
Portfolio Construction — Πως χτιζεται ενα πραγματικο επενδυτικο χαρτοφυλακιο;
Ας ξεκινήσουμε με την πιο βασική ιδέα.
Portfolio σημαίνει:
το σύνολο των επενδύσεών σου.
Δεν πρέπει να κοιτάζεις κάθε επένδυση εντελώς απομονωμένα.
Πρέπει να κοιτάζεις και το σύνολο.
Ας υποθέσουμε ότι έχεις:
10.000€.
Και αγοράζεις:
2.000€ μια τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ άλλη τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ τρίτη τεχνολογική εταιρεία,
2.000€ τέταρτη,
2.000€ πέμπτη.
Έχεις 5 διαφορετικές μετοχές.
Είσαι καλά διαφοροποιημένος;
Όχι απαραίτητα.
Γιατί όλες μπορεί να επηρεάζονται από παρόμοιους παράγοντες.
Άρα:
Πολλές θέσεις δεν σημαίνει αυτόματα σωστή διαφοροποίηση.
Πριν χτισεις portfolio, πρεπει να απαντησεις 4 ερωτησεις
1. Ποιος είναι ο στόχος μου;
Γιατί επενδύω;
Για σύνταξη;
Για οικονομική ανεξαρτησία;
Για κάποιο μακροπρόθεσμο στόχο;
2. Ποιος είναι ο χρονικός μου ορίζοντας;
5 χρόνια;
10;
30;
Όσο διαφορετικός είναι ο χρονικός ορίζοντας, τόσο διαφορετικές μπορεί να είναι και οι ανάγκες του portfolio.
3. Πόσο ρίσκο μπορώ πραγματικά να πάρω;
Δεν αρκεί να λες:
«Αντέχω το ρίσκο.»
Πρέπει να εξετάζεις:
το εισόδημά σου,
τις υποχρεώσεις σου,
τη σταθερότητα της οικονομικής σου κατάστασης,
και το πόσο μεγάλη πτώση θα μπορούσες να αντέξεις χωρίς να χρειαστεί να πουλήσεις.
4. Τι στρατηγική ακολουθώ;
Broad ETFs;
Individual stocks;
Value;
Growth;
Dividend investing;
Συνδυασμό;
Αν δεν έχεις ξεκάθαρη στρατηγική, υπάρχει κίνδυνος να αλλάζεις κατεύθυνση κάθε εβδομάδα.
Core & Satellite
Μια λογική που χρησιμοποιούν ορισμένοι επενδυτές είναι:
Core + Satellite.
Το Core είναι το βασικό, πιο σταθερό κομμάτι του portfolio.
Το Satellite είναι μικρότερο μέρος όπου μπορεί να υπάρχουν πιο συγκεκριμένες επενδυτικές επιλογές.
Για παράδειγμα, κάποιος θα μπορούσε θεωρητικά να έχει ένα ευρέως διαφοροποιημένο core και μικρότερο κομμάτι για individual stocks.
Δεν είναι σύσταση.
Είναι ένα framework για να καταλάβεις πώς μπορεί κάποιος να διαχωρίζει το βασικό portfolio από πιο συγκεντρωμένες επιλογές.
Να θυμάσαι:
Μην σκέφτεσαι μόνο “είναι καλή αυτή η μετοχή;”. Σκέψου και “τι ρόλο παίζει αυτή η μετοχή μέσα στο συνολικό μου portfolio;”.
-
Position Sizing — Ποσα χρηματα βαζω σε καθε επενδυση;
Αυτό είναι από τα πιο υποτιμημένα θέματα στις επενδύσεις.
Ας πούμε ότι έχεις βρει μια εξαιρετική εταιρεία.
Πιστεύεις πολύ σε αυτή.
Πόσο βάζεις;
1% του portfolio;
5%;
20%;
50%;
100%;
Η απόφαση αυτή λέγεται:
Position Sizing.
Γιατι εχει σημασια;
Ας πούμε ότι έχεις portfolio:
100.000€.
Βάζεις: 50.000€ σε μία μετοχή.
Η μετοχή πέφτει: 50%.
Η ζημιά είναι: 25.000€.
Άρα έχασες: 25% ολόκληρου του portfolio.
Αν όμως η θέση ήταν: 5.000€ και έπεφτε 50%,
η ζημιά θα ήταν: 2.500€.
Δηλαδή: 2,5% του portfolio.
Ίδια μετοχή.
Ίδια πτώση.
Τελείως διαφορετική επίδραση.
Conviction δεν σημαινει βεβαιοτητα
Ένα μεγάλο λάθος είναι:
«Είμαι 100% σίγουρος, άρα θα βάλω τα πάντα.»
Στις επενδύσεις δεν υπάρχει 100% βεβαιότητα.
Μπορεί να συμβεί:
λογιστικό σκάνδαλο,
αλλαγή νομοθεσίας,
νέος ανταγωνιστής,
κακή διοίκηση,
τεχνολογική αλλαγή,
ύφεση,
γεωπολιτικό γεγονός,
ή κάτι που δεν είχες καν προβλέψει.
Γι’ αυτό το position sizing είναι ένας τρόπος να λες:
«Μπορεί να πιστεύω πολύ στην ανάλυσή μου, αλλά αποδέχομαι ότι μπορεί να κάνω λάθος.»
Concentration vs Diversification
Περισσότερη συγκέντρωση:
μπορεί να αυξήσει τα κέρδη αν έχεις δίκιο,
αλλά αυξάνει και τη ζημιά αν έχεις άδικο.
Περισσότερη διαφοροποίηση:
μειώνει τον κίνδυνο μιας μεμονωμένης θέσης,
αλλά μπορεί επίσης να περιορίσει την επίδραση μιας εξαιρετικής επιλογής.
Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση για όλους.
Να θυμάσαι:
Η καλή επιλογή μετοχής δεν αρκεί. Πρέπει να επιβιώσεις και όταν η επιλογή σου είναι λάθος.
-
Diversification σε βαθος & Correlation
Στο Level 1 μάθαμε τη βασική έννοια της diversification.
Τώρα θα πάμε πιο βαθιά.
Τι ειναι Correlation;
Correlation σημαίνει, απλοποιημένα:
Πόσο παρόμοια κινούνται δύο επενδύσεις.
Αν δύο μετοχές συχνά ανεβαίνουν και πέφτουν μαζί, έχουν υψηλή θετική συσχέτιση.
Αν κινούνται τελείως διαφορετικά, η συσχέτιση είναι μικρότερη.
Γιατι μας ενδιαφερει;
Φαντάσου ότι έχεις:
10 διαφορετικές εταιρείες τεχνολογίας.
Μπορεί να πιστεύεις ότι έχεις μεγάλη διαφοροποίηση.
Όμως αν όλες επηρεάζονται έντονα από:
επιτόκια,
τεχνολογικό sentiment,
ίδιους πελάτες,
ίδιο οικονομικό κύκλο,
τότε το portfolio μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερο κοινό ρίσκο απ’ όσο νομίζεις.
Διαφοροποιηση μπορει να υπαρχει σε πολλα επιπεδα
Μεταξύ εταιρειών
Να μην εξαρτάσαι από μία εταιρεία.
Μεταξύ κλάδων
Technology.
Healthcare.
Consumer goods.
Financials.
Industrials.
κ.λπ.
Μεταξύ χωρών
Μια χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που δεν επηρεάζουν το ίδιο άλλες αγορές.
Μεταξύ asset classes
Stocks.
Bonds.
Cash.
και άλλες κατηγορίες.
Over-diversification
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Αν έχεις:
100 διαφορετικές individual stocks,
ίσως στο τέλος έχεις δημιουργήσει κάτι που μοιάζει με index αλλά με πολύ περισσότερη δουλειά.
Η διαφοροποίηση πρέπει να έχει σκοπό.
Όχι απλώς να συλλέγεις tickers.
Να θυμάσαι:
Diversification δεν σημαίνει “έχω πολλά πράγματα”. Σημαίνει “δεν εξαρτώμαι υπερβολικά από τον ίδιο κίνδυνο”.
-
Risk Management — Το πρωτο σου καθηκον ειναι να επιβιωσεις
Οι περισσότεροι αρχάριοι σκέφτονται:
«Πόσο μπορώ να κερδίσω;»
Ένας πιο ώριμος επενδυτής πρέπει να σκέφτεται και:
«Τι μπορεί να με καταστρέψει;»
Permanent Loss vs Volatility
Αυτές οι δύο έννοιες δεν είναι ίδιες.
Volatility
Η τιμή μιας καλής εταιρείας μπορεί να πέσει προσωρινά 20%, 30% ή περισσότερο.
Αυτό είναι volatility.
Permanent Loss of Capital
Αυτό συμβαίνει όταν η οικονομική αξία καταστρέφεται πραγματικά ή όταν αγοράζεις τόσο ακριβά που η επένδυση δεν ανακτά εύκολα την αξία της.
Παράδειγμα:
Η εταιρεία χρεοκοπεί.
Η επιχείρηση καταστρέφεται.
Υπάρχει τεράστιο dilution.
Η αρχική σου ανάλυση ήταν εντελώς λάθος.
Drawdown
Drawdown είναι η πτώση από ένα προηγούμενο υψηλό.
Αν ένα portfolio φτάσει:
100.000€
και πέσει:
70.000€,
έχει drawdown:
30%.
Για να επιστρέψει από 70.000€ σε 100.000€, δεν χρειάζεται +30%.
Χρειάζεται περίπου:
42,9%.
Γιατί:
70.000 × 1,429 ≈ 100.000.
Όσο μεγαλύτερη η ζημιά, τόσο δυσκολότερη η ανάκαμψη.
Πτώση 50%
Αν πέσεις από:
100€
στα:
50€,
έχασες:
50%.
Για να επιστρέψεις από:
50€
στα:
100€,
χρειάζεσαι:
+100%.
Γι’ αυτό ο έλεγχος μεγάλων ζημιών είναι τόσο σημαντικός.
Margin, Leverage & Borrowed Money
Η χρήση δανεισμού μπορεί να πολλαπλασιάσει τα κέρδη.
Μπορεί όμως να πολλαπλασιάσει και τις ζημιές.
Και μπορεί να σε αναγκάσει να πουλήσεις σε πολύ κακή στιγμή.
Για έναν νέο επενδυτή, η μόχλευση μπορεί να κάνει μια ήδη δύσκολη δραστηριότητα πολύ πιο επικίνδυνη.
Να θυμάσαι:
Δεν χρειάζεται να κερδίζεις κάθε χρόνο. Χρειάζεται πρώτα να παραμείνεις στο παιχνίδι.
-
Rebalancing — οταν το portfolio αλλαζει χωρις να το καταλαβεις
Φαντάσου ότι ξεκινάς με:
50% Επένδυση Α
50% Επένδυση Β.
Μετά από χρόνια, η Α ανεβαίνει πολύ.
Το portfolio γίνεται:
80% Α
20% Β.
Χωρίς να αγοράσεις τίποτα περισσότερο, το risk profile του portfolio σου άλλαξε.
Εδώ εμφανίζεται το:
Rebalancing.
Τι ειναι Rebalancing;
Είναι η διαδικασία με την οποία επαναφέρεις το portfolio πιο κοντά στην επιθυμητή κατανομή σου.
Αυτό μπορεί να γίνει:
πουλώντας μέρος όσων έχουν αυξηθεί,
αγοράζοντας περισσότερο από όσα έχουν μικρότερη βαρύτητα,
ή χρησιμοποιώντας νέες καταθέσεις για να διορθώσεις τις αναλογίες.
Γιατι εχει σημασια;
Επειδή χωρίς rebalancing μπορεί να καταλήξεις με πολύ περισσότερο ρίσκο από αυτό που αρχικά επέλεξες.
Δεν σημαινει οτι πρεπει να κανεις συνεχεια αλλαγες
Υπερβολικό trading μπορεί να:
δημιουργήσει κόστη,
φορολογικές συνέπειες,
και να σε κάνει να αντιδράς υπερβολικά σε μικρές κινήσεις.
Το rebalancing είναι εργαλείο πειθαρχίας.
Όχι δικαιολογία για καθημερινές αλλαγές.
Να θυμάσαι:
Το portfolio αλλάζει ακόμη και όταν εσύ δεν κάνεις τίποτα.
-
Bull Markets, Bear Markets & Market Cycles
Οι αγορές δεν κινούνται σε ευθεία γραμμή.
Υπάρχουν περίοδοι μεγάλης αισιοδοξίας.
Και περίοδοι φόβου.
Bull Market
Γενικά χρησιμοποιούμε τον όρο για μια παρατεταμένη περίοδο ισχυρής ανόδου της αγοράς.
Σε bull markets συμβαίνει συχνά κάτι επικίνδυνο:
Όλοι αρχίζουν να πιστεύουν ότι είναι ιδιοφυΐες.
Οι αποτιμήσεις μπορεί να ανεβαίνουν.
Το ρίσκο ξεχνιέται.
Οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο ότι θα χάσουν τα κέρδη παρά ότι θα χάσουν κεφάλαιο.
Bear Market
Είναι μια περίοδος σημαντικής πτώσης της αγοράς.
Τότε συμβαίνει συνήθως το αντίθετο.
Ο φόβος μεγαλώνει.
Οι ειδήσεις είναι αρνητικές.
Οι επενδυτές πιστεύουν ότι «αυτή τη φορά όλα τελείωσαν».
Market Cycles
Οικονομίες και αγορές περνούν από κύκλους.
Δεν είναι όλοι ίδιοι.
Ούτε μπορεί κάποιος να προβλέπει με ακρίβεια την κορυφή ή τον πάτο.
Αλλά η κατανόηση των κύκλων σε βοηθάει να αναγνωρίζεις ότι:
η σημερινή κατάσταση δεν θα κρατήσει για πάντα.
Το επικινδυνο σημειο
Όταν όλοι είναι αισιόδοξοι, μπορεί να αρχίσεις να υποτιμάς το ρίσκο.
Όταν όλοι είναι φοβισμένοι, μπορεί να θεωρείς κάθε επένδυση καταστροφή.
Γι’ αυτό η επενδυτική διαδικασία πρέπει να λειτουργεί και όταν τα συναισθήματα της αγοράς αλλάζουν.
Να θυμάσαι:
Η αγορά αλλάζει διάθεση πολύ πιο γρήγορα από όσο αλλάζει μια πραγματική επιχείρηση.
-
Interest Rates, Inflation & Macro — Πως επηρεαζουν τις μετοχες;
Δεν χρειάζεται να γίνεις οικονομολόγος.
Αλλά πρέπει να καταλαβαίνεις μερικές βασικές μακροοικονομικές έννοιες.
Inflation
Inflation σημαίνει γενική αύξηση του επιπέδου τιμών με την πάροδο του χρόνου.
Αν σήμερα κάτι κοστίζει:
100€
και στο μέλλον:
110€,
η αγοραστική δύναμη των 100€ έχει μειωθεί σε σχέση με αυτό το προϊόν.
Γιατι επηρεαζει τις εταιρειες;
Οι εταιρείες μπορεί να έχουν υψηλότερα:
μισθολογικά κόστη,
κόστος πρώτων υλών,
μεταφορικά,
ενέργεια.
Αν μπορούν να αυξήσουν τις τιμές τους χωρίς να χάσουν πελάτες, μπορεί να προστατεύσουν καλύτερα τα margins.
Αν όχι, τα margins μπορεί να πιεστούν.
Interest Rates
Τα επιτόκια επηρεάζουν:
το κόστος δανεισμού,
στεγαστικά,
εταιρικά δάνεια,
ομόλογα,
και σε μεγάλο βαθμό τις αποτιμήσεις.
Γιατι υψηλοτερα επιτοκια μπορουν να πιεσουν valuations;
Θυμήσου το DCF.
Όσο αυξάνεται το discount rate, τόσο μειώνεται η σημερινή αξία των μακρινών μελλοντικών cash flows.
Γι’ αυτό εταιρείες των οποίων μεγάλο μέρος της αξίας βασίζεται σε κέρδη πολύ μακριά στο μέλλον μπορούν να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις αλλαγές των επιτοκίων.
Recession
Recession σημαίνει σημαντική εξασθένηση της οικονομικής δραστηριότητας.
Μπορεί να οδηγήσει σε:
μικρότερη κατανάλωση,
λιγότερες επενδύσεις,
ανεργία,
χαμηλότερα εταιρικά κέρδη.
Αλλά δεν επηρεάζονται όλες οι εταιρείες το ίδιο.
Το λαθος
Μην προσπαθείς απαραίτητα να προβλέψεις:
κάθε απόφαση κεντρικής τράπεζας,
κάθε ύφεση,
κάθε πληθωριστικό κύκλο.
Ακόμη και οι επαγγελματίες κάνουν συχνά λάθος.
Χρησιμοποίησε το macro περισσότερο για να καταλαβαίνεις:
σε τι περιβάλλον λειτουργεί η εταιρεία σου.
Να θυμάσαι:
Το macro έχει σημασία, αλλά δεν πρέπει να γίνει δικαιολογία για να προσπαθείς να προβλέψεις κάθε κίνηση της αγοράς.
-
Investor Psychology — Ο μεγαλυτερος αντιπαλος μπορει να εισαι εσυ
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα του Level 4.
Μπορείς να μάθεις:
DCF,
ROIC,
balance sheets,
valuation,
portfolio theory.
Και πάλι να χάσεις χρήματα λόγω της συμπεριφοράς σου.
FOMO
Fear Of Missing Out.
Μια μετοχή ανεβαίνει:
+50%.
+100%.
+200%.
Όλοι μιλάνε γι’ αυτή.
Και σκέφτεσαι:
«Πρέπει να αγοράσω τώρα πριν φύγει κι άλλο.»
Αυτό δεν είναι analysis.
Είναι φόβος.
Panic Selling
Η αγορά πέφτει.
Το portfolio σου γράφει κόκκινο.
Οι ειδήσεις είναι τρομακτικές.
Και ξαφνικά ξεχνάς κάθε μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Πουλάς όχι επειδή άλλαξε η εταιρεία.
Αλλά επειδή δεν αντέχεις να βλέπεις την πτώση.
Confirmation Bias
Έχεις αγοράσει μια μετοχή.
Μετά ψάχνεις μόνο:
βίντεο που συμφωνούν μαζί σου,
αναλυτές που είναι bullish,
άρθρα που επιβεβαιώνουν την άποψή σου.
Αγνοείς όποιον διαφωνεί.
Αυτό λέγεται:
Confirmation Bias.
Ένας σοβαρός επενδυτής πρέπει να ρωτάει:
«Τι θα μπορούσε να αποδείξει ότι έχω άδικο;»
Anchoring
Αγόρασες στα:
100€.
Η μετοχή πέφτει στα:
50€.
Λες:
«Δεν πουλάω μέχρι να ξαναπάει στα 100€.»
Γιατί;
Επειδή τα 100€ είναι η τιμή που πλήρωσες.
Η αγορά όμως δεν ενδιαφέρεται για την τιμή αγοράς σου.
Η σωστή ερώτηση είναι:
«Με βάση τα σημερινά δεδομένα, τι αξίζει η εταιρεία σήμερα;»
Herd Mentality
«Όλοι αγοράζουν.»
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγοράσεις.
«Όλοι πουλάνε.»
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να πουλήσεις.
Το πλήθος μπορεί να έχει δίκιο.
Μπορεί και όχι.
Το θέμα είναι να έχεις δική σου διαδικασία.
Overconfidence
Έκανες 3 καλές επενδύσεις.
Ξαφνικά πιστεύεις ότι έχεις καταλάβει όλη την αγορά.
Αυξάνεις το ρίσκο.
Βάζεις μεγαλύτερες θέσεις.
Σταματάς να εξετάζεις τι μπορεί να πάει στραβά.
Η υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη.
Να θυμάσαι:
Το μυαλό σου δεν είναι ουδέτερο. Έχει biases. Η καλή διαδικασία υπάρχει για να σε προστατεύει και από τον ίδιο σου τον εαυτό.
-
Ποτε πουλαω μια μετοχη;
Πολύς κόσμος ασχολείται με:
«Τι να αγοράσω;»
Αλλά λίγοι έχουν απάντηση στο:
«Πότε πουλάω;»
Λόγος 1 — Το thesis αποδείχθηκε λάθος
Αγόρασες επειδή πίστευες:
ότι η εταιρεία θα κέρδιζε market share,
θα αύξανε margins,
θα μείωνε χρέος.
Αν αυτά δεν συμβαίνουν, πρέπει να επανεξετάσεις την επένδυση.
Λόγος 2 — Η επιχείρηση άλλαξε
Μπορεί να υπάρξει:
νέος ανταγωνιστής,
τεχνολογική disruption,
αλλαγή management,
ρύθμιση,
δομική πτώση στον κλάδο.
Η εταιρεία που αγόρασες πριν 5 χρόνια μπορεί να μην είναι η ίδια εταιρεία σήμερα.
Λόγος 3 — Η αποτίμηση έγινε ακραία
Μπορεί η εταιρεία να παραμένει εξαιρετική.
Αλλά η τιμή να έχει ανέβει τόσο πολύ ώστε οι πιθανές μελλοντικές αποδόσεις να μην είναι πλέον ελκυστικές σε σχέση με το ρίσκο.
Λόγος 4 — Υπάρχει καλύτερη χρήση του κεφαλαίου
Οι επενδύσεις έχουν opportunity cost.
Αν υπάρχει άλλη επιλογή με καλύτερη σχέση πιθανής απόδοσης και κινδύνου, ίσως χρειάζεται σύγκριση.
Λόγος 5 — Η θέση έγινε υπερβολικά μεγάλη
Αν μια θέση ανέβηκε τόσο πολύ ώστε να αποτελεί τεράστιο μέρος του portfolio, μπορεί να έχει αυξηθεί υπερβολικά το συνολικό ρίσκο.
Κακός λόγος πώλησης
«Η μετοχή έπεσε 10%.»
Από μόνο του αυτό δεν σημαίνει τίποτα.
Μπορεί να είναι:
ευκαιρία,
προειδοποίηση,
ή απλή volatility.
Χρειάζεται ανάλυση.
Άλλος κακός λόγος
«Ανέβηκε 30%, άρα πρέπει να πάρω το κέρδος.»
Γιατί;
Αν η επιχείρηση αυξάνει την αξία της και η αποτίμηση παραμένει λογική, το γεγονός ότι έχεις ήδη κέρδος δεν σημαίνει αυτόματα ότι πρέπει να πουλήσεις.
Να θυμάσαι:
Μην έχεις μόνο buy thesis. Έχε και sell framework.
-
Δημιουργησε το προσωπικο σου Investment System
Φτάσαμε στο τελευταίο μάθημα.
Ο στόχος τώρα είναι να πάρεις όλα όσα έμαθες και να δημιουργήσεις μια διαδικασία που μπορείς να ακολουθείς ξανά και ξανά.
ΒΗΜΑ 1 — Γραψε τη στρατηγικη σου
Παράδειγμα:
«Επενδύω μακροπρόθεσμα σε ποιοτικές επιχειρήσεις που καταλαβαίνω, με υγιή οικονομικά, ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και λογική αποτίμηση.»
Αυτό είναι πολύ πιο χρήσιμο από:
«Αγοράζω ό,τι νομίζω ότι θα ανέβει.»
ΒΗΜΑ 2 — ορισε τι δεν κανεις
Αυτό είναι εξίσου σημαντικό.
Παράδειγμα:
Δεν χρησιμοποιώ leverage.
Δεν αγοράζω κάτι που δεν καταλαβαίνω.
Δεν αγοράζω μόνο λόγω hype.
Δεν βάζω υπερβολικό ποσοστό σε μία θέση.
Δεν αλλάζω στρατηγική κάθε εβδομάδα.
ΒΗΜΑ 3 — Δημιουργησε Buy Checklist
Πριν αγοράσεις:
Καταλαβαίνω το business;
Έχω διαβάσει τις βασικές οικονομικές πληροφορίες;
Έχω κοιτάξει debt;
Cash flow;
Moat;
Management;
Valuation;
Risks;
Bear case;
Position size;
Ξέρω γιατί αγοράζω;
ΒΗΜΑ 4 — Δημιουργησε Sell Checklist
Πριν πουλήσεις:
Άλλαξε το thesis;
Άλλαξε το business;
Η αποτίμηση έγινε υπερβολική;
Η θέση έγινε πολύ μεγάλη;
Βρήκα καλύτερη χρήση του κεφαλαίου;
Ή απλώς φοβάμαι επειδή έπεσε η τιμή;
ΒΗΜΑ 5 — Κρατα Investment Journal
Για κάθε αγορά γράψε:
Ημερομηνία.
Τιμή.
Γιατί αγοράζω.
Τι πιστεύω ότι θα συμβεί.
Τι μπορεί να πάει στραβά.
Fair value range.
Bear case.
Base case.
Bull case.
Τι θα με έκανε να πουλήσω.
Γιατί είναι τόσο χρήσιμο;
Γιατί μετά από δύο χρόνια δεν μπορείς να κοροϊδέψεις τον εαυτό σου.
Μπορείς να δεις:
Τι πίστευα πραγματικά;
Είχα δίκιο;
Έκανα λάθος;
Ήμουν τυχερός;
Τι έμαθα;
ΒΗΜΑ 6 — Κανε Post-Mortem
Όταν μια επένδυση πάει πολύ καλά ή πολύ άσχημα, κάνε ανάλυση.
Μην ρωτάς μόνο:
«Έβγαλα λεφτά;»
Ρώτα:
«Ήταν σωστή η διαδικασία;»
Μπορεί να πάρεις κακή απόφαση και από τύχη να βγάλεις χρήματα.
Μπορεί να πάρεις λογική απόφαση και ένα απρόβλεπτο γεγονός να σε οδηγήσει σε ζημιά.
Μην κρίνεις την ποιότητα της απόφασης μόνο από το αποτέλεσμα.
ΒΗΜΑ 7 — Συνεχισε να μαθαινεις
Οι αγορές αλλάζουν.
Οι εταιρείες αλλάζουν.
Η τεχνολογία αλλάζει.
Η οικονομία αλλάζει.
Και εσύ πρέπει να συνεχίσεις να βελτιώνεις τη σκέψη σου.
Όχι να κυνηγάς κάθε καινούργια μόδα.
Αλλά να γίνεσαι καλύτερος στο:
να αναγνωρίζεις τι γνωρίζεις,
τι δεν γνωρίζεις,
και πότε πρέπει να πεις:
«Δεν ξέρω.»
Αυτό είναι δύναμη.
Όχι αδυναμία.
-
Πριν επενδύσω, ξέρω:
ΤΟΝ ΣΤΟΧΟ ΜΟΥ
Γιατί επενδύω;
Ποιος είναι ο χρονικός ορίζοντας;
ΤΟ PORTFOLIO ΜΟΥ
Πόσο διαφοροποιημένο είναι;
Πού είμαι υπερβολικά εκτεθειμένος;
ΤΗ ΘΕΣΗ ΜΟΥ
Πόσο μεγάλο ποσοστό αποτελεί;
Τι συμβαίνει αν πέσει 50%;
ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
Καταλαβαίνω το business;
Έχει υγιή οικονομικά;
Moat;
Management;
Growth;
ΤΗΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Τι πληρώνω;
Τι growth απαιτεί η σημερινή τιμή;
Ποιο είναι το bear/base/bull scenario;
ΤΟ ΡΙΣΚΟ
Τι μπορεί να πάει στραβά;
Πόσο μπορώ να χάσω;
Μπορώ να αντέξω αυτό το αποτέλεσμα;
ΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΟΥ
Αγοράζω επειδή έχω κάνει research;
Ή επειδή φοβάμαι ότι θα χάσω την ευκαιρία;
ΤΟ EXIT PLAN
Τι πρέπει να συμβεί για να πουλήσω;
-
Έμαθες:
Portfolio Construction
Position Sizing
Advanced Diversification
Correlation
Risk Management
Drawdowns
Rebalancing
Market Cycles
Interest Rates
Inflation
Investor Psychology
FOMO
Panic Selling
Selling Decisions
Investment Journaling
και πώς να χτίσεις το δικό σου Investment System.
-
-
Η ΜΕΓΑΛυΤΕΡΗ ΙΔΕΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΤΟΥ COURSE
Αν υπάρχει μόνο ένα πράγμα που πρέπει να κρατήσεις από όλα αυτά, είναι το εξής:
Δεν χρειάζεται να προβλέπεις το μέλλον για να γίνεις καλύτερος επενδυτής.
Χρειάζεται να:
καταλαβαίνεις τι αγοράζεις,
να γνωρίζεις τι πληρώνεις,
να σκέφτεσαι τι μπορεί να πάει στραβά,
να διαχειρίζεσαι το ρίσκο,
να αποδέχεσαι ότι μπορεί να κάνεις λάθος,
και να έχεις μια πειθαρχημένη διαδικασία που δεν αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει η διάθεση της αγοράς.
Οι καλές επενδυτικές αποφάσεις δεν προέρχονται από ένα μαγικό indicator.
Δεν προέρχονται από ένα TikTok.
Δεν προέρχονται από κάποιον που υποσχέθηκε ότι βρήκε την επόμενη μετοχή που θα κάνει 10x.
Προέρχονται από:
Γνώση.
Έρευνα.
Υπομονή.
Πειθαρχία.
Διαχείριση ρίσκου.
Και από την ικανότητα να λες:
«Δεν ξέρω.»
όταν πραγματικά δεν γνωρίζεις.
Και κατι τελευταιο
Δεν χρειάζεται να αγοράσεις μια μετοχή μόνο και μόνο επειδή την ανέλυσες.
Μερικές φορές η καλύτερη απόφαση είναι:
να μην κάνεις τίποτα.
Δεν υπάρχει κανόνας που να λέει ότι πρέπει πάντα να είσαι σε κάποια καινούργια επένδυση.
Το κεφάλαιο είναι περιορισμένο.
Οι ευκαιρίες θα συνεχίσουν να υπάρχουν.
Η υπομονή είναι και αυτή μέρος της επενδυτικής διαδικασίας.
-
Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Δεν είμαι αδειοδοτημένος επενδυτικός σύμβουλος, χρηματοοικονομικός σύμβουλος ή διαχειριστής επενδύσεων και το περιεχόμενο που δημοσιεύω δεν αποτελεί εξατομικευμένη επενδυτική, χρηματοοικονομική, φορολογική ή νομική συμβουλή.
Οι απόψεις, αναλύσεις, παραδείγματα και πληροφορίες που παρουσιάζονται στην ιστοσελίδα βασίζονται, μεταξύ άλλων, στην προσωπική μου μελέτη, έρευνα, γνώση και εμπειρία και έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Οποιαδήποτε αναφορά σε συγκεκριμένη εταιρεία, μετοχή, ETF, κρυπτονόμισμα ή άλλο χρηματοοικονομικό προϊόν γίνεται για ενημερωτικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να θεωρείται σύσταση ή προτροπή για αγορά, πώληση ή διακράτηση οποιασδήποτε επένδυσης.
Οι επενδύσεις εμπεριέχουν κίνδυνο. Η αξία μιας επένδυσης μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί και είναι πιθανή η απώλεια μέρους ή, ανάλογα με το προϊόν και τις περιστάσεις, ακόμη και ολόκληρου του επενδεδυμένου κεφαλαίου.
Οι προηγούμενες αποδόσεις δεν εγγυώνται μελλοντικά αποτελέσματα.
Κάθε αναγνώστης είναι υπεύθυνος για τις δικές του επενδυτικές αποφάσεις και οφείλει να πραγματοποιεί τη δική του έρευνα και να αξιολογεί την προσωπική του οικονομική κατάσταση, τους στόχους και την ανοχή του στον κίνδυνο. Όπου χρειάζεται, θα πρέπει να απευθύνεται σε κατάλληλα αδειοδοτημένο επαγγελματία πριν λάβει οικονομικές ή επενδυτικές αποφάσεις.
Οι πληροφορίες της ιστοσελίδας ενδέχεται να περιέχουν λάθη ή να παύσουν να είναι επίκαιρες με την πάροδο του χρόνου. Δεν παρέχεται εγγύηση ως προς την πληρότητα, ακρίβεια ή επικαιρότητα κάθε πληροφορίας.
Η χρήση των πληροφοριών της ιστοσελίδας και οποιαδήποτε επενδυτική απόφαση που λαμβάνεται βάσει προσωπικής έρευνας του αναγνώστη γίνεται με δική του ευθύνη, στον βαθμό που αυτό επιτρέπεται από την εφαρμοστέα νομοθεσία.
Με απλά λόγια:
Στόχος μου είναι να μοιράζομαι όσα έχω μάθει και να βοηθώ στην καλύτερη κατανόηση των αγορών, όχι να σου λέω πού να επενδύσεις τα χρήματά σου. Κάνε πάντα τη δική σου έρευνα πριν πάρεις οποιαδήποτε επενδυτική απόφαση.
